www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Radiale snelheid

Radiale snelheid, tangentiële snelheid en werkelijke vliegsnelheid

Figuur 1: Snelheidsvectoren van een vliegtuig ten opzichte van de radarpositie

Radiale snelheid: Een vliegtuig vliegt op een rechte koers langs de radar. Aanvankelijk is zijn radiale snelheid positief. Wanneer het vliegtuig loodrecht op de zichtlijn van de radar beweegt, is de radiale snelheid nul. Daarna wordt deze negatief.

Figuur 1: Snelheidsvectoren van een vliegtuig ten opzichte van de radarpositie

Radiale snelheid

Elke beweging met een bepaalde snelheid heeft ook een richting. Snelheid is daarom een vectorgrootheid. Ten opzichte van een waarnemingsrichting kan de snelheidsvector worden ontbonden in twee componenten (de tekstkleuren komen overeen met de kleuren van de pijlen in figuur 1):

De diagonaal van de rechthoek die door deze twee loodrecht op elkaar staande vectoren wordt gevormd, stelt de werkelijke snelheid van het waargenomen object voor. De lengte van deze vector geeft de grootte van de snelheid aan, terwijl de richting overeenkomt met de bewegingsrichting van het object.

De radiale snelheid van een vliegtuig is de component van zijn snelheid die langs de zichtlijn naar de radar toe of van de radar af is gericht.

Loodrecht op de radiale snelheidsvector staat de tangentiële snelheidsvector. Deze component heeft invloed op de antennebesturing van een doelvolgradar.

Toepassing in de luchtvaart

Wanneer een vliegtuig op een rechte koers langs een radar vliegt, bereikt het een punt waarop de radiale snelheid nul is en de tangentiële snelheid gelijk is aan de momentane snelheid van het vliegtuig. De Dopplerfrequentie is alleen ongelijk aan nul wanneer de radiale snelheid ongelijk aan nul is. Als de radiale snelheid nul is, kan de snelheid van het doel niet uit de Dopplerfrequentie worden bepaald. Een systeem voor de detectie van bewegende doelen dat uitsluitend op het Dopplereffect berust, kan het vliegtuig op dat moment niet onderscheiden van een stilstaand doel.

Bij een rechtlijnige vlucht hangt de radiale snelheid af van de hoek tussen de vliegrichting en de zichtlijn van de radar. De absolute waarde is het grootst wanneer het vliegtuig rechtstreeks naar de radar toe of ervan af vliegt. Zij wordt nul wanneer het vliegtuig zich precies loodrecht op de zichtlijn beweegt. Bij een tweedimensionale beschouwing geldt vr = v · cos θ, waarbij de hoek θ wordt gemeten tussen de vliegrichting en de richting van het vliegtuig naar de radar:

Wanneer het vliegtuig zijn rechte koers voortzet, wijst de radiale snelheidsvector van de radar af. Volgens de hier gebruikte tekenconventie is de radiale snelheid nu negatief. Daardoor verandert ook het teken van de Dopplerfrequentie. Bij een gelijke absolute waarde van de radiale snelheid blijft de absolute waarde van de Dopplerfrequentie gelijk, maar de richting van de faseverandering in de tijd wordt omgekeerd. Het teken van de Dopplerfrequentie kan bijvoorbeeld worden bepaald met behulp van I/Q-demodulatie.

Als een vliegtuig in een cirkel rond de radar vliegt en daarbij een constante afstand aanhoudt, blijft zijn radiale snelheid voortdurend nul. Er ontstaat dan geen Dopplerfrequentie en de echo van het vliegtuig kan door het MTI-filter op dezelfde manier als de echo van een stilstaand doel worden onderdrukt.

Bij een ruimtelijke beschouwing hangt de radiale snelheid ook af van de vlieghoogte van het vliegtuig. Bij een ongeveer constante vlieghoogte is deze invloed doorgaans gering, omdat de afstand tot de radar meestal veel groter is dan de vlieghoogte.

Toepassing in de meteorologie

Ook een Dopplerweerradar meet uitsluitend de bewegingscomponent langs zijn zichtlijn. Bij het waarnemen van neerslaggebieden kan daaruit de radiale snelheid van regendruppels worden bepaald en daarmee bij benadering één component van de windsnelheid.

Windbeweging en radiale snelheidscomponenten bij verschillende waarnemingsrichtingen
Werkelijke windrichting
Radiale component
Waarnemingsrichting van de radar

Figuur 2: Radiale componenten van een windstroming met constante richting

Windbeweging en radiale snelheidscomponenten bij verschillende waarnemingsrichtingen
Werkelijke windrichting
Radiale component
Waarnemingsrichting van de radar

Figuur 2: Radiale componenten van een windstroming met constante richting

Figuur 2 toont een windstroming in één richting, weergegeven door de groene pijlen. De radar bevindt zich in het midden van de afbeelding en neemt de beweging vanuit verschillende richtingen waar. De gele lijnen geven enkele waarnemingsrichtingen aan, terwijl de rode pijlen de bijbehorende meetbare radiale snelheidscomponenten voorstellen. De absolute waarde van deze componenten is het grootst wanneer de windrichting evenwijdig is aan de zichtlijn van de radar. Bij een beweging loodrecht op de zichtlijn wordt de radiale component nul.

Uit één enkele meting van de radiale snelheid kan daarom niet zonder meer de volledige windsnelheidsvector, met zowel grootte als richting, worden bepaald. Pas door metingen uit verschillende richtingen te analyseren, kunnen onder geschikte omstandigheden conclusies over het windveld worden getrokken.

Met kleuren weergegeven radiale snelheden gemeten door een Dopplerweerradar

Figuur 3: Weergave van de radiale snelheid door een Dopplerweerradar

Figuur 3 toont een kleurenweergave van de gemeten radiale snelheden van neerslagdeeltjes. De radar bevindt zich in het midden van de afbeelding. In de hier gebruikte kleurenschaal geven blauw en groen bewegingen naar de radar toe aan, terwijl rood bewegingen van de radar af weergeeft. Het grijze gebied dat van links naar rechts door de afbeelding loopt, geeft radiale snelheden dicht bij nul aan.

Regendruppels worden door de wind meegevoerd. Hun horizontale beweging komt daarom bij benadering overeen met de beweging van de lucht. Bij grotere elevatiehoeken van de antenne kan echter ook de valsnelheid van de druppels bijdragen aan de gemeten radiale snelheid.

In de praktijk is de interpretatie ingewikkelder, omdat de windsnelheid en windrichting van plaats tot plaats en met de hoogte kunnen veranderen. Bij uitgestrekte gebieden met relatief gelijkmatige neerslag kunnen metingen op verschillende afstanden en bij verschillende elevatiehoeken onder geschikte omstandigheden informatie opleveren over het verticale windprofiel. Dit is in bepaalde opzichten vergelijkbaar met de informatie die tijdens een radiosonde-opstijging wordt verkregen.

Bij onweersbuien kunnen Dopplerweerradars draaiende luchtbewegingen detecteren die bijvoorbeeld kunnen wijzen op de ontwikkeling van een tornadocirculatie. Ook gebieden met convergentie en divergentie en de daarmee samenhangende sterke luchtbewegingen kunnen op geschikte radiale-snelheidsbeelden worden onderzocht.

Voor windmetingen over grote gebieden zijn meestal neerslagecho's nodig. Dicht bij het aardoppervlak kan een gevoelige weerradar echter ook bij neerslagvrije lucht echo's van insecten ontvangen. Hun beweging kan aanwijzingen geven over de verplaatsing van zeewindfronten of windstootfronten die met onweersbuien samenhangen.

De aanvullingen over de meteorologische toepassingen van de radiale snelheid zijn gebaseerd op de deskundige bijdragen van Pierre Vaillant. Hartelijk dank voor deze waardevolle uitbreiding van het artikel!