Doğrudan Dijital Sentez
Doğrudan dijital sentez (DDS), hassas bir referans saat sinyalinden yararlanarak hemen hemen istenilen her dalga biçiminde, frekansı ve frekans çözünürlüğü seçilebilen sinyaller üretmeye yönelik dijital bir yöntemdir. Radar tekniğinde bu yöntem, frekansı çok küçük adımlarla ayarlanabilen periyodik sinyallerin üretilmesinde kullanılır. Faz ve/veya genlik modülasyonu, dijital filtreleme ve I&Q çıkışları gibi ek işlevler de devreye dahil edilebilir. Dijital sinyal işlemcileri, FPGA gibi programlanabilir mantık devreleri veya belirli uygulamalara yönelik özel tümleşik devreler (ASIC) kullanılarak devre mimarisine bağlı olarak çok farklı çıkış frekanslarına ulaşılabilir. Elde edilebilecek çıkış frekansı ve frekans çözünürlüğü başlıca referans saat frekansına, faz akümülatörünün bit genişliğine, dijital-analog dönüştürücünün hızına ve sinyal kalitesi gereksinimlerine bağlıdır. Radar tekniğinde bu devreler çoğunlukla verici sinyalinin darbe içi modülasyonunu ara frekans katında oluşturmak için kullanılır.
adres
sayacı
bellek
D/A
çevirici
Şekil 1: Doğrudan dijital sentezin basitleştirilmiş blok diyagramı
adres
sayacı
bellek
D/A
çevirici
Şekil 1: Doğrudan dijital sentezin basitleştirilmiş blok diyagramı
adres
sayacı
bellek
D/A
çevirici
Şekil 1: Doğrudan dijital sentezin basitleştirilmiş blok diyagramı
Devre Yapısı ve Çalışma İlkesi
Devrenin temel elemanı, istenilen çıkış dalga biçimindeki bir salınımın her faz açısına karşılık gelen genlik değerlerini içeren bir bellektir. Faz akümülatörü, referans saatinin her çevriminde bir sonraki faz değerini belirler. Bu faz değeri, belleğin adreslenmesinde kullanılır; belleğin dijital çıkış sözcüğü hızlı bir dijital-analog dönüştürücü aracılığıyla analog çıkış sinyaline dönüştürülür. Faz akümülatörü, temelde sayısal bir toplama birimidir; içeriğine referans saatinin her çevriminde önceden belirlenmiş sabit bir sayısal değer eklenir. Bu değere frekans kontrol sözcüğü veya «frekans ayar sözcüğü» (Tuning Word) (FTW) denir. Bu sözcük, art arda gelen iki saat darbesi arasındaki faz artışını ve dolayısıyla üretilen çıkış sinyalinin frekansını belirler. n bit genişliğindeki bir faz akümülatörü için şu bağıntı geçerlidir: fout = fclock · FTW / 2n. Frekans kontrol sözcüğü uygun şekilde seçilerek bazı bellek adresleri atlanabilir ve böylece çıkış frekansı çok küçük adımlarla ayarlanabilir.
Çoğu zaman bellekte yalnızca sinyalin tek bir periyoduna ait değerlerin saklanması yeterlidir; bu değerler daha sonra çevrimsel olarak tekrarlanır. Bununla birlikte, çok sayıda periyodu kapsayan daha uzun bir zaman aralığı boyunca frekansı doğrusal olarak artan sinüzoidal bir sinyal de belleğe kaydedilebilir. Böylece örneğin frekansı doğrusal veya doğrusal olmayan biçimde değişen belirli bir verici sinyali dalga biçimi üretilebilir. Dijital-analog dönüştürücünün çıkış sinyali, nicemleme basamakları nedeniyle çok sayıda harmonik bileşen içerir. Bu harmonik bileşenler, dönüştürücünün ardından bağlanan alçak geçiren filtre tarafından giderilir.
Radar tekniği açısından iki farklı DDS devresi türü kullanılabilir:
- En yaygın tür, sabit bir sistem saat sinyaliyle eşevreli olan sinüzoidal salınımların üretilmesidir. Bu gereksinim, istenilen standart bir dalga biçimine (örneğin doğrusal testere dişi gerilime veya sinüzoidal gerilime) uyarlanmış eksiksiz devreler içeren özel tümleşik devrelerin geliştirilmesini sağlamıştır. Bu devrelerde dalga biçimi çoğunlukla dahili bir sayacın adreslediği salt okunur bellek aracılığıyla oluşturulur.
- Diğer tür, hemen hemen istenilen her dalga biçiminin üretilmesini sağlar. Adres sayacı ve bellek yerine, her bir gerilim basamağı bir bilgisayar programı tarafından belirlenir ve doğrudan dijital-analog dönüştürücüye gönderilir. Bilgisayarın işlem yükünü azaltmak amacıyla bu değerler yeniden yazılabilir bir bellekte geçici olarak saklanabilir; bu bellek daha sonra harici bir sayaç yardımıyla çevrimsel olarak okunur.
Uygulamalar
Şekil 2: Rigol DG1022Z sinyal ve keyfi dalga biçimi üreteci
Dijital keyfi dalga biçimi üreteçleri, doğrudan dijital sentez (DDS) yöntemini kullanır ve çok ince frekans çözünürlüğüne sahip sinyaller üretebilir. Bu cihazlar, elektronik devrelerin geliştirilmesi ve iyileştirilmesinin yanı sıra karmaşık elektronik cihazlardaki sinyal hatalarının bulunmasına yardımcı olur.
Doğrusal veya doğrusal olmayan darbe içi modülasyon kullanan radar sistemleri, bu ilkeyi verici sinyalinin üretilmesinde uygular. Modern radar sistemleri, karıştırma koşullarında hedef algılamayı iyileştirmek amacıyla darbe içi modülasyonun biçimini bilinçli olarak değiştirebilir. Başka bir deyişle, DDS devresinin belleğindeki bilgiler gereksinimlere göre değiştirilebilir.
Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener