Intrapulsmodulation und Pulskompression
Figuur 1: Ingangs- en uitgangssignalen van een pulscompressietrap. Als het ontvangen signaal nauwelijks herkenbaar is in de ruis, levert de pulscompressie een duidelijk echosignaal op.
Figuur 1: Ingangs- en uitgangssignalen van een pulscompressietrap. Als het ontvangen signaal nauwelijks herkenbaar is in de ruis, levert de pulscompressie een duidelijk echosignaal op.
Figuur 1: Ingangs- en uitgangssignalen van een pulscompressietrap. Als het ontvangen signaal nauwelijks herkenbaar is in de ruis, levert de pulscompressie een duidelijk echosignaal op.
Wat is intrapulsmodulatie?
Intrapulsmodulatie en pulscompressie
Pulscompressie is een methode om de afstandsresolutie van een pulsradar te verbeteren. Deze methode wordt aan de zendzijde ook wel intrapulsmodulatie (Engels: modulation on pulse, MOP) genoemd, omdat de zendpuls hier intern een tijdsafhankelijke modulatie krijgt. In publicaties wordt vaak ook de term chirp-radar uit het Engels overgenomen (Compressed, HIgh-Resolution Pulse, CHIRP). Bij pulscompressie worden de energetische voordelen van zeer lange pulsen gecombineerd met de voordelen van zeer korte pulsen. Het afstandsresolutievermogen van een eenvoudige pulsgemoduleerde radar is afhankelijk van de pulsduur. Twee reflecterende objecten die zich binnen de ruimtelijke omvang van de puls bevinden, worden slechts als één doelsignaal weergegeven. Om het afstandsresolutievermogen bij een relatief lange zendimpulsduur te verbeteren, wordt de zendimpuls intern gemoduleerd. Nu kan in de ontvangen echo bijvoorbeeld een frequentievergelijking worden uitgevoerd, waardoor het mogelijk wordt het reflecterende object binnen de impuls te lokaliseren.
Hierbij zijn meerdere modulatiemethoden toepasbaar. Er zijn pulscompressiemethoden:
- Frequentiemodulatie (of Frequency Modulation on Pulse, FMOP genoemd)
- fasegemoduleerd (of Phase Modulation on Pulse, PMOP genoemd)
De pulscompressieverhouding (van het Engels: Pulse Compression Ratio, PCR) is de verhouding tussen de tijdsduur van de ongecomprimeerde zendpuls en de lengte van de gecomprimeerde puls.
De ruis is altijd breedbandig en de ruisimpulsen hebben een statistische verdeling. Het frequentiesynchrone deel van de ruis (d.w.z. ruis in hetzelfde ritme als het gemoduleerde ontvangstsignaal) is vrij klein in vergelijking met het echosignaal. Daarom wordt het niet-frequentiesynchrone deel van de ingangsruis door de filters verminderd. Zo wordt er nog steeds een uitgangssignaal verkregen, zelfs als het ingangssignaal al lang verloren is gegaan in de ingangsruis en dus verloren zou zijn voor een eenvoudige demodulatie. In vergelijking met de niet-gemoduleerde impuls wordt zo een winst behaald, de pulscompressiewinst of pulscompressiefactor, die ongeveer gelijk is aan de temporele pulscompressieverhouding (PCR).
Figuur 2: klassieke korte zendimpuls (in blauw) en een lange zendimpuls met intrapulsmodulatie (in groen)
Figuur 2: klassieke korte zendimpuls (in blauw) en een lange zendimpuls met intrapulsmodulatie (in groen)
Voor de klassieke korte zendimpuls met de zendimpulsduur τ bedraagt de afstandsresolutie
(1)
- c0 = lichtsnelheid = 3·108 m/s
- τ = zendimpulsduur
- Rres = afstandsresolutie
Bij gebruik van pulscompressie moet hier de gecomprimeerde pulsduur worden gebruikt, of kan vanwege de afhankelijkheid van de zendpulsbandbreedte (B = 1/τc) gelijk aan de bandbreedte worden gesteld:
(2)
- τc = gecomprimeerde pulsduur
- B = bandbreedte van het sondesignaal
Voor een lineaire (dus niet in discrete afzonderlijke pulsen onderverdeelde) frequentiemodulatie van de zendpuls is de bandbreedte B van de zendpuls in verhouding tot de pulsduur τ doorslaggevend. Een slechtere bandbreedte zou delen van de ontvangstenergie afsnijden en de detectiekans aanzienlijk verslechteren. Voor de verdere berekeningen wordt het tijd-bandbreedteproduct geïntroduceerd, waarvan de afleiding voortvloeit uit de verhouding van de afstandsresoluties:
(3)
- PCR = pulscompressieverhouding
- τ = duur van de niet-gecomprimeerde zendpuls
De afstandsresolutie van een pulsgemoduleerde radar is dus (met een factor gelijk aan de pulscompressieverhouding PCR) keer zo goed als die van een intrapulsgemoduleerde radar, wat ook tot uiting komt in de pulscompressiewinst.
Pulscompressiewinst
Met behulp van pulscompressie kan een relatief lange zendimpuls met een relatief laag piekvermogen een beter, groter bereik bereiken dan de radargrondvergelijking doet vermoeden. Met pulskompressie kunnen namelijk nog echo-signalen worden gedetecteerd die vóór de pulskompressie al in de ruis verdwenen waren. De kans is zeer klein dat er een ruispatroon optreedt dat zo sterk lijkt op de intrapulsmodulatie dat deze ruis ook een uitgangssignaal vormt bij de pulskompressie.
In de radargrondvergelijking moet het voordeel van intrapulsmodulatie en pulscompressie merkbaar zijn als een vergroting van het bereik. In de vergelijking wordt vaak de pulscompressieverhouding N direct ingevoerd, d.w.z. de zendpulsduur en de lengte van de gecomprimeerde puls. Dit resulteert dan in een pulsvermogen vermenigvuldigd met de zendpulsduur, d.w.z. een zendpulsenergie. Deze wordt gedeeld door het minimaal mogelijke ontvangstvermogen PE min vermenigvuldigd met de duur van de gecomprimeerde puls, samen ook een energie. De pulscompressieverhouding wordt soms ook compressiefactor K genoemd, omdat deze direct als factor in de radarvergelijking onder de vierde wortel wordt ingevoerd:
| K = τ·B = N = | τ | met |
τ = duur van de zendimpuls B = bandbreedte van de zendimpuls τc = duur van de gecomprimeerde impuls |
(3) |
| τc |
(4)
Dit veronderstelt echter een vrijwel verliesloze pulscompressie, die in de praktijk nooit kan worden bereikt. Daarom wordt beter gebruik gemaakt van de meetkundig te bepalen grootheid pulscompressiewinst, die rekening houdt met de conversieverliezen. Als alternatief kan ook het pulscompressieverlies afzonderlijk worden weergegeven (als verlies voor de afstemming van optimale filters Ln genoemd).
Het nadeel van deze methode is echter dat de minimale meetafstand sterk verslechtert. Zolang de zender werkt, kan er niets worden ontvangen, omdat de zend-ontvangstschakelaar (duplexer) tijdens deze tijd de ontvangers blokkeert. Alleen bij gebruik van ferrietcirculatoren kan tegelijkertijd worden gezonden en ontvangen. Deze ferrietcirculatoren zijn echter alleen bruikbaar voor relatief lage zendvermogens, wat ook het geval kan zijn bij actieve antennes met zeer veel zend-/ontvangstmodules.
Voordelen
- lagere impulsvermogen
Daardoor geschikt voor solid-state eindversterkers - groot bereik
- zeer goede afstandsresolutie
- goede storingsbestendigheid
- moeilijker te detecteren
Nadelen
- hoge schakelingskosten
- slechte minimale meetafstand
- Time-Sidelobes
- onnauwkeurigheden door Dopplerfrequenties
Tabel 1: Voor- en nadelen van pulscompressie
Pulscompressie met lineaire frequentiemodulatie
Bij deze pulscompressiemethode wordt de zendpuls lineair frequentiemoduleert. Dit heeft als voordeel dat de schakeling relatief eenvoudig kan worden gehouden. Lineaire frequentiemodulatie heeft echter als nadeel dat er door zogenaamde “sweepers” relatief gemakkelijk storingen kunnen worden veroorzaakt. In het volgende schakelingvoorbeeld wordt het principe weergegeven aan de hand van vijf frequenties die in de zendimpuls aanwezig zijn.
Figuur 3: Schematisch principe van een pulscompressie
Figuur 3: Schematisch principe van een pulscompressie
Figuur 3: Schematisch principe van een pulscompressie (animatie ter verduidelijking van de functie))
Hierbij wordt de zendimpuls verdeeld in een aantal tijdsintervallen met een veronderstelde constante frequentie. Speciale filters voor precies de frequentie in het betreffende tijdsinterval leveren elk een uitgangssignaal op, dat in een cascade van vertragingsleidingen en sommatiefasen wordt opgeteld tot een uitgangsimpuls.
Als voorbeeld voor een toepassing van lineaire frequentiemodulatie kan de AN/FPS-117 worden genoemd.
De hoge schakelingskosten zijn met de huidige integratiemogelijkheden goed beheersbaar. Er zijn in principe twee mogelijkheden om dit proces technisch te realiseren:
de antenne
Figuur 4: Weergave van de tijdszijlobben: oscillografisch en op een B-scope
de antenne
Figuur 4: Weergave van de tijdszijlobben: oscillografisch en op een B-scope
- een processorgestuurde gegevensverwerking (na een A/D-omzetting)
- met SAW- Filter (Surface Acoustic Wave devices).
Bij het circuit volgens afbeelding 3 is te zien dat wanneer de gehele ongecomprimeerde impuls door het Doppler-effect wordt verschoven, de filterfrequenties niet meer kloppen en er verliezen optreden. In de praktijk worden daarom vaak meerdere van dergelijke circuits parallel gebruikt, die elk met een kleine hoeveelheid van de Doppler-frequentie zijn verschoven. Het signaal met de grootste signaal/ruisverhouding wordt verder verwerkt.
Tijdszijlobben (Time-Side-Lobes)
Aan de uitgang van het compressiefilter verschijnen naast de doelimpuls ook zijlobben, die ten opzichte van deze doelimpuls in de tijd (d.w.z. in de afstand) zijn verschoven. Deze worden time of range sidelobes genoemd, in totaal worden ze ook wel eigen clutter genoemd. De afbeelding hiernaast toont deze zijlobben, eenmaal als functie van de tijd (op de oscilloscoop) en eenmaal als functie van de afstand (op een uitsnede van een helderheidsgemoduleerd beeldscherm).
Aangezien zowel de tijds- als de amplitudekloof constant zijn, kunnen deze zijlobben met een weging van de signaalamplitudes tot een aanvaardbare waarde worden teruggebracht. Als deze amplitudeweging alleen op het ontvangstpad wordt uitgevoerd, veroorzaakt dit echter ook een verslechtering van het filter en vermindert het de signaal-ruisverhouding. Om deze storende nevenpieken te verminderen, worden ook gericht filters gebruikt die lichtjes verkeerd zijn afgestemd, zogenaamde Mismatched Filter (MMF). Deze filters kunnen worden gerealiseerd als FIR-filters (Engels finite impulse response filter, soms ook transversale filters genoemd).
De grootte van deze nevenpieken is een belangrijke parameter van radarsystemen met pulscompressie en kan door deze amplitudeweging worden verlaagd tot een waarde in het bereik van <−30 db.
Pulscompressie met niet-lineaire frequentiemodulatie
symmetrisch)
symmetrisch
Figuur 5: symmetrische vorm
Figuur 7: asymmetrische vorm
Pulscompressie met niet-lineaire frequentiemodulatie heeft een aantal duidelijke voordelen. Zo is er bijvoorbeeld geen amplitudeweging meer nodig voor het onderdrukken van de ontstane zijlobben, de zogenaamde time-sidelobes, omdat de vorm van de modulatie al de functie van de anders noodzakelijke amplitudeweging vervult.
Een filterafstemming met steilere flanken bij toch lage zijlobben (time-sidelobes) is nu mogelijk. Op deze manier worden de verliezen in de signaal-ruisverhouding, die anders door de amplitudeweging zouden optreden, vermeden.
De symmetrische vorm van de modulatie heeft tijdens de eerste helft van de zendimpulsduur een stijgende (of dalende) frequentieverandering en in de tweede helft een dalende (of nu stijgende) frequentieverandering. Een asymmetrische vorm van modulatie wordt verkregen wanneer slechts de helft van de symmetrische vorm wordt gebruikt.
De nadelen van pulscompressie met niet-lineaire frequentiemodulatie zijn:
- een complexere schakelingsopbouw en
- een complexe modulatie, zodat elke zendpuls dezelfde eigenschappen krijgt met behoud van de bovengenoemde functie van de amplitudeweging.
Figuur 6: een asymmetrische zendimpuls met intrapulsmodulatie aan de uitgang van de golfvormgenerator
Figuur 6: een asymmetrische zendimpuls met intrapulsmodulatie aan de uitgang van de golfvormgenerator
Pulscompressie met fasemodulatie
Figuur 8: diagram van een met de Barker-code van lengte n = 7 fasegecodeerde zendimpuls
De fasegecodeerde impulsvorm verschilt van de frequentiemodulatie-impulsvorm doordat de lange totale impuls is onderverdeeld in kleinere subimpulsen van gelijke lengte, waarvan de draaggolffrequentie niet verandert. Binnen deze impulsduur van de subimpulsen is de fase constant. Deze subimpulsen vertegenwoordigen altijd een range-cell, d.w.z. de kleinste oplosbare afstand. Om ook deze subimpulsen met de lengte τc te kunnen herkennen, moeten de zender en de ontvanger een bandbreedte van B = 1/τc hebben. Tussen de subimpulsen kan een fasesprong worden geprogrammeerd. Er kunnen echter ook subimpulsen met dezelfde fase op elkaar volgen.
Er zijn:
- Bi-fasemodulatie, bijvoorbeeld
- de Barker-code, waarbij de fasesprongen tussen 0 en 180° plaatsvinden;
- Bi-fasemodulaties, waarvan de voorwaarden niet zo streng zijn als bij de Barker-code;
- polyfasemodulatie, bijvoorbeeld
- kwadratuurfasemodulatie, bijvoorbeeld met de Frank Code, waarbij 4 verschillende fasesituaties met een tussenruimte van telkens 90° worden geprogrammeerd;
- Fasesprongprocedures van hogere orde, bijvoorbeeld een fasemodulatie waarbij 8 verschillende fasehoeken met een tussenruimte van telkens 45° worden geprogrammeerd met een stuurwoord van drie bits volgens de Gray-code;
De binaire code kan ook bestaan uit een pseudo-willekeurige, binaire getallenreeks (een zogenaamde M-reeks of maximale reeks) die gemakkelijk kan worden gegenereerd door schuifregisters (schuifregisters met een lengte m genereren een reeks met een lengte van 2m - 1). Met deze coderingsmethode zou bijvoorbeeld de praktisch niet te detecteren ruisradar kunnen werken.
Gekoppelde codes
Een belangrijk criterium voor het gebruik van codes als fasemodulatie is de haalbare demping van de time-sidelobes. Alle codes kunnen ook met elkaar en onderling worden gekoppeld. Zo moet de koppeling van Frank Code (een fasemodulatie) met de Costas Code (een frequentiemodulatie) een nevenpiekdemping van meer dan 40 dB mogelijk maken. Hierbij worden de afzonderlijke frequenties van de Costas-code intern nogmaals met de Frank-code fasegemoduleerd, maar zijn ze onderworpen aan een gemeenschappelijke coherente pulsintegratie van elke afzonderlijke deel-frequentie.
Literatuur: „Теоретические Основы Радиолокации“ Под редакцией профессора Я. Д. Ширмана, © Издательство „Советское Радио“, Москва 1970