www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

İzleme Süreci

Radar duyargası
Algılama
pekiştirme
Uyarlamalı
SYAO
İzle
eşleştirme?
Hayır
Evet
İz
tahmini
İz
başlatma
İz
güncelleme
İz
sonlandırma
İz
oluşturma
İz dosyası
(durum verileri)
İz güncelleme
hızının gözetimi
Radar denetimi
ve planlama
Radar
görüntüleme

Resim 1: Otomatik hedef izleme sürecinin şematik gösterimi

Radar duyargası
Algılama
pekiştirme
Uyarlamalı
SYAO
İzle
eşleştirme?
Hayır
Evet
İz
tahmini
İz
başlatma
İz
güncelleme
İz
sonlandırma
İz
oluşturma
İz dosyası
(durum verileri)
İz güncelleme
hızının gözetimi
Radar denetimi
ve planlama
Radar
görüntüleme

Resim 1: Otomatik hedef izleme sürecinin şematik gösterimi

Radar duyargası
Algılama
pekiştirme
İzle
eşleştirme?
Hayır
Evet
İz
tahmini
İz
oluşturma
İz dosyası
(durum verileri)
İz güncelleme
hızının gözetimi
Radar denetimi
ve planlama
Radar
görüntüleme

Resim 1: Otomatik hedef izleme sürecinin şematik gösterimi (Etkileşimli şema)

İzleme Süreci

İzleme süreci, radar gözlemlerinin işlenmesini, tek tek hedef raporlarının oluşturulmasından elde edilen izlerin sunulmasına ve yönetilmesine kadar kapsar. Bu süreçte yeni gözlemler mevcut izlerle eşleştirilir, hedeflerin hareket durumları güncellenir ve gelecekteki konumları tahmin edilir. Mevcut izlerle eşleştirilemeyen gözlemler yeni izlerin başlatılmasında kullanılabilir. Uygun yeni gözlem bulunmayan izler başlangıçta sürdürülmeye devam edilebilir, ancak uygun ölçümler uzun süre elde edilemezse sonlandırılabilir. Resim 1'deki blok şeması bu işlemlerin olası bir akışını göstermektedir.

Antenin dönüş hızına, darbe tekrarlama frekansına ve radar demetinin hedefi aydınlatma süresine bağlı olarak, bir anten taraması sırasında aynı hedeften genellikle birkaç yankı işareti alınır (bkz. aydınlatma süresi ve tarama başına isabet sayısı, „Radar Temelleri” bölümü). Radar işaret işlemcisi, alınan işaretleri işler ve uygun algılama ölçütlerine dayanarak belirli bir menzil hücresinde olası bir hedef bulunup bulunmadığına karar verir. Birbirine komşu birkaç ölçüm veya algılama aynı hedefe ait olabilir. Asıl izleme işleminden önce bu bilgiler uygun gözlem raporları hâlinde birleştirilmelidir.

Algılama pekiştirme (Detection Consolidation)

Algılama pekiştirme sırasında, örneğin birbirine komşu menzil hücrelerinden veya art arda gönderilen darbelerden elde edilen ilişkili algılama sonuçları tek bir gözlem raporunda birleştirilir. Böylece birkaç ayrı ölçümden hedefi temsil eden bir konum belirlenir. Radar sistemine bağlı olarak işaret kuvveti, yankının uzamsal yayılımı ve diğer özellikler de dikkate alınabilir. Kullanılabilecek yöntemler şunlardır:

Sonuçta, otomatik hedef izlemenin sonraki aşamalarında gözlem raporu olarak kullanılacak bir çizit (Plot) elde edilir. Algılama pekiştirme, çizitin mevcut bir izle eşleştirildiği anlamına gelmez. Bu işlem, eşleştirme için gereken ölçüm verilerini hazırlar.

Uyarlamalı algılama eşiği (SYAO / CFAR)

Radar yankılarının algılanması; gürültü, sabit cisimlerden gelen yankılar, yağışlar ve diğer parazit kaynakları nedeniyle güçleşir. Değişken koşullarda sabit bir algılama eşiği kullanılması, çok sayıda yanlış alarma veya daha zayıf hedeflerin algılanamamasına yol açabilir. Bu nedenle Sabit Yanlış Alarm Oranı (Constant False Alarm Rate, CFAR; SYAO) yöntemleri, algılama eşiğini yerel parazit koşullarına uyarlar. Amaç, parazit işaretlerinin istatistiksel özellikleriyle ilgili varsayımlar altında belirlenen yanlış alarm olasılığını olabildiğince sabit tutmaktır. Bu yöntemler bütün yanlış alarmları ortadan kaldırmayı amaçlamaz.

SYAO işlemi radar algılama aşamasına aittir ve izleyicinin daha sonra gerçekleştirdiği veri eşleştirme işleminden ayrılmalıdır. Hangi ölçümlerin önce birleştirileceği ve hangi eşik kararlarının birleştirmeden önce veya sonra verileceği işaret işleme sisteminin mimarisine bağlıdır. Bu nedenle blok şeması bütün radarlar için zorunlu bir işlem sırası belirtmez. Algılama ve yanlış alarm olasılığı hakkında ek bilgiler „Radar Temelleri” bölümünde verilmektedir.

Veri eşleştirme (Track Association)

Radar işaret işlemesinden elde edilen çizitlerin mevcut izlerle eşleştirilmesi gerekir. Bu amaçla izleme sistemi, daha önce kestirilen hareket durumlarından yararlanarak yeni ölçümlerin yapılacağı anlarda hedeflerin beklenen konumlarını hesaplar. Bu konumların çevresinde kabul pencereleri oluşturulur. Böyle bir pencerenin içindeki çizit, ilgili izin güncellenmesi için olası bir aday olarak değerlendirilir. Bir pencerenin içinde birden fazla çizit bulunuyorsa veya tek bir çizit birden fazla izin kabul penceresine giriyorsa, eşleştirmenin ek ölçütlerle belirlenmesi gerekir.

Dolayısıyla veri eşleştirme ayrı bir karar verme işlemidir: hangi gözlemin hangi hedef izine ait olduğunu belirler. Bunu izleyen durum kestirimi ise yeni ölçümlerin, daha önce kestirilen hareket durumunu düzeltmek için nasıl kullanılacağını belirler. Karmaşık eşleştirme durumlarında aynı anda birden fazla olası eşleştirmeyi değerlendiren yöntemler kullanılabilir. Bunlardan biri Çoklu Hipotez İzleyicisi (Multiple Hypothesis Tracker) yöntemidir.

İz başlatma (Track Initiation)

Tek bir çizit genellikle bir hedefin hareketini güvenilir biçimde belirlemek için yeterli değildir. Bu nedenle mevcut izlerle eşleştirilemeyen gözlem raporları, yeni bir iz oluşturmaya uygun olup olmadıklarını belirlemek üzere incelenir. Bunun için zaman bakımından birbirini izleyen ve konumları hedefin olası hareketiyle uyumlu olan birkaç çizit kullanılabilir. Yeni bir iz başlangıçta geçici olarak kabul edilebilir ve ancak belirlenen ölçütler karşılandıktan sonra doğrulanır.

Gerekli gözlem sayısı ve bunların gerçekleşmesi gereken zaman aralığı, radar sistemine ve işletme gereksinimlerine bağlıdır. Sık kullanılan bir ölçüt, örneğin birbirini izleyen birkaç anten taraması sırasında birbiriyle uyumlu belirli bir asgari gözlem sayısının elde edilmesidir. Bu işlem, tekil yanlış alarmlardan hatalı izler oluşturulması riskini azaltır. Ayrıntılar İz başlatma sayfasında açıklanmaktadır.

Durum tahmini ve iz güncelleme (Track Prediction & Update)

Mevcut her iz için, son kestirilen hareket durumundan yararlanılarak yeni gözlem anındaki olası hedef konumu öngörülür. Bunun için konum, hız ve gerektiğinde ivme bir durum vektöründe birleştirilebilir. Tahmin sırasında kullanılan hareket modeli ve son güncellemeden bu yana geçen süre de dikkate alınır.

Yeni bir çizit bir izle eşleştirildiğinde, ölçülen değerler öngörülen durumla karşılaştırılır. Aradaki farktan bir düzeltme hesaplanır ve böylece hedefin konumuna ve hareket parametrelerine ilişkin güncel bir kestirim elde edilir. Bu amaçla örneğin bir α–β süzgeci veya Kalman süzgeci kullanılabilir. Bu yöntemler ölçümleri ve tahminleri, bunların özelliklerini ve belirsizliklerini dikkate alarak işler.

Hesaplamalar, uygun olan her yeni gözlem için tekrarlanır. Güncellenmiş durum kestirimi aynı zamanda bir sonraki tahminin başlangıç noktasıdır. Matematiksel temeller İz düzleştirme ve durum kestirimi sayfasında daha ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

İz dosyaları ve güncellenmeleri (Track Files)

İzlenen hedeflere ilişkin bilgiler bir iz dosyasında veya eşdeğer bir veri yapısında saklanır. Bu yapı, etkin her iz için güncel olarak kestirilen hareket durumunu ve sonraki işlemler için gereken yönetim bilgilerini içerir. Radar sistemine bağlı olarak bu bilgiler şunları kapsayabilir:

Yeni bir gözlem raporu mevcut bir izle eşleştirildiğinde, ilgili durum değişkenleri ve yönetim bilgileri güncellenir. Saklanan veriler daha sonra radar göstergelerine, hava sahası gözetleme iş istasyonlarına veya diğer işleme sistemlerine aktarılabilir. Uygun donanıma sahip çok işlevli radarlarda bu veriler, belirli hedeflerin ek gözlemlerinin planlanmasında da kullanılabilir.

İz sürdürme ve sonlandırma (Track Maintenance & Termination)

Mevcut bir iz için geçici olarak uygun bir gözlem raporu bulunamaması, hedefin mutlaka kaybolduğu anlamına gelmez. İzleme sistemi beklenen hareket durumunu öngörmeye devam edebilir ve sonraki gözlemlerde uygun çizitleri yeniden arayabilir. Bununla birlikte son ölçümden sonra geçen süre arttıkça, öngörülen konumun belirsizliği de genellikle artar. Bu nedenle kabul penceresinin uygun biçimde ayarlanması gerekebilir.

Uygun gözlemler uzun bir süre boyunca elde edilemezse, izin güvenilirliği azalır. İzin sürdürülmesi veya sonlandırılması kararı, önceden belirlenmiş ölçütlere bağlıdır. Bu ölçütler, örneğin kaç güncellemenin kaçırıldığını, izin önceki kalitesini ve geçerli çalışma koşullarını içerebilir. İlgili kararlar İz sürdürme ve sonlandırma sayfasında daha ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

İzleme süreci böylece radar algılamasını ve gözlemlerin pekiştirilmesini veri eşleştirme, durum kestirimi, tahmin ve iz yönetimiyle birleştirir. Radar türüne bağlı olarak bu işlevler farklı biçimlerde düzenlenebilir veya ortak bir işlem biriminde gerçekleştirilebilir. Temel amaç, ölçüm hataları içerebilen tek tek gözlemlerden hedeflerin hareketine ilişkin olabildiğince güvenilir ve sürekli güncellenen bilgiler elde etmektir.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener