Bandbreedte van de ontvanger
Afbeelding 1: Verandering van de signaalamplitude in een banddoorlaatfilter met een bandbreedte bij −3 dB
Afbeelding 1: Verandering van de signaalamplitude in een banddoorlaatfilter met een bandbreedte bij −3 dB
Afbeelding 1: Verandering van de signaalamplitude in een banddoorlaatfilter met een bandbreedte bij −3 dB
Bandbreedte van de ontvanger
Bandbreedte
De bandbreedte B, BW of Δf is het verschil tussen de bovenste en onderste grensfrequentie van een radarontvanger en wordt uitgedrukt in hertz (Hz). Bij een basisbandsignaal waarvan het spectrum bij nul hertz begint, is de bandbreedte gelijk aan de bovenste grensfrequentie. In een radarontvanger wordt de bandbreedte meestal bepaald door de banddoorlaatfilters van de middenfrequentversterker. De ontvanger moet de volledige bandbreedte van het ontvangen echosignaal kunnen verwerken.
Hoe groter de bandbreedte, hoe groter echter ook het aandeel van de achtergrondruis dat door de ontvanger wordt doorgelaten. Omdat deze ruis statistisch over het frequentiespectrum is verdeeld, neemt bij een grotere bandbreedte ook het ontvangen ruisvermogen toe. Daardoor verslechtert de signaal-ruisverhouding en daarmee de maximaal haalbare gevoeligheid van de ontvanger.
Het frequentiespectrum van een rechthoekige puls kan worden geanalyseerd met behulp van de snelle Fouriertransformatie (FFT). Een ideale rechthoekige puls bevat theoretisch frequentiecomponenten die zich tot oneindig hoge frequenties uitstrekken. In de praktijk beperken de eigenschappen van de zender, de ontvanger en de gebruikte meetinstrumenten echter het bruikbare frequentiebereik. Hoe groter de bandbreedte van de ontvanger, hoe nauwkeuriger de oorspronkelijke pulsvorm met zijn steile flanken kan worden weergegeven.
Voor eenvoudige, ongemoduleerde radarpulsen kan de benodigde bandbreedte B bij benadering worden bepaald als het omgekeerde van de pulsduur τ. De exacte waarde hangt af van de pulsvorm en de gekozen definitie van de bandbreedte:
| B ≈ | 1 | (1) |
| τ |
Bij bewegende doelen veroorzaakt het dopplereffect een verschuiving van het frequentiespectrum van het gereflecteerde signaal. Bij doelen die de radar naderen, wordt bovendien de pulsduur enigszins verkort en neemt de signaalbandbreedte overeenkomstig toe. Bij het vaststellen van de bandbreedte van de ontvanger moet echter vooral rekening worden gehouden met het feit dat de dopplerfrequentieverschuiving het ontvangen signaalspectrum verschuift ten opzichte van de doorlaatkarakteristiek van de ontvanger. De ontvangerbandbreedte moet daarom niet alleen de bandbreedte van het signaal omvatten, maar ook de te verwachten dopplerfrequentieverschuivingen.
Praktijkvoorbeeld: Ontvangerbandbreedte van een P-12-radar
Tijdens mijn diensttijd als commandant van een P-12 -radarstation stelde ik vast dat de achtergrondruis aanzienlijk kon worden verminderd door de bandbreedte van de middenfrequentversterker te verkleinen. Tegelijkertijd werden echter de doelindicaties van bijzonder snelle vliegtuigen, zoals de SR-71, zwakker. Een vermindering van het ruisvermogen leidde dus niet noodzakelijk tot een betere detecteerbaarheid van alle doelen.
Een mogelijke verklaring is de dopplerfrequentieverschuiving van de echosignalen. Bij zeer snel bewegende doelen kan een deel van het verschoven signaalspectrum buiten de doorlaatband van een smalbandig middenfrequentfilter vallen. Daardoor wordt niet alleen de ruis, maar ook het nuttige signaal verzwakt. De optimale ontvangerbandbreedte is daarom altijd een compromis tussen ruisonderdrukking en de ontvangst van het nuttige signaal met zo weinig mogelijk verlies.
Bij radarsystemen met intrapulsmodulatie van de uitgezonden puls is de ontvangerbandbreedte veel groter dan het omgekeerde van de pulsduur. In dit geval hangt de benodigde ontvangerbandbreedte af van het type intrapulsmodulatie, de wegingsfunctie en de duur van de gecomprimeerde puls. Bij lineaire frequentiemodulatie maakt een grotere bandbreedte kleinere afstandscellen (Range Cells) en een betere afstandsresolutie mogelijk, zonder dat de zijlobben (Time-Side-Lobes) bij pulscompressie te groot worden.
Bij wetenschappelijke radars met bijzonder hoge eisen aan de afstandsresolutie worden in de praktijk signaalbandbreedten in de orde van 100 tot 200 MHz toegepast. Zeer geavanceerde ontvangers beschikken bovendien over een continu instelbare bandbreedte die door de radarsignaalprocessor wordt geregeld.
Tijd-bandbreedteproduct
Een veelgebruikte grootheid voor het karakteriseren van pulscompressie is het tijd-bandbreedteproduct τ·B (uitgedrukt in µs·MHz, zodat het resultaat dimensieloos is), dat wordt gevormd door de pulsduur met de signaalbandbreedte te vermenigvuldigen. Bij verschillende radarsystemen kan dit product waarden tussen 5 en 1000 aannemen. Bij relatief kleine waarden, bijvoorbeeld van 5 tot 15, kan onder gunstige omstandigheden een zijlobonderdrukking van maximaal 35 dB worden bereikt. Bij grotere waarden tussen 15 en 500 is in bijzonder zorgvuldig geoptimaliseerde systemen zelfs een onderdrukking tot 45 dB mogelijk. Deze waarden zijn echter niet algemeen haalbaar. De daadwerkelijk bereikte zijlobonderdrukking hangt in belangrijke mate af van de modulatiemethode, de wegingsfunctie en de volledige signaalverwerking en ligt in veel praktische toepassingen aanzienlijk lager.
Zie ook: voorbeelden van modulatiemethoden voor pulscompressie.
Bij een voldoende grote signaalbandbreedte kunnen door pulscompressie pulsen met een duur van slechts enkele nanoseconden ontstaan. Daarmee is een afstandsresolutie van minder dan één meter mogelijk. Wanneer de looptijden van het directe signaal en het door het aardoppervlak gereflecteerde signaal voldoende van elkaar verschillen, kan de afzonderlijke verwerking ervan ook worden gebruikt voor de hoogtebepaling.