Directe digitale synthese
Directe digitale synthese (DDS) is een digitale methode voor het opwekken van signalen met vrijwel willekeurige golfvormen en een vrij instelbare frequentie en frequentieresolutie, uitgaande van een nauwkeurige referentieklok. In de radartechniek wordt deze methode gebruikt om periodieke signalen met een zeer nauwkeurig instelbare frequentie op te wekken. Aanvullende interne functies, zoals fase- en/of amplitudemodulatie, digitale filtering en I&Q-uitgangen, kunnen worden toegevoegd. Met digitale signaalprocessoren, programmeerbare logische componenten zoals FPGA's, of speciale toepassingsspecifieke geïntegreerde schakelingen (ASIC's) kunnen afhankelijk van de schakeling zeer uiteenlopende uitgangsfrequenties worden bereikt. De haalbare uitgangsfrequentie en frequentieresolutie hangen voornamelijk af van de referentieklokfrequentie, de bitbreedte van de faseaccumulator, de snelheid van de digitaal-analoogomzetter en de eisen die aan de signaalkwaliteit worden gesteld. In de radartechniek worden deze schakelingen vaak gebruikt om de intrapulsmodulatie van het uitgezonden signaal op middenfrequentieniveau op te wekken.
adres-
teller
geheugen
D/A-
omzetter
Afbeelding 1: Vereenvoudigd blokschema van directe digitale synthese
adres-
teller
geheugen
D/A-
omzetter
Afbeelding 1: Vereenvoudigd blokschema van directe digitale synthese
adres-
teller
geheugen
D/A-
omzetter
Afbeelding 1: Vereenvoudigd blokschema van directe digitale synthese
Schakeling en werking
De kern van de schakeling is een geheugen dat voor elke fasehoek van een trilling de bijbehorende amplitudewaarde van de gewenste uitgangsgolfvorm bevat. Een faseaccumulator bepaalt bij elke puls van de referentieklok de volgende fasewaarde. Deze fasewaarde wordt gebruikt om het geheugen te adresseren, waarna het digitale uitgangswoord met behulp van een snelle digitaal-analoogomzetter wordt omgezet in een analoog uitgangssignaal. De faseaccumulator is in wezen een digitale accumulator waarbij tijdens elke referentieklokcyclus een vaste numerieke waarde bij de inhoud wordt opgeteld. Deze waarde wordt het frequentiebesturingswoord of 'tuning word' (FTW) genoemd. Het bepaalt de fasestap tussen twee opeenvolgende klokpulsen en daarmee de frequentie van het opgewekte uitgangssignaal. Voor een faseaccumulator met een breedte van n bits geldt: fout = fclock · FTW / 2n. Door het frequentiebesturingswoord te kiezen, kunnen geheugenadressen worden overgeslagen, waardoor de uitgangsfrequentie in zeer kleine stappen kan worden ingesteld.
Vaak is het voldoende om alleen de waarden van één signaalperiode in het geheugen op te slaan, die vervolgens cyclisch worden herhaald. Het is echter ook mogelijk om gedurende een langere tijd een sinusvormig signaal met een lineair toenemende frequentie en vele signaalperioden op te slaan, bijvoorbeeld om een bepaalde golfvorm van het zendsignaal op te wekken waarvan de frequentie lineair of niet-lineair verandert. Door de kwantisatiestappen bevat het uitgangssignaal van de digitaal-analoogomzetter veel harmonische componenten. Deze harmonischen worden door een daaropvolgend laagdoorlaatfilter verwijderd.
Vanuit het oogpunt van de radartechniek kunnen twee verschillende soorten DDS-schakelingen worden gebruikt:
- De meest voorkomende vorm is het opwekken van sinusvormige trillingen die coherent zijn met een vaste systeemklok. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van speciale geïntegreerde schakelingen die een volledig circuit bevatten dat is aangepast aan een gewenste gestandaardiseerde golfvorm (bijvoorbeeld een lineaire zaagtandspanning of een sinusspanning). Hierbij wordt de golfvorm vaak gevormd door een alleen-lezengeheugen dat door een interne teller wordt geadresseerd.
- Een andere vorm maakt vrijwel willekeurige golfvormen mogelijk. In plaats van een adresteller en geheugen wordt elke afzonderlijke spanningsstap door een computerprogramma bepaald en rechtstreeks naar een digitaal-analoogomzetter gestuurd. Om de computer te ontlasten kunnen de waarden ook tijdelijk worden opgeslagen in een herschrijfbaar geheugen, dat vervolgens cyclisch door een externe teller wordt uitgelezen.
Toepassingen
Afbeelding 2: Rigol DG1022Z signaal- en arbitraire-golfvormgenerator
Digitale functiegeneratoren voor willekeurige golfvormen maken gebruik van directe digitale synthese (DDS) en kunnen signalen met een zeer fijne frequentieresolutie opwekken. Ze helpen bij het ontwikkelen en optimaliseren van schakelingen en bij het opsporen van signaalfouten in complexe elektronische apparaten.
Radarsystemen met lineaire of niet-lineaire intrapulsmodulatie gebruiken dit principe voor het opwekken van het zendsignaal. Moderne radarsystemen kunnen zelfs doelgericht de vorm van de intrapulsmodulatie veranderen om de detectie van doelen onder storingsomstandigheden te verbeteren. Dit betekent dat de inhoud van het geheugen in de DDS-schakeling naar behoefte kan worden gewijzigd.