www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Windturbines en radar

Afbeelding 1: Windturbine

Afbeelding 1: Windturbine

Hernieuwbare energiebronnen, zoals windturbines, zullen het landschap steeds sterker bepalen. In de buurt van radarinstallaties worden zij echter beschouwd als ongewenste storingsbronnen, waardoor een bouwvergunning vaak wordt geweigerd vanwege de nabijheid van een radarapparaat.

Er wordt beweerd dat deze windturbines het bereik van radarapparaten verminderen. Dat is vaak moeilijk voor te stellen. Daarom volgt hier de verklaring:

Afscherming

Een directe invloed, bijvoorbeeld door afscherming, is niet meetbaar omdat deze te gering zou zijn. Net zoals het menselijk oog door een draaiende ventilator heen kan kijken, kan ook radar eenvoudig door de cirkel kijken die door de rotorbladen wordt beschreven. Bovendien kan de afscherming door een obstakel van slechts 2 tot 5 meter breed, zoals een mast, alleen tot ongeveer 1000 meter direct achter het obstakel worden vastgesteld. Daarna sluit het golffront zich weer door de diffractie van de elektromagnetische golven rond het obstakel. Uiteraard wordt een klein deel van de uitgezonden energie gereflecteerd en is dit niet meer beschikbaar voor doelen die zich erachter bevinden, maar dit verklaart het verlies aan bereik niet. De windturbine is hier slechts een obstakel, net als ieder huis, iedere boom of molshoop, en valt, wanneer de rotor niet draait, in het signaalmengsel van vaste doelen helemaal niet op.

Werkelijke onderzoeken naar afscherming werden in 2003 door Alenia-Marconi Systems gepubliceerd na uitgebreide computersimulaties. Volgens deze onderzoeken bedraagt de vermindering van het echosignaal van een vliegtuig dat rechtstreeks in de optische schaduw van de mast van een windturbine vliegt minder dan 2 dB. Deze waarde gaat volledig verloren in de normale fluctuatie van het echosignaal als gevolg van de complexe vorm van het effectieve reflecterende oppervlak.

Verder moet er rekening mee worden gehouden dat bij een horizontale bundelbreedte van de antenne van doorgaans 1,6° en een mastdiameter van de windturbine van ongeveer 3 m, deze zich binnen een straal van 3m/[2·sin(1,6°/2)] = 107 m (!) moet bevinden om het antennediagram volledig af te dekken, dus de halvermogensbundelbreedte. In de praktijk staan windturbines aanzienlijk verder weg en kunnen zij daarom slechts een klein deel van de energie van een zendimpuls afschermen.

Alle betrokken radarinstallaties werken in frequentiebanden waarin elektromagnetische golven quasi-optische eigenschappen hebben. Daarom kan met behulp van een krachtige zaklamp een aanschouwelijk experiment worden uitgevoerd, bij voorkeur met een lichtbundel die door verschuiving van de reflector kan worden scherpgesteld. Richt de lichtbundel van de zaklamp op een muur op ongeveer 6 tot 10 meter afstand en stel de bundel door het draaien van de reflector scherp op een zo klein mogelijke lichtvlek. Houd vervolgens op een willekeurige plaats een potlood in de lichtbundel (let op: alleen het potlood, niet ook de hand!) en observeer de schaduw op de muur. Als deze niet zichtbaar is, observeer dan de invloed van het potlood op de helderheid van de lichtvlek. U zult vaststellen

  • dat vanaf een bepaalde minimumafstand tot de zaklamp geen invloed op de helderheid meer waarneembaar is;
  • dat tot een bepaalde afstand tussen het potlood en de verlichte muur ook geen schaduw zichtbaar is.

De verhouding tussen de diameter van het potlood en die van de lichtbundel komt ongeveer overeen met de verhouding van een windturbine op een afstand van 5 tot 10 km tot de breedte van het antennediagram van een luchtverkeersleidingsradar.

Zich uitsluitend beroepen op afscherming is daarom een ontoelaatbare vereenvoudiging van de invloed van een windturbine op het radarapparaat en heeft weinig met de werkelijkheid te maken. Een schaduw kan alleen direct en op relatief korte afstand achter de windturbine worden gemeten. (Dat wil zeggen op een hoogte en afstand die een piloot om begrijpelijke redenen toch al zou moeten vermijden.) Tot nu toe heeft ook niemand kunnen verklaren waarom de afscherming door een windturbine een negatieve invloed op de radar heeft, terwijl afscherming van dezelfde omvang, bijvoorbeeld door een groep bomen, wel kan worden getolereerd.

De demping achter een groep bomen of een windpark bedraagt ongeveer 2 decibel. De natuurlijke variatie van het echosignaal van een vliegtuig, de fluctuatieverliezen, kan echter meer dan 30 decibel bedragen en dus mogelijk meer dan duizend keer groter zijn. Ook daarmee moet de radar kunnen omgaan.

Invloed op het radarbereik

Het radarapparaat kan de echosignalen van stilstaande objecten onderscheiden van de echosignalen van een bewegend object, zoals een vliegtuig, door de Dopplerfrequentie te analyseren. De weergave van echosignalen van vaste doelen, zoals huizen, bomen en heuvels, wordt door een technische schakeling onderdrukt. Alleen de windturbine vormt hierop een uitzondering. Door de draaiende rotorbladen wordt eveneens een Dopplerfrequentie opgewekt, waardoor het echosignaal van een windturbine sterk lijkt op het echosignaal van een helikopter in zweefvlucht. Juist daardoor wordt de windturbine een obstakel dat niet langer kan worden getolereerd. Het radarapparaat genereert voor dit echosignaal een vals alarm. Dit valse alarm moet aanvankelijk op dezelfde manier worden verwerkt als een echt alarm. Het herkennen dat het om een vals alarm gaat, kost tijd. Bij digitale radarapparaten is dit rekentijd, bij analoge radarapparaten tijd en aandacht van de luchtverkeersleider of radaroperator. Vaak moet een extra antenneomwenteling worden afgewacht voordat over dit doel een beslissing kan worden genomen. Eén vals alarm vormt nog geen probleem, maar windturbines staan meestal dicht bij elkaar. Iedere windturbine genereert een vals alarm en de vals-alarmfrequentie stijgt zeer snel tot waarden die niet langer kunnen worden getolereerd. Een klein vliegtuig dat zich boven het windpark bevindt, zou daardoor onopgemerkt kunnen blijven.

Er moeten maatregelen worden genomen om de vals-alarmfrequentie in het radarapparaat te verlagen. Een gebruikelijke werkwijze is om de locaties van deze windturbines op te nemen in een cluttermap – een soort elektronische landkaart in het geheugen van de radarsignaalprocessor – en daar gedurende langere tijd de gemeten gemiddelde sterkten van de echosignalen op te slaan. Bij de volgende antenneomwenteling wordt alleen nog het verschil tussen de momenteel gemeten waarde en deze opgeslagen echosignaalsterkte verder verwerkt. Deze methode is zeer effectief wanneer het echosignaal van een stilstaand obstakel constant is. Helaas is dat bij windturbines zelden het geval, omdat de windrichting en de rotorstanden voortdurend veranderen. Dit betekent dat voor dit punt in het terrein een hogere drempelwaarde moet worden vastgesteld, waarboven de radar een belangrijk doel herkent. Hier bereikt de radarsignaalprocessor zijn grenzen, omdat al deze berekeningen in realtime moeten worden uitgevoerd. Vaak worden processors gebruikt waarbij deze berekeningen niet door softwareprogramma's worden aangestuurd, maar door extreem snelle vast bedrade logica worden uitgevoerd. Als deze logica niet kan beslissen of er wel of geen doel aanwezig is, wordt de beslissing doorgestuurd naar de volgende verwerkingsfase, die meerdere antenneomwentelingen met elkaar kan vergelijken, maar waarvan het resultaat niet meer in realtime beschikbaar is.

Al deze maatregelen om de vals-alarmfrequentie te verlagen, verminderen tegelijkertijd de detectiewaarschijnlijkheid voor werkelijke doelen. Door de verschillende drempelwaarden in de signaalverwerking zijn de vals-alarmfrequentie en de detectiewaarschijnlijkheid onderling afhankelijk en omgekeerd evenredig. Daarin schuilt het probleem: het bereik van een radarapparaat wordt vastgesteld voor een constante detectiewaarschijnlijkheid. Wanneer deze verslechtert, neemt ook het effectieve bereik van het radarapparaat af. Dit verklaart tevens waarom een kleiner aantal windturbines in de buurt van het radarapparaat mogelijk nog kon worden getolereerd, terwijl de bouw van extra installaties het radarbereik sterk zou beïnvloeden.

Mogelijke oplossingen

Afbeelding 2: De Dopplerspectra van een vliegtuig en een windturbine verschillen aanzienlijk.

Afbeelding 2: De Dopplerspectra van een vliegtuig en een windturbine verschillen aanzienlijk.

Naast de beperkende bouwvoorschriften worden ook verschillende technische oplossingen aangeboden. Als mogelijke verbetering moet een maatregel worden gevonden die de tijd verkort die nodig is om een mogelijk vals alarm te herkennen. Het ingenieursbureau Cambridge Consultants ontwikkelde een radarmethode die de betreffende richting tienmaal per seconde onderzoekt, in plaats van zoals voorheen eenmaal per 4 seconden. Daardoor wordt in realtime duidelijk herkend dat het betreffende doel een windturbine is. Cambridge Consultants noemt deze methode holografische radar™

Dit is mogelijk met een radarapparaat dat met behulp van een phased-arrayantenne digitale bundelvorming uitvoert. Deze technologie, die tot dusver alleen voor zeer moderne militaire radarapparaten werd ontwikkeld, is inmiddels ook betaalbaar voor civiele toepassingen. Omdat geen mechanisch draaiende onderdelen meer worden gebruikt, is deze methode onderhoudsvrij en volledig onafhankelijk van weersomstandigheden, zoals de windsnelheid. Voor luchtverkeersleidingstaken is het bovendien een groot voordeel dat de derde coördinaat, namelijk de vlieghoogte, onafhankelijk van de secundaire radar kan worden bepaald.

Met behulp van een moderne statistische methode voor het bepalen van drempelwaarden bij CFAR kunnen de eerdere verliezen aan detectiewaarschijnlijkheid in de buurt van windturbines vrijwel volledig worden geëlimineerd.

Afbeelding 2 toont de verschillen in Dopplerfrequentie tijdens opeenvolgende impulsperioden bij een tweemotorig propellervliegtuig en een windturbine voor een radar in de I-band. Het vliegtuig heeft een Dopplerfrequentie met een grotere amplitude afkomstig van de romp, vleugels en staartvlakken. Deze Dopplerfrequentie ontstaat door de radiale snelheid van het vliegtuig. De propellers veroorzaken extra uitslagen met andere Dopplerfrequenties, die JEM-lijnen worden genoemd (van „Jet Engine Modulation“).

Het sterkste echosignaal van een windturbine ontstaat door het reflecterende oppervlak van de vaste toren zonder Dopplerfrequentie (fD = 0). De rotorbladen van de windturbine veroorzaken eveneens Dopplerfrequenties, waarvan de maximale grootte vergelijkbaar is met die van een propellervliegtuig. Elk klein deel van het oppervlak van de grote rotorbladen heeft echter een andere radiale snelheid. Daardoor ontstaan geen impulsvormige amplituden zoals bij vliegtuigpropellers, maar een continue overgang van het negatieve naar het positieve maximum. Op basis van deze verschillen in het spectrum kan een windturbine ondubbelzinnig van een vliegtuig worden onderscheiden.

Daarnaast worden proeven uitgevoerd [1] om met behulp van stealthtechnologie het effectieve reflecterende oppervlak van de rotoren van windturbines te verkleinen. Afgezien van het feit dat deze technologie zeer duur is, is zij helaas slechts op een bepaald frequentiebereik afgestemd en daardoor maar beperkt effectief. Bovendien mag zij de windturbine niet volledig onzichtbaar maken, omdat anders het botsingsgevaar bij slecht zicht ondanks navigatieradar te groot zou worden. Opmerkelijk genoeg zijn deze stealthwindturbines daarom voorzien van een hoekreflector, zodat navigatieradars ze toch kunnen detecteren. Dat is geen tegenstrijdigheid, want het door de stealthtechnologie verkleinde echosignaal fluctueert sterk en bevat een Dopplerfrequentie. De hoekreflector levert daarentegen in de richting van het zoekende radarapparaat een constant echosignaal, dat de radar naar keuze kan onderdrukken of weergeven.

Als verdere mogelijke oplossing zou in de toekomst iedere windturbine kunnen worden uitgerust met een transponder voor de secundaire radar, die het radarapparaat meedeelt: Dit echosignaal is afkomstig van windturbine xyz! In het ideale geval zouden ook de windrichting en de rotorsnelheid kunnen worden verzonden. De radarsignaalprocessor zou dit echosignaal als doel behandelen, het met het transpondersignaal correleren, maar het desgewenst niet weergeven of externe beeldschermen helemaal niet met dit signaal belasten. De technische inspanning aan de zijde van de windturbine zou relatief gering zijn. Aan de radarzijde hoeft alleen de software aan deze oplossing te worden aangepast en bij nieuwere radarapparaten mogelijk ook de rekenkracht van de radarsignaalprocessors, vanwege het nu aanzienlijk grotere aantal relevante doelen. In plaats van secundaire radar zou ook een verbinding via een eigen IP-adres van iedere windturbine mogelijk zijn. Het beheer van deze oplossing zou aanzienlijk meer inspanning vergen, omdat zij standaardisatie vereist die mogelijk eerst internationaal door de ICAO moet worden erkend. Deze oplossing zou bovendien nog een voordeel hebben: door de bekende locaties van de windturbines en hun transpondersignalen zouden de bestaande testtransponders overbodig worden en zouden de radarapparaten de verspreid opgestelde windturbines kunnen gebruiken voor de interne kalibratie van hun ontvangstkanalen.


[1] Stealthtechnologie: http://www.hitek-ltd.co.uk/