www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Detectie van stilhangende helikopters

Bij oudere analoge radars was het vrijwel onmogelijk een stilhangende helikopter van een vast doel te onderscheiden. Alleen de ruime praktijkervaring van de radaroperator kon hem tot de conclusie brengen dat deze extra vaste echo daar eigenlijk niet thuishoorde en dus iets anders moest zijn dan een reflectie van een stilstaand object. Maar waarin verschilt een stilhangende helikopter eigenlijk van een vast doel?

Figuur 1. Radiale snelheden van de verschillende delen van een stilhangende helikopter

Deze afbeelding toont een helikopter van bovenaf. Afgebeeld is een technische tekening van een helikopter van het type ADAC 'Christoph'. De helikopter heeft vier rotorbladen die linksom draaien. De helikopter zelf veroorzaakt geen Dopplerfrequentie, omdat zijn radiale snelheid nul is. De rotorbladen bewegen echter met een zeer hoge snelheid. In de bovenste helft van de rotorschijf bewegen zij zich naar de radar toe en veroorzaken zo een maximale positieve Dopplerfrequentie. In de onderste helft bewegen zij zich van de radar af en veroorzaken een maximale negatieve Dopplerfrequentie. Deze drie frequentiecomponenten vormen samen het echosignaal.

Figuur 1. Radiale snelheden van de verschillende delen van een stilhangende helikopter

De rotor draait! Hoewel de helikopter zich ten opzichte van de grond niet verplaatst, kan in het echosignaal een zeer hoge Dopplerfrequentie fD worden gemeten. Dit echosignaal heeft daarom twee karakteristieke eigenschappen:

  1. Geen (of een zeer geringe) snelheid ten opzichte van de grond, waardoor het echosignaal altijd een frequentiecomponent zonder Doppler-verschuiving bevat:
    frx = ftx
  2. Een zeer hoge Dopplerfrequentie, veroorzaakt door de reflecties van de draaiende rotorbladen (de snelheid van de bladpunten benadert de geluidssnelheid):
fD = 600 m/s
λ

Bij oudere systemen voor de selectie van bewegende doelen ontstond echter een probleem, omdat de rotorbladen zich tegelijkertijd naar de radar toe en ervan af bewegen met dezelfde absolute radiale snelheid. Hieruit volgt een derde karakteristiek kenmerk:

  1. Er treden twee Dopplerfrequenties met tegengesteld teken op:
    frx = ftx ± fDoppler
    Deze twee Dopplerfrequenties hebben alleen tijdens stilhangen dezelfde absolute waarde. Het verschil tussen beide is een maat voor de radiale snelheid van de helikopter.

Bovendien ziet een radar met een relatief lange pulsherhalingsperiode bij elke puls slechts een momentopname van een willekeurige stand van de rotorbladen. Daardoor varieert de waargenomen Dopplerfrequentie sterk van puls tot puls. Zeer gevoelige radars (met een relatief hoge zendfrequentie) kunnen zelfs de trillingen van de gehele helikopter als een duidelijke Dopplercomponent waarnemen, terwijl de turbulentie van de hete uitlaatgassen als extra doelreflecties zichtbaar kan worden.

Met behulp van de Snelle Fourier-transformatie (FFT) kunnen al deze Dopplerfrequenties worden herkend als het karakteristieke spectrum van een helikopter, waarna de signaalprocessor een doelmarkering als helikopter genereert. Zeer gevoelige systemen kunnen tegenwoordig zelfs uit de verandering van de Dopplerfrequentie in de tijd het aantal rotorbladen en hun omwentelingen per minuut bepalen, waardoor onderscheid kan worden gemaakt tussen een lichte en een zware helikopter.

Zuiver theoretisch zou het zelfs mogelijk zijn om uit één enkel echo-impuls het type helikopter, de vliegrichting (aspecthoek) en de snelheid te bepalen.