www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

İz Düzleştirme

Hedefin bir sonraki konumunun kestirimi ve yeni radar çizitinin eşleştirilmesi için beklenti penceresi
Tarama: n-2
n-1
n
İzin tarihçesi
Son çizit
(tarama n-1)
Bir sonraki anten dönüşü
için „Beklenti Penceresi”
Kestirilen konum

Resim 1: Hedef konumunun kestirimi ve bir sonraki çizitin eşleştirilmesi için beklenti penceresi

Hedefin bir sonraki konumunun kestirimi ve yeni radar çizitinin eşleştirilmesi için beklenti penceresi
Tarama: n-2
n-1
n
İzin tarihçesi
Son çizit
(tarama n-1)
Bir sonraki anten dönüşü için
„Beklenti Penceresi”
Kestirilen konum

Resim 1: Hedef konumunun kestirimi ve bir sonraki çizitin eşleştirilmesi için beklenti penceresi

Hedefin bir sonraki konumunun kestirimi ve yeni radar çizitinin eşleştirilmesi için beklenti penceresi
Tarama: n-2
n-1
n
İzin tarihçesi
Son çizit
(tarama n-1)
Bir sonraki anten dönüşü için
„Beklenti Penceresi”
Kestirilen konum

Resim 1: Hedef konumunun kestirimi ve bir sonraki çizitin eşleştirilmesi için beklenti penceresi

İz Düzleştirme

İz Düzleştirme (Track Smoothing), otomatik radar hedef izlemede, birbirini izleyen radar ölçümlerinden yararlanarak hedefin kestirilen hareketindeki rastgele sapmaların azaltılması işlemidir. Bu işlemde, tek tek ölçüm hatalarının kestirilen hedef konumu ve bu konumdan türetilen hareket parametreleri üzerindeki etkisini en aza indirmek amacıyla rastgele ölçüm sapmaları dikkate alınır. Bu amaçla kullanılan izleme süzgeçleri aynı zamanda ikinci bir önemli görevi de yerine getirir: hedefin daha önce kestirilen hareket durumundan yararlanarak bir sonraki radar taramasındaki konumunu öngörür. Bu ön kestirim, yeni radar çizitlerinin mevcut izlerle eşleştirilmesinde kullanılır.

Bir izleme süzgeci bunun için hedefin ölçülen konumlarını ve daha önce kestirilmiş hareket parametrelerini, özellikle hızını ve gerektiğinde ivmesini işler. Bu bilgilerden ve kabul edilen bir hareket modelinden yararlanılarak hedefin bir sonraki ölçüm anında bulunması beklenen konumu kestirilir. Bu konumun çevresinde bir beklenti penceresi tanımlanabilir. Bu pencerenin içinde algılanan yeni bir çizit, ilgili ize ait olabilecek bir ölçüm değeri olarak değerlendirilir. Pencerenin büyüklüğü ve biçimi, diğer etkenlerin yanı sıra, ölçüm belirsizliklerine ve hareket kestiriminin belirsizliğine bağlıdır.

Yeni bir radar ölçümü geldiğinde, ölçülen konum kestirilen konumla karşılaştırılır. Aralarındaki fark yenilik (Innovation) veya ölçüm kalıntısı olarak adlandırılır. İzleme süzgeci bu farkı kullanarak kestirilen konumu ve hedefin kestirilmiş hareket parametrelerini düzeltir. Daha sonra güncellenmiş durumdan yararlanılarak bir sonraki ön kestirim hesaplanır. Sürekli yinelenen bu işlem, her bir ölçülen konumun doğrudan hedefin gerçek konumu olarak kabul edilmesine gerek kalmadan hedef izlemenin doğruluğunu ve kararlılığını artırır.

İzleme süzgeçleri, kullandıkları hareket modelleri, ölçüm belirsizliklerini dikkate alma yöntemleri ve işlem yükleri bakımından birbirinden ayrılır. Ancak temel çalışma süreçleri genellikle birbirini izleyen iki aşamadan oluşur:

Birbirini izleyen birkaç taramada elde edilen ölçüm değerleri, hedefin hareketinin kestirilmesine temel oluşturur. Bu sırada rastgele konum sapmaları düzleştirilirken, hız veya hareket yönündeki değişiklikler kullanılan modele göre dikkate alınır. Güncellenmiş durum kestirimi, bir sonraki konum ön kestirimi için yeniden başlangıç noktası olur. Özyinelemeli süzgeçlerde önceki ölçümlerin tümünün sürekli bellekte tutulması gerekmez, çünkü bu ölçümlerden elde edilen bilgiler güncel durum kestiriminde zaten bulunmaktadır.

Alfa-Beta İzleyici

Alfa-Beta İzleyici (Alpha-Beta Tracker), öncelikle hedefin konumunu ve hızını kestiren basit bir izleme süzgecidir. Genellikle sabit hızlı bir hareket modeli kullanır ve bu nedenle belirgin manevralar yapmayan hedefler için özellikle uygundur. Adını aldığı iki parametre olan α ve β, kestirilen konum ile ölçülen konum arasındaki farkın sırasıyla konum ve hız kestirimlerini düzeltmek için ne ölçüde kullanılacağını belirler.

Alfa-Beta İzleyici az işlem gücü gerektirir ve uygulaması kolaydır. Bu nedenle özellikle eski radar sistemlerinde yaygın olarak kullanılmıştır ve günümüzde de basit hedef izleme görevlerinde kullanılmaktadır. Bu süzgecin sakıncası, sabit süzgeç parametrelerinin hareket değişikliklerine hızlı tepki verme ile ölçüm gürültüsünü etkili biçimde bastırma arasında ancak sınırlı bir uzlaşma sağlamasıdır. Bu nedenle yoğun manevra yapan hedeflerde daha büyük ön kestirim hataları oluşabilir. Alfa-Beta İzleyici, belirli varsayımlar altında durağan durumdaki Kalman Süzgeci ile ilişkili olan basitleştirilmiş bir durum kestirim yöntemi olarak değerlendirilebilir.

Kalman Süzgeci

Kalman Süzgeci (Kalman Filter), ölçüm hataları içeren verilerden yararlanarak dinamik bir sistemin durumunu kestiren özyinelemeli bir matematiksel yöntemdir. Radar hedef izlemede bu durum, örneğin hedefin konumunu, hızını ve gerektiğinde ivmesini kapsayabilir. Süzgeç, hareket modeliyle kestirilen durum büyüklüklerini yeni radar ölçümleriyle birleştirirken bunların belirsizliklerini de dikkate alır. Kalman Süzgeci birçok modern sayısal hedef izleme sisteminde kullanılmaktadır.

Kalman Süzgecinin temel bileşenlerinden biri, durum kestirimine ait ortak değişinti matrisidir (Covariance Matrix). Bu matris, kestirilen konum ve hareket parametrelerinin belirsizliklerini ve bunların kestirim hataları arasındaki istatistiksel ilişkileri tanımlar. Ön kestirim aşamasında bu belirsizlik, hareket modeline göre bir sonraki ölçüm anına taşınır. Yeni bir ölçüm geldiğinde süzgeç, belirsizliklerden yararlanarak kestirilen durumun ne ölçüde düzeltilmesi gerektiğini belirler. Genellikle daha duyarlı bir ölçüme, belirsizliği yüksek olan bir ölçümden daha fazla ağırlık verilir.

Tarama n-1 anında, son güncellenmiş durum kestirimi ve buna ait ortak değişinti matrisi hazır bulunmaktadır. Kalman Süzgeci bu bilgilerden yararlanarak tarama n için hedefin beklenen konumunu ve bu kestirimin belirsizliğini hesaplar. Yeni radar çiziti ölçülüp ilgili izle eşleştirildiğinde, önceden kestirilen değerler bu ölçüm kullanılarak düzeltilir. Böylece güncellenmiş bir durum kestirimi elde edilir. Bu kestirimden de tarama n+1 için yeni bir ön kestirim hesaplanır. Kalman Süzgeci bu şekilde hedefin kestirilen hareketini düzleştirme işlemini gelecekteki hedef konumlarının sürekli öngörülmesiyle birleştirir.

Klasik Kalman Süzgeci, doğrusal bir hareket modeli ve süreç ile ölçüm hatalarının uygun istatistiksel tanımları varsayıldığında, ortalama karesel hatası en küçük olan bir durum kestirimi sağlar. Doğrusal olmayan hareket veya ölçüm modelleri için geliştirilmiş Kalman süzgeci türleri de bulunmaktadır. Bununla birlikte durum kestiriminin doğruluğu, kullanılan modelin hedefin gerçek hareketini ve ölçümlerde ortaya çıkan belirsizlikleri ne kadar iyi tanımladığına büyük ölçüde bağlıdır.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener