Modulacja wewnątrzimpulsowa i kompresja impulsów
Rysunek 1: Sygnały wejściowe i wyjściowe stopnia kompresji impulsów. Jeśli odbierany sygnał jest ledwo rozpoznawalny w szumie, kompresja impulsów daje wyraźny sygnał echa.
Rysunek 1: Sygnały wejściowe i wyjściowe stopnia kompresji impulsów. Jeśli odbierany sygnał jest ledwo rozpoznawalny w szumie, kompresja impulsów daje wyraźny sygnał echa.
Rysunek 1: Sygnały wejściowe i wyjściowe stopnia kompresji impulsów. Jeśli odbierany sygnał jest ledwo rozpoznawalny w szumie, kompresja impulsów daje wyraźny sygnał echa.
Czym jest modulacja wewnątrzimpulsowa?
Modulacja wewnątrzimpulsowa i kompresja impulsów
Kompresja impulsów to proces poprawiający rozdzielczość odległościową radaru impulsowego. Proces ten nazywany jest również modulacją wewnątrzimpulsową (ang. modulation on pulse, MOP), ponieważ impuls nadawczy otrzymuje wewnętrzną modulację zależną od czasu. W publikacjach często pojawia się również termin „radar chirp” zaczerpnięty z języka angielskiego (Compressed, HIgh-Resolution Pulse, CHIRP). Kompresja impulsów łączy zalety energetyczne bardzo długich impulsów z zaletami bardzo krótkich impulsów. Rozdzielczość odległości prostej radaru z modulacją impulsową zależy od czasu trwania impulsu. Dwa obiekty odbijające, które znajdują się w zasięgu przestrzennym impulsu, są wyświetlane tylko jako jeden znak celu. Aby poprawić rozdzielczość odległości przy stosunkowo dużym czasie trwania impulsu nadawczego, impuls nadawczy jest modulowany wewnętrznie. Teraz w odebranym echu można np. przeprowadzić porównanie częstotliwości, co umożliwia lokalizację obiektu odbijającego w obrębie impulsu.
Można tu zastosować kilka metod modulacji. Istnieją metody kompresji impulsów:
- Modulacja częstotliwości (lub określana jako Frequency Modulation on Pulse, FMOP)
- modulowany fazowo (lub określany jako Phase Modulation on Pulse, PMOP)
Współczynnik kompresji impulsu (z ang. Pulse Compression Ratio, PCR) to stosunek długości czasowej nieskompresowanego impulsu nadawczego do długości impulsu skompresowanego.
Szum jest zawsze szerokopasmowy, a impulsy szumu mają rozkład statystyczny. Część szumu zsynchronizowana częstotliwościowo (tj. szum w tym samym takcie co modulowany sygnał odbiorczy) jest raczej niewielka w porównaniu z sygnałem echa. Dlatego część szumu wejściowego niezsynchronizowana częstotliwościowo jest redukowana przez filtry. W ten sposób uzyskuje się sygnał wyjściowy nawet wtedy, gdy sygnał wejściowy już dawno zniknął w szumie wejściowym i byłby zatem utracony dla prostej demodulacji. W porównaniu z impulsem niemodulowanym uzyskuje się w ten sposób zysk, który jest zyskiem kompresji impulsu lub współczynnikiem kompresji impulsu, który jest mniej więcej równy współczynnikowi kompresji impulsu w czasie (PCR) ist.
Rysunek 2: klasyczny krótki impuls nadawczy (na niebiesko) i długi impuls nadawczy z modulacją wewnątrzimpulsową (na zielono)
Rysunek 2: klasyczny krótki impuls nadawczy (na niebiesko) i długi impuls nadawczy z modulacją wewnątrzimpulsową (na zielono)
Dla klasycznego krótkiego impulsu nadawczego o czasie trwania τ rozdzielczość odległościowa wynosi
(1)
- c0 = prędkość światła = 3·108 m/s
- τ = czas trwania impulsu nadawczego
- Rres = rozdzielczość odległościowa
W przypadku zastosowania kompresji impulsu należy wówczas użyć skompresowanego czasu trwania impulsu lub, ze względu na zależność od szerokości pasma impulsu nadawczego (B = 1/τc), można zastosować wartość równą szerokości pasma:
(2)
- τc = skompresowany czas trwania impulsu
- B = szerokość pasma sygnału sondażowego
W przypadku liniowej (tj. niepodzielonej na dyskretne pojedyncze impulsy) modulacji częstotliwości impulsu nadawczego decydujące znaczenie ma szerokość pasma B impulsu nadawczego w stosunku do czasu trwania impulsu τ. Gorsza szerokość pasma spowodowałaby odcięcie części energii odbiorczej i znacznie pogorszyłaby prawdopodobieństwo wykrycia. Do dalszych obliczeń wprowadza się iloczyn czasu i szerokości pasma, którego wyprowadzenie wynika ze stosunku rozdzielczości odległości:
(3)
- PCR = współczynnik kompresji impulsu
- τ = czas trwania nieskompresowanego impulsu nadawczego
Rozdzielczość odległościowa radaru z modulacją impulsową jest zatem wielokrotnie lepsza (o współczynnik kompresji impulsu PCR) od rozdzielczości odległościowej radaru z modulacją wewnątrzimpulsową, co przekłada się również na zysk kompresji impulsu.
Wzmocnienie kompresji impulsu
Za pomocą kompresji impulsu stosunkowo długi impuls nadawczy o stosunkowo niskiej mocy szczytowej może osiągnąć lepszy, większy zasięg, niż można by oczekiwać na podstawie podstawowego równania radaru. Dzięki kompresji impulsu można bowiem wykryć sygnały echa, które przed kompresją impulsu zniknęły już w szumie. Prawdopodobieństwo wystąpienia wzorca szumu, który byłby tak podobny do modulacji wewnątrzimpulsowej, że szum ten również stanowiłby sygnał wyjściowy podczas kompresji impulsu, jest bardzo małe.
W równaniu podstawowym radaru zaleta modulacji wewnątrzimpulsowej i kompresji impulsów musi przejawiać się w postaci zwiększenia zasięgu. W równaniu często wpisuje się bezpośrednio współczynnik kompresji impulsów N, czyli długość impulsu nadawczego i długość impulsu skompresowanego. Wynikiem tego jest moc impulsu pomnożona przez czas trwania impulsu nadawczego, czyli energia impulsu nadawczego. Jest ona dzielona przez minimalną możliwą moc odbiorczą PE min pomnożoną przez czas trwania impulsu skompresowanego, co razem również stanowi energię. Współczynnik kompresji impulsu jest czasami nazywany współczynnikiem kompresji K, ponieważ jest on wpisywany bezpośrednio jako współczynnik w równaniu radaru pod czwartym pierwiastkiem:
| K = τ·B = N = | τ | gdzie |
τ = czas trwania impulsu nadawczego B = szerokość pasma impulsu nadawczego τc = czas trwania skompresowanego impulsu |
(3) |
| τc |
(4)
Wymaga to jednak kompresji impulsu w znacznym stopniu bezstratnej, czego w praktyce nigdy nie da się osiągnąć. Dlatego lepiej jest stosować wielkość zysku kompresji impulsu, którą można określić za pomocą pomiarów i która uwzględnia straty konwersji. Alternatywnie można również wykazać oddzielnie stratę kompresji impulsu (określaną jako strata dla niedostrojenia optymalnych filtrów Ln).
Wadą tej metody jest jednak znaczne pogorszenie minimalnej odległości pomiarowej. Dopóki nadajnik pracuje, nie można nic odbierać, ponieważ przełącznik nadawania/odbioru blokuje odbiorniki w tym czasie. Tylko przy użyciu cyrkulatorów ferrytowych można jednocześnie nadawać i odbierać. Cyrkulatorów ferrytowych można jednak używać tylko przy stosunkowo małych mocach nadawczych, co może mieć również zastosowanie w przypadku aktywnych anten z bardzo dużą liczbą modułów nadawczo-odbiorczych.
Zalety
- niższa moc impulsowa
dzięki czemu nadaje się do końcówek mocy półprzewodnikowych - duży zasięg
- bardzo dobra rozdzielczość odległości
- dobra odporność na zakłócenia
- trudniejszy do wykrycia
Wady
- duże nakłady na obwody
- słaba minimalna odległość pomiarowa
- Time-Sidelobes
- niedokładności spowodowane częstotliwościami Dopplera
Tabela 1: Zalety i wady kompresji impulsów
Kompresja impulsów z liniową modulacją częstotliwości
W tej metodzie kompresji impulsów impuls nadawczy jest modulowany liniowo w częstotliwości. Zaletą tego rozwiązania jest to, że obwód może być stosunkowo prosty. Jednak liniowa modulacja częstotliwości ma tę wadę, że tzw. „sweeper” może stosunkowo łatwo generować zakłócenia. W poniższym przykładzie obwodu zasada działania została przedstawiona na podstawie pięciu częstotliwości występujących w impulsie nadawczym.
Rysunek 3: Schemat zasadniczy kompresji impulsu
Rysunek 3: Schemat zasadniczy kompresji impulsu
Rysunek 3: Schemat zasadniczy kompresji impulsu (animacja wyjaśniająca działanie)
Impuls nadawczy jest podzielony na kilka interwałów czasowych o założonej stałej częstotliwości. Specjalne filtry dla dokładnie tej częstotliwości w danym interwale czasowym generują sygnał wyjściowy, który jest sumowany w kaskadzie linii opóźniających i stopni sumujących do impulsu wyjściowego.
Jako przykład zastosowania liniowej modulacji częstotliwości można podać AN/FPS-117 .
Wysoki nakład pracy związany z obwodami jest całkowicie możliwy do opanowania dzięki dzisiejszym możliwościom integracji. Istnieją praktycznie dwie podstawowe możliwości technicznej realizacji tego procesu:
anteny
Rysunek 4: Widok czasowych płatów bocznych: oscyloskopowo i na wskaźniku typu „B”
anteny
Rysunek 4: Widok czasowych płatów bocznych: oscyloskopowo i na wskaźniku typu „B”
- przetwarzanie danych sterowane procesorem (po konwersji A/D)
- z filtrem SAW (Surface Acoustic Wave devices).
Na schemacie z rysunku 3 widać, że gdy cały nieskompresowany impuls jest przesunięty przez efekt Dopplera, częstotliwości filtrów nie są już odpowiednie i występują straty. W praktyce często stosuje się więc równolegle kilka takich obwodów, z których każdy jest przesunięty o niewielką wartość częstotliwości Dopplera. Dalsze przetwarzanie odbywa się przy użyciu sygnału o największym stosunku sygnału do szumu.
Boczne listki czasowe (Time-Side-Lobes)
Na wyjściu filtra kompresyjnego oprócz impulsu docelowego pojawiają się również boczne listki, które są przesunięte w czasie (tj. w odległości) względem tego impulsu docelowego. Nazywa się je bocznymi listkami czasowymi lub zasięgowymi, a łącznie określa się je również jako własne zakłócenia. Poniższy wykres przedstawia te boczne lobes, raz jako funkcję czasu (na oscyloskopie), a raz jako funkcję odległości (na fragmencie wyświetlacza z modulacją jasności).
Ponieważ zarówno odstęp czasowy, jak i amplitudowy są stałe, poprzez ważenie amplitud sygnałów można zredukować te boczne lobes do akceptowalnej wartości. Jeśli jednak ważenie amplitudy jest wykonywane tylko na ścieżce odbiorczej, powoduje to również pogorszenie jakości filtra i zmniejsza stosunek sygnału do szumu. W celu redukcji tych zakłócających bocznych klap stosuje się również filtry, które są lekko niedopasowane, tzw. filtry niedopasowane (Mismatched Filter, MMF). Filtry te można zrealizować jako filtry FIR (ang. finite impulse response filter, czasami nazywane również filtrami transversalnymi).
Wielkość tych bocznych listków jest ważnym parametrem urządzeń radarowych z kompresją impulsów i można ją obniżyć do wartości w zakresie <−30 db poprzez to ważenie amplitudy.
Kompresja impulsu z nieliniową modulacją częstotliwości
(niesymetryczny)
symetryczny
Rysunek 5: forma symetryczna
Rysunek 7: forma niesymetryczna
Kompresja impulsów z nieliniową modulacją częstotliwości ma kilka wyraźnych zalet. Na przykład nie wymaga już ważenia amplitudy w celu tłumienia powstających bocznych wiązek, tzw. time-sidelobes, ponieważ forma modulacji spełnia funkcję ważenia amplitudy, które w innym przypadku byłoby konieczne.
Możliwe jest teraz wyrównanie filtra o bardziej stromych zboczach przy nadal niskich bocznych listkach (time-sidelobes). W ten sposób unika się strat w stosunku sygnału do szumu, które w przeciwnym razie występowałyby w wyniku ważenia amplitudy.
Symetryczna forma modulacji ma rosnącą (lub malejącą) zmianę częstotliwości w pierwszej połowie czasu trwania impulsu nadawczego i malejącą (lub teraz rosnącą) zmianę częstotliwości w drugiej połowie. Niesymetryczną formę modulacji uzyskuje się, gdy wykorzystuje się tylko połowę formy symetrycznej.
Wadami kompresji impulsów z nieliniową modulacją częstotliwości są:
- bardziej skomplikowana konstrukcja obwodu oraz
- skomplikowana modulacja, aby każdy impuls nadawczy miał takie same właściwości przy zachowaniu wyżej wymienionej funkcji ważenia amplitudy.
Rysunek 6: Niesymetryczny impuls nadawczy z modulacją wewnątrzimpulsową na wyjściu generatora przebiegu
Rysunek 6: Niesymetryczny impuls nadawczy z modulacją wewnątrzimpulsową na wyjściu generatora przebiegu
Kompresja impulsowa z modulacją fazową
Rysunek 8: Schemat impulsu nadawczego zakodowanego fazowo za pomocą kodu Barkera o długości n = 7
Kształt impulsu zakodowanego fazowo różni się od kształtu impulsu modulowanego częstotliwościowo tym, że długi impuls całkowity jest podzielony na mniejsze impulsy o tej samej długości, których częstotliwość nośna nie ulega zmianie. W ramach czasu trwania tych impulsów fazowa jest stała. Podimpulsy te zawsze reprezentują komórkę zasięgu, czyli najmniejszą rozdzielczość odległości. Aby podimpulsy o długości τc mogły być rozpoznane, nadajnik i odbiornik muszą mieć szerokość pasma B = 1/τc. Pomiędzy podimpulsami można zaprogramować skok fazowy. Podimpulsy o tej samej fazie mogą jednak następować po sobie.
Istnieją:
- modulacje dwufazowe, na przykład
- kod Barkera, w których skoki fazowe występują między 0 a 180°;
- modulacje dwufazowe, których warunki nie są tak rygorystyczne jak w przypadku kodu Barkera;
- modulacja wielofazowa, na przykład
- modulacja kwadraturowa, na przykład za pomocą kodu Franka, w którym programuje się 4 różne sytuacje fazowe w odstępach co 90°;
- metoda skoku fazowego wyższego rzędu, na przykład modulacja fazowa, w której programuje się 8 różnych kątów fazowych w odstępach co 45° za pomocą słowa sterującego składającego się z trzech bitów zgodnie z kodem Graya;
W większości przypadków ten skok fazowy jest powiązany z kodem binarnym. Kod binarny składa się z sekwencji stanów logicznych. W zależności od tego kodu binarnego następuje przełączenie położenia fazowego sygnału nadawczego. W przeciwieństwie do pokazanego i znacznie uproszczonego rysunku, częstotliwość nadawania nie jest jednak koniecznie wielokrotnością częstotliwości impulsów przełączających. Zakodowana częstotliwość nadawcza jest zatem ogólnie przełączana w sposób nieharmoniczny w punktach odwrócenia fazy.
Kod binarny może również składać się z pseudolosowej, binarnej sekwencji liczb (tzw. sekwencji M lub sekwencji maksymalnej), którą można łatwo wygenerować za pomocą rejestrów przesuwnych (rejestry przesuwne o długości m generują sekwencję o długości 2m - 1). Dzięki tej metodzie kodowania mógłby na przykład działać praktycznie niewykrywalny radar szumowy.
Połączone kody
Ważnym kryterium stosowania kodów jako modulacji fazowej jest osiągalne tłumienie czasowych lobów bocznych. Wszystkie kody mogą być również łączone ze sobą i między sobą. W ten sposób połączenie kodu Franka (modulacja fazowa) z kodem Costasa (modulacja częstotliwościowa) powinno umożliwić tłumienie pobocznych pasm bocznych o wartości ponad 40 dB. W tym przypadku poszczególne częstotliwości kodu Costasa są ponownie modulowane fazowo wewnętrznie za pomocą kodu Franka, ale podlegają wspólnej koherentnej integracji impulsów każdej pojedynczej częstotliwości częściowej.
Literatura: „Теоретические Основы Радиолокации“ Под редакцией профессора Я. Д. Ширмана, © Издательство „Советское Радио“, Москва 1970