www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Odbiorniki radiolokacyjne

Szerokość pasma odbiornika

Częstotliwość (MHz)
B = 1,6 MHz

Rysunek 1: Zmiana amplitudy sygnału w filtrze pasmowoprzepustowym o szerokości pasma określonej na poziomie −3 dB

[dB]
Częstotliwość (MHz)
B = 1,6 MHz

Rysunek 1: Zmiana amplitudy sygnału w filtrze pasmowoprzepustowym o szerokości pasma określonej na poziomie −3 dB

Zmiana amplitudy sygnału w filtrze pasmowoprzepustowym o szerokości pasma określonej na poziomie −3 dB
Częstotliwość (MHz)
B = 1,6 MHz

Rysunek 1: Zmiana amplitudy sygnału w filtrze pasmowoprzepustowym o szerokości pasma określonej na poziomie −3 dB

Szerokość pasma odbiornika

Szerokość pasma

Szerokość pasma B, BW lub Δf jest różnicą między górną i dolną częstotliwością graniczną odbiornika radarowego i wyrażana jest w hercach (Hz). W przypadku sygnału w paśmie podstawowym, którego widmo rozpoczyna się od częstotliwości zerowej, szerokość pasma jest równa górnej częstotliwości granicznej. W odbiorniku radarowym szerokość pasma jest zwykle określana przez filtry pasmowoprzepustowe wzmacniacza pośredniej częstotliwości. Odbiornik musi być zdolny do przetwarzania całego pasma częstotliwości odbieranego sygnału echa.

Jednak im większa szerokość pasma, tym większa jest również moc szumów własnych przepuszczanych przez odbiornik. Ponieważ szumy te są statystycznie rozłożone w widmie częstotliwości, zwiększenie szerokości pasma powoduje również wzrost odbieranej mocy szumów. W rezultacie pogarsza się stosunek sygnału do szumu, a tym samym maksymalna osiągalna czułość odbiornika.

Widmo częstotliwościowe impulsu prostokątnego można analizować za pomocą szybkiej transformacji Fouriera (FFT). Idealny impuls prostokątny teoretycznie zawiera składowe widmowe sięgające nieskończenie wysokich częstotliwości. W praktyce jednak właściwości nadajnika, odbiornika i stosowanych przyrządów pomiarowych ograniczają użyteczny zakres częstotliwości. Im większa szerokość pasma odbiornika, tym wierniej można odtworzyć pierwotny kształt impulsu z jego stromymi zboczami.

W przypadku prostych, niemodulowanych impulsów radarowych wymaganą szerokość pasma B można w przybliżeniu wyznaczyć jako odwrotność czasu trwania impulsu τ. Dokładna wartość zależy od kształtu impulsu i przyjętej definicji szerokości pasma:

B ≈ 1 (1)
τ

W przypadku poruszających się celów efekt Dopplera powoduje przesunięcie widma częstotliwościowego odbitego sygnału. W przypadku celów zbliżających się do radaru czas trwania impulsu ulega ponadto nieznacznemu skróceniu, a szerokość pasma sygnału odpowiednio wzrasta. Przy określaniu szerokości pasma odbiornika należy jednak przede wszystkim uwzględnić, że dopplerowskie przesunięcie częstotliwości zmienia położenie widma odbieranego sygnału względem charakterystyki przepustowej odbiornika. Dlatego szerokość pasma odbiornika musi obejmować nie tylko szerokość pasma samego sygnału, lecz także przewidywane dopplerowskie przesunięcia częstotliwości.

Przykład praktyczny: Szerokość pasma odbiornika radaru P-12

Podczas mojej służby na stanowisku dowódcy stacji radiolokacyjnej P-12  zauważyłem, że zmniejszenie szerokości pasma wzmacniacza pośredniej częstotliwości pozwalało znacznie ograniczyć poziom szumów własnych. Jednocześnie jednak wskazania celów odpowiadające szczególnie szybkim samolotom, takim jak SR-71, stawały się słabsze. Zmniejszenie mocy szumów nie prowadziło więc koniecznie do poprawy wykrywalności wszystkich celów.

Jednym z możliwych wyjaśnień jest dopplerowskie przesunięcie częstotliwości sygnałów echa. W przypadku celów poruszających się z bardzo dużą prędkością część przesuniętego widma sygnału może znaleźć się poza pasmem przepustowym wąskopasmowego filtru pośredniej częstotliwości. W rezultacie tłumione są nie tylko szumy, lecz także sygnał użyteczny. Optymalna szerokość pasma odbiornika jest zatem zawsze kompromisem między tłumieniem szumów a odbiorem sygnału użytecznego przy możliwie najmniejszych stratach.

W systemach radarowych wykorzystujących modulację wewnątrzimpulsową impulsu nadawanego szerokość pasma odbiornika jest znacznie większa niż odwrotność czasu trwania impulsu. W tym przypadku wymagana szerokość pasma odbiornika zależy od rodzaju modulacji wewnątrzimpulsowej, funkcji wagowej oraz czasu trwania impulsu po kompresji. Przy liniowej modulacji częstotliwości większa szerokość pasma umożliwia uzyskanie mniejszych komórek odległościowych (Range Cells) i lepszej rozdzielczości odległościowej, bez nadmiernego zwiększania poziomu listków bocznych (Time-Side-Lobes) podczas kompresji impulsów.

W radarach naukowych o szczególnie wysokich wymaganiach dotyczących rozdzielczości odległościowej w praktyce stosuje się szerokości pasma sygnału rzędu 100–200 MHz. Bardzo zaawansowane odbiorniki mogą mieć ponadto płynnie regulowaną szerokość pasma, sterowaną przez radarowy procesor sygnałowy.

Iloczyn czasu trwania impulsu i szerokości pasma

Wielkością często wykorzystywaną do charakteryzowania kompresji impulsów jest iloczyn czasu trwania impulsu i szerokości pasma τ·B (wyrażony w µs·MHz, a więc będący wielkością bezwymiarową), stanowiący iloczyn czasu trwania impulsu i szerokości pasma sygnału. W różnych systemach radarowych iloczyn ten może przyjmować wartości od 5 do 1000. Dla stosunkowo małych wartości, na przykład od 5 do 15, w sprzyjających warunkach można osiągnąć tłumienie listków bocznych do 35 dB. Przy większych wartościach, od 15 do 500, w szczególnie starannie zoptymalizowanych systemach możliwe jest tłumienie do 45 dB. Wartości te nie oznaczają jednak parametrów osiągalnych w każdym systemie. Rzeczywiste tłumienie listków bocznych zależy w znacznym stopniu od rodzaju modulacji, funkcji wagowej i całego procesu przetwarzania sygnału, a w wielu praktycznych zastosowaniach jest znacznie mniejsze.

Zobacz również: przykłady metod modulacji stosowanych w kompresji impulsów.

Przy dostatecznie dużej szerokości pasma sygnału kompresja impulsów może prowadzić do uzyskania impulsów o czasie trwania zaledwie kilku nanosekund. Umożliwia to osiągnięcie rozdzielczości odległościowej lepszej niż jeden metr. Jeżeli czasy propagacji sygnału bezpośredniego i sygnału odbitego od powierzchni Ziemi różnią się wystarczająco, ich oddzielne przetwarzanie może być również wykorzystane do wyznaczania wysokości.