Alıcı Bant Genişliği
Resim 1: −3 dB bant genişliğine sahip bir bant geçiren süzgeçte işaret genliğinin değişimi
Resim 1: −3 dB bant genişliğine sahip bir bant geçiren süzgeçte işaret genliğinin değişimi
Resim 1: −3 dB bant genişliğine sahip bir bant geçiren süzgeçte işaret genliğinin değişimi
Alıcı Bant Genişliği
Bant Genişliği
Bant genişliği B, BW ya da Δf, bir radar alıcısının üst ve alt kesim frekansları arasındaki farktır ve Hertz (Hz) cinsinden ifade edilir. Frekans izgesi sıfır frekansından başlayan bir temel bant işaretinde bant genişliği, üst kesim frekansına eşittir. Bir radar alıcısında bant genişliği genellikle ara frekans yükseltecinin bant geçiren süzgeçleri tarafından belirlenir. Alıcı, alınan yankı işaretinin tüm bant genişliğini işleyebilmelidir.
Ancak bant genişliği arttıkça, alıcıdan geçen temel gürültünün gücü de artar. Bu gürültü frekans izgesine istatistiksel olarak dağıldığından, daha geniş bir banttan daha fazla gürültü alınır. Bunun sonucunda işaret-gürültü oranı kötüleşir ve alıcının ulaşabileceği en yüksek duyarlılık azalır.
Bir dikdörtgen darbenin frekans izgesi, Hızlı Fourier Dönüşümü (FFT) yardımıyla incelenebilir. İdeal bir dikdörtgen darbe teorik olarak sonsuz yüksek frekanslara kadar uzanan izge bileşenleri içerir. Ancak uygulamada göndericinin, alıcının ve kullanılan ölçüm aygıtlarının özellikleri, yararlanılabilen frekans aralığını sınırlar. Alıcı bant genişliği ne kadar büyük olursa, darbenin dik yükselen ve düşen kenarlarıyla birlikte özgün biçimi o kadar doğru yeniden elde edilebilir.
Basit ve modüle edilmemiş radar darbelerinde gerekli bant genişliği B, yaklaşık olarak darbe süresinin τ tersi alınarak hesaplanabilir. Kesin değer, darbenin biçimine ve bant genişliği için kullanılan tanıma bağlıdır:
| B ≈ | 1 | (1) |
| τ |
Hareketli hedeflerde Doppler etkisi, yansıyan işaretin frekans izgesinin kaymasına neden olur. Radara yaklaşan hedeflerde darbe süresi ayrıca çok az kısalır ve işaretin bant genişliği buna bağlı olarak artar. Ancak alıcı bant genişliği belirlenirken asıl dikkat edilmesi gereken, Doppler frekans kaymasının alınan işaretin frekans izgesini alıcının geçirme eğrisine göre kaydırmasıdır. Bu nedenle alıcı bant genişliği yalnızca işaretin bant genişliğini değil, beklenen Doppler frekans kaymalarını da kapsayacak biçimde seçilmelidir.
Uygulamadan bir örnek: P-12 radarının alıcı bant genişliği
Bir P-12 radar istasyonunda komutan olarak görev yaptığım dönemde, ara frekans yükseltecinin bant genişliği daraltıldığında temel gürültünün belirgin biçimde azaldığını gözlemledim. Ancak aynı zamanda, SR-71 gibi çok hızlı uçaklara ait hedef işaretleri de zayıflıyordu. Dolayısıyla gürültü gücünün azalması, bütün hedeflerin algılanmasının mutlaka iyileşeceği anlamına gelmiyordu.
Bunun olası bir açıklaması, yankı işaretlerindeki Doppler frekans kaymasıdır. Çok hızlı hareket eden hedeflerde kaymış işaret izgesinin bir bölümü, dar bantlı bir ara frekans süzgecinin geçirme eğrisinin dışında kalabilir. Böylece yalnızca gürültü değil, yararlı işaret de zayıflar. Bu nedenle en uygun alıcı bant genişliği, gürültünün bastırılması ile yararlı işaretin olabildiğince az kayıpla alınması arasında her zaman bir uzlaşmadır.
Gönderim darbesine Darbe-içi Modülasyon uygulanan radar sistemlerinde alıcı bant genişliği, darbe süresinin tersinden çok daha büyüktür. Bu durumda gerekli alıcı bant genişliği, Darbe-içi Modülasyonun türüne, Ağırlık Dağılımına ve sıkıştırılmış darbenin süresine bağlıdır. Doğrusal frekans modülasyonunda bant genişliği arttıkça daha küçük menzil hücreleri (Range Cells) ve daha iyi bir Menzil Çözünürlük Yeteneği elde edilebilir. Bununla birlikte, Darbe Sıkıştırma sırasında ortaya çıkan Zamansal Yan Topuzların (Time-Side-Lobes) aşırı büyümemesi de sağlanmalıdır.
Menzil çözünürlük yeteneğine ilişkin çok yüksek gereksinimleri bulunan bilimsel radarlarda, uygulamada 100 ile 200 MHz mertebesinde işaret bant genişlikleri kullanılmaktadır. Çok gelişmiş alıcılarda ayrıca radar işaret işlemcisi tarafından sürekli olarak ayarlanabilen bir bant genişliği bulunabilir.
Zaman-Bant Genişliği Çarpımı
Darbe Sıkıştırma yöntemini tanımlamak için sık kullanılan büyüklüklerden biri, Zaman-Bant Genişliği Çarpımıdır. τ·B ile gösterilen bu büyüklük, darbe süresi ile işaretin bant genişliğinin çarpımıdır. µs·MHz cinsinden ifade edildiğinde sonuç boyutsuzdur. Çeşitli radar sistemlerinde Zaman-Bant Genişliği Çarpımı 5 ile 1000 arasında değerler alabilir. Örneğin 5 ile 15 arasındaki görece küçük değerlerde, uygun koşullar altında yan topuzlarda 35 dB'ye kadar bastırma sağlanabilir. 15 ile 500 arasındaki daha büyük değerlerde ise, özellikle dikkatle en uygun duruma getirilmiş sistemlerde 45 dB'ye kadar bastırma elde edilebilir. Ancak bu değerler her sistemde ulaşılabilecek genel sonuçlar değildir. Gerçekte sağlanan yan topuz bastırması; modülasyon yöntemine, Ağırlık Dağılımına ve işaretin tüm işleme aşamalarına önemli ölçüde bağlıdır. Birçok uygulamada elde edilen bastırma bu değerlerin oldukça altında kalır.
Ayrıca bakınız: Darbe Sıkıştırma için modülasyon yöntemlerinden örnekler.
Yeterince büyük bir işaret bant genişliğinde, Darbe Sıkıştırma yöntemiyle yalnızca birkaç nanosaniye süren darbeler elde edilebilir. Böylece bir metreden daha iyi bir menzil çözünürlüğüne ulaşılabilir. Doğrudan gelen işaret ile yeryüzünden yansıyan işaretin yayılma süreleri birbirinden yeterince farklıysa, bu işaretlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi yüksekliğin belirlenmesinde de kullanılabilir.
Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener