www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

Otomatik Hedef İzleme (Yerel İzleme)

Plots
Track

Resim 1. „Plot” ve „Track” terimleri, hedeflerin bir çizim masası üzerinde elle işaretlendiği dönemlerde de kullanılıyordu

Plots
Track

Resim 1. „Plot” ve „Track” terimleri, hedeflerin bir çizim masası üzerinde elle işaretlendiği dönemlerde de kullanılıyordu

Otomatik Hedef İzleme (Yerel İzleme)

Otomatik hedef izleme (Local Tracking), radarın birbirini izleyen ölçümlerden yararlanarak algılanan bir nesnenin konumunu ve hareket durumunu kendiliğinden belirlediği ve sürekli güncellediği bir işlemdir. Aynı hedefe ait konum raporları birleştirilerek iz (Track) oluşturulur. Bu izden hedefin rotası, hızı ve gelecekteki tahmini konumu gibi bilgiler elde edilebilir.

Bir çizit (Plot), tek bir radar ölçümünden elde edilen gözlem raporudur. Örneğin, olası bir hedefin ölçülen uzaklığını ve açısal konumunu içerir. Buna ek olarak yükseliş açısı, radyal hız, işaret şiddeti ve zaman damgası da bulunabilir. Ancak tek bir çizit, hedefin hareketi hakkında henüz güvenilir bilgi sağlamaz. Radar izleyici ancak zaman bakımından birbirini izleyen birkaç gözlemi ilişkilendirerek sürekliliği olan bir iz oluşturabilir. Bu terimler, hedeflerin elle işaretlendiği dönemlerden kalmıştır ve günümüzdeki otomatik izleme sistemlerinde de kullanılmaktadır.

Günümüzdeki radarlar, alınan radar yankılarından otomatik olarak çizitler ve izler oluşturabilir. Yerden yapılan hava sahası gözetiminde bunun için birincil radarların ölçüm verileri ve ikincil radarların sorgulamalarından elde edilen bilgiler kullanılabilir. Hedef izleme sistemi, hava trafik kontrolörlerine ve diğer kullanıcılara algılanan uçakların konumları ve hareketleri hakkında sürekli güncellenen bilgiler sağlar. Deniz radarları da hedefleri otomatik olarak izleyebilir ve hareket verilerinden yararlanarak iki araç arasındaki yaklaşmada beklenen en küçük mesafeyi, yani Closest Point of Approach (CPA) değerini, ve bu noktaya ulaşılmasına kalan süreyi, yani Time to Closest Point of Approach (TCPA) değerini hesaplayabilir. Deniz radarlarındaki bu işlev Automatic Radar Plotting Aid (ARPA) olarak adlandırılır. Bu işlev, TCAS ve ACAS gibi uçaklarda bulunan çarpışma önleme sistemlerinden ayrılmalıdır. Bu sistemler öncelikle diğer uçakların transponder işaretlerini değerlendirir ve yer tabanlı radar hedef izlemesinden bağımsız çalışır.

Bir iz, tek bir çizite göre çok daha fazla bilgi içerir. Hedefin kestirilen konumuna ek olarak hız bileşenleri ve gerektiğinde ivme bileşenleri bir durum vektörü içinde birleştirilebilir. Bu vektör, hedefin o anda kestirilen hareket durumunu tanımlar. Ayrıca kestirimin doğruluğuna, izin kalitesine ve önceki izleme geçmişine ilişkin bilgiler de saklanabilir. Radar izleyici, doğrudan ölçülen değerlerle birkaç gözlemden hesaplanan büyüklükleri birbirinden ayırmalıdır. Durum vektörü, hedefin bir sonraki konumunun öngörülmesini de sağlar.

Tarama n
Tarama n+1
Tarama n+2
d1
d2
Hız v1=d1/T
Hız v2=d2/T
T = tarama süresi,
anten dönüş süresi
veya çizit/iz
güncelleme aralığı

Resim 2. Birbirini izleyen gözlemlerden konum öngörüsü ve beklenti penceresinin belirlenmesi

Tarama n
Tarama n+1
Tarama n+2
d1
d2
Hız v1=d1/T
Hız v2=d2/T
T = tarama süresi,
anten dönüş süresi
veya çizit/iz
güncelleme aralığı

Resim 2. Birbirini izleyen gözlemlerden konum öngörüsü ve beklenti penceresinin belirlenmesi

Otomatik hedef izleme sistemi, çok sayıda gözlem raporunu mümkün olan en kısa sürede işlemeli ve bunları önceden algılanmış hedeflerle ilişkilendirmelidir. Bu işlem, hedef beklenmeyen manevralar yaptığında, birden fazla hedef birbirine yakın olduğunda veya sabit yansıtıcılar ile karıştırıcı işaretler ek gözlem raporları oluşturduğunda özellikle güçleşir. Radar yankısının geçici olarak alınamaması da mutlaka izin kaybedildiği anlamına gelmez. Bir radar izleyicinin çoğu zaman aynı anda yüzlerce hedefi izlemesi gerektiğinden, verimli algoritmalara ve yeterli işlem gücüne ihtiyaç duyulur.

Veri ilişkilendirme ve beklenti penceresi

Radar izleyicinin en önemli görevlerinden biri veri ilişkilendirme (Data Association) işlemidir. Bu işlemde, yeni alınan bir çizitin mevcut izlerden hangisine ait olduğu belirlenir. İzleyici yalnızca ölçülen iki konum arasındaki uzaklığa dayanamaz. Bu nedenle hedefin önceden kestirilmiş hareket durumunu da dikkate alır ve önce bir sonraki gözlem anında hedefin bulunması olası konumu hesaplar. Bu konumun çevresinde bir beklenti penceresi (acceptance gate) tanımlanır. Pencere içine düşen yeni bir çizit, mevcut izin güncellenmesi için olası aday olarak değerlendirilir.

Beklenti penceresinin büyüklüğü ve şekli çeşitli etkenlere bağlıdır. Bunlar arasında hedefin önceki hızı, olası ivmelenmeleri ve manevraları, bir sonraki ölçüme kadar geçen süre ve önceki konum kestiriminin doğruluğu bulunur. Hedef yaklaşık sabit hızla doğrusal hareket ediyorsa beklenen konumu nispeten yüksek doğrulukla öngörülebilir. Ancak hedef keskin bir manevra yaparsa veya son ölçümden bu yana daha uzun zaman geçmişse, öngörülen konumdan daha büyük bir sapmaya izin verilmelidir. Bu nedenle beklenti penceresi, kullanılan hareket modeline ve ölçüm belirsizliğine bağlı olarak farklı şekil ve boyutlarda olabilir.

Bir çizitin beklenti penceresi içinde bulunması, onun ilgili izle otomatik olarak ilişkilendirildiği anlamına gelmez. Pencere içinde birden fazla çizit varsa izleyici, bunlardan hangisinin izlenen hedefe ait olma olasılığının daha yüksek olduğunu belirlemelidir. Tersine, tek bir çizit aynı anda birden fazla izin beklenti penceresi içinde bulunabilir. Bu tür belirsiz durumlar, örneğin iki uçuş yolunun kesişmesi sırasında ortaya çıkabilir. Veri ilişkilendirme için farklı yöntemler kullanılabilir:

Basit bir yöntem, örneğin beklenti penceresi içinde öngörülen konuma en yakın çiziti seçer. Uygun gözlem koşullarında bu yöntem yeterli olabilir. Ancak güçlü sabit yansımalar, birbirine yakın birkaç hedef veya çok sayıda hatalı alarm bulunduğunda yanlış ilişkilendirme riski artar. Bu nedenle daha gelişmiş yöntemler, farklı ilişkilendirme seçeneklerinin olasılıklarını dikkate alır. Bunlardan biri Multiple Hypothesis Tracker yöntemidir. Bu yöntem, eşleştirmenin belirsiz olduğu durumlarda birden fazla alternatif ilişkilendirme varsayımını geçici olarak paralel biçimde sürdürebilir.

İz güncelleme ve iz bakımı

Bir çizit mevcut bir izle ilişkilendirildikten sonra, daha önce kestirilen hareket durumu yeni ölçüm değerleriyle karşılaştırılarak düzeltilebilir. Güncellenmiş durum, hedefin sonraki gözlemde bulunacağı konumu öngörmek için kullanılır. Bu hesaplamalar durum kestiriminin bir parçasıdır ve İz Düzleştirme (Track Smoothing) konusundaki sayfada daha ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. Buna göre veri ilişkilendirme hangi çizitin kullanılacağını belirlerken, durum kestirimi bu çizitin önceki bilgilerle nasıl birleştirileceğini ve hedefin hareket durumuna ilişkin daha doğru bir kestirimin nasıl elde edileceğini belirler.

Mevcut izlerden hiçbirine bağlanamayan çizitler mutlaka hatalı alarm değildir. Bunlar daha önce bilinmeyen hedeflerden de kaynaklanabilir. Bu nedenle İz Başlatma (Track Initiation) için uygun olup olmadıkları incelenir. Buna karşılık, geçici olarak uygun bir çizit bulunamadığında mevcut bir iz hemen sonlandırılmaz. Radar izleyici hedefin olası konumunu öngörmeye devam edebilir ve sonraki gözlemlerde yeniden uygun bir ilişkilendirme arayabilir. Böyle bir izin sürdürülmesine veya sonlandırılmasına karar verilmesi, İz Bakımı (Track Maintenance) işleminin bir parçasıdır. Bu işlevlerin radar izleme sisteminde nasıl birlikte çalıştığı, sonraki sayfadaki İzleme Süreci konusunda açıklanmaktadır.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener