Intrapulsmodulatie en pulscompressie bij weerradar
Intrapulsmodulatie en pulscompressie bij weerradar
Het gebruik van intrapulsmodulatie en pulscompressie heeft de moderne weerradartechniek ingrijpend veranderd. Hierdoor werd de overstap mogelijk van klassieke buizenzenders (magnetrons of klystrons) naar onderhoudsarme, fasecoherente halfgeleidermodulezenders (solid-state).
Terwijl elektronenbuizen zeer korte zendpulsen met een extreem hoog piekvermogen in de orde van megawatts kunnen opwekken, leveren halfgeleiderversterkers door hun constructie aanzienlijk lagere piekvermogens. Om toch voldoende pulsenergie voor een groot bereik uit te zenden, moet de pulsduur worden verlengd. Een lange, ongemoduleerde puls zou echter het afstandsoplossend vermogen sterk verslechteren. Daarom wordt het zendsignaal tijdens de puls intern gemoduleerd en in de ontvanger met een aangepast filter (Matched Filter) weer tot een korte puls in het tijdsdomein gecomprimeerd.[1][2]
Bijzonderheden bij volumedoelen
In de meteorologie kan het uit de luchtruimbewaking bekende principe van pulscompressie niet zonder meer worden toegepast, omdat weerecho’s geen geïsoleerde puntdoelen zijn, maar uitgestrekte volumedoelen. Bij verspreide verstrooiers zoals regendruppels of sneeuwvlokken wordt de veronderstelde gevoeligheidswinst door de compressie gerelativeerd: de langere zendpuls vergroot weliswaar de totale uitgezonden energie, maar door de daaropvolgende compressie tot een smallere afstandscel neemt tegelijkertijd het belichte verstrooiingsvolume af, en daarmee het aantal hydrometeoren dat gelijktijdig wordt waargenomen. Dit effect doet de energiewinst ten opzichte van een korte puls met dezelfde energie weer teniet. Het belangrijkste voordeel bij weerradar blijft daarom van zuiver technische aard: het benodigde gemiddelde zendvermogen kan met halfgeleidercomponenten worden gerealiseerd. Bovendien reageert de correlatie in de ontvanger gevoelig op de dopplerverschuiving en de spectrale breedte van bewegende neerslagdeeltjes.[1]
Het probleem van tijdzijlobben (Range Sidelobes)
De grootste technische uitdaging bij meteorologische volumedoelen wordt gevormd door de zogenoemde tijdzijlobben (Time Sidelobes of Range Sidelobes), die bij pulscompressie vóór en na het eigenlijke hoofdmaximum ontstaan. Bij een puntdoel, zoals een afzonderlijk vliegtuig in het vrije luchtruim, veroorzaken deze zijlobben nauwelijks problemen en kunnen ze vaak goed worden onderdrukt. In een aaneengesloten neerslagveld tellen zij echter op en overlappen zij elkaar over alle aangrenzende afstandscellen (Range Gates). Omdat de reflectiviteit van weerdoelen een bijzonder groot dynamisch bereik van meer dan 60 tot 70 dB vertoont, kunnen sterke echo’s, bijvoorbeeld uit een intense hagelkern, met hun tijdzijlobben de zwakkere echo’s van aangrenzende lichte regen volledig overstemmen en zo de meteorologische meetwaarden vervalsen. Daarnaast veroorzaakt de lange zendpuls een grote blinde zone op korte afstand. Daarom werken moderne systemen in een hybride modus: voor het nabije bereik wordt eerst een korte, ongemoduleerde puls uitgezonden; voor grotere afstanden wordt overgeschakeld op de lange, gemoduleerde puls.[3]
Keuze van geschikte golfvormen en onderdrukking van zijlobben
Om de storende tijdzijlobben terug te brengen tot het voor weerradars absoluut noodzakelijke niveau van minder dan -55 tot -70 dB en ze gelijkmatig over het tijdsbereik te verdelen, zijn eenvoudige fasecodes zoals Barker-codes (maximaal -22,3 dB bij lengte 13) ongeschikt voor meteorologische toepassingen, of alleen bruikbaar bij radars met een zeer klein bereik. Daarom worden speciaal geoptimaliseerde golfvormen en filtermethoden toegepast:
- Niet-lineaire frequentiemodulatie (NLFM): Anders dan bij de klassieke lineaire chirp (LFM), die zonder aanvullende maatregelen slechts een zijlobonderdrukking van ongeveer -13,2 dB bereikt, wordt bij NLFM de snelheid waarmee de frequentie verandert gedurende de puls volgens een S-vormig verloop aangepast. Daardoor krijgt het vermogensspectrum al bij het zenden een klokvorm, wat in het aangepaste filter leidt tot zeer lage en gelijkmatig verdeelde zijlobben, zonder het verlies aan signaal-ruisverhouding (Mismatch Loss) dat bij achteraf toegepaste amplitudeweging ontstaat.
- Lineaire chirp (LFM) met amplitudevenstering: bij gebruik van een klassieke lineaire chirp moet het ontvangstsignaal in het pulscompressiefilter worden gewogen met een speciale vensterfunctie (bijvoorbeeld een Taylor-, Hamming- of Blackman-venster). Dit onderdrukt de zijlobben doeltreffend en verdeelt ze gelijkmatig op een laag niveau, maar verbreedt de hoofdpiek enigszins (een iets slechter afstandsoplossend vermogen) en kost ongeveer 1 tot 2 dB aan gevoeligheid.
- Polyfasecodes en complementaire reeksen: polyfasecodes zoals Frank-, P3- of P4-codes hebben aanzienlijk betere autocorrelatie-eigenschappen en zijn minder gevoelig voor dopplerverschuiving dan eenvoudige binaire codes. In nieuwere systemen worden daarnaast complementaire codes gebruikt (zoals Golay-reeksen of de Welti-code), of andere speciaal geoptimaliseerde golfvormen, meestal gebaseerd op chirpvarianten. Bij deze complementaire codes kunnen de zijlobben van twee opeenvolgende pulsen elkaar idealiter opheffen. Bij weerdoelen werkt dit echter slechts beperkt, vanwege de snelle decorrelatie van regendruppels tussen twee pulsen. Daarom domineren in de praktijk NLFM-signalen of LFM-signalen met venstering.[4]
Praktijkvoorbeelden van weerradars met pulscompressie
Afbeelding 1: MP-PAWR: solid-state weerradar met phased-array-antenne
Intrapulsmodulatie werd aanvankelijk vooral toegepast bij compacte systemen voor het nabije bereik en phased-array-systemen in de X-band (zoals de Japanse PAWR en MP-PAWR). Dankzij krachtige galliumnitridehalfgeleiders (GaN) is deze techniek inmiddels ook ingeburgerd bij weerradars voor grotere afstanden in de C- en S-band:
- X-band (kort tot middellang bereik): systemen zoals de MP-PAWR (Multi-Parameter Phased Array Weather Radar) combineren pulscompressie met elektronische bundelsturing[5] om ondanks het beperkte piekvermogen van de vele afzonderlijke modules 3D-volumescans met hoge resolutie in slechts 30 seconden uit te voeren.
- C-band (middellang tot groot bereik): moderne commerciële systemen zoals de Vaisala WRS300, de Endurance-serie van EEC en de C-bandsystemen van Meteopress vervangen klassieke magnetrons volledig door solid-state zenders. Ze bereiken afstanden van meer dan 250 tot 400 km door in hybride bedrijf korte, ongemoduleerde pulsen voor het nabije bereik te combineren met lange, NLFM-gemoduleerde pulsen voor grotere afstanden.
- S-band (groot bereik / nationale netwerken): ook voor de S-bandradars met bijzonder geringe demping (golflengte ongeveer 10 cm, bereik tot meer dan 450 km) bestaan inmiddels solid-state varianten (bijvoorbeeld van EEC of Meteopress). Voor het Amerikaanse WSR-88D (NEXRAD) zijn bovendien speciale pulscompressiegolfvormen onderzocht die voldoen aan extreem hoge eisen voor zijlobonderdrukking, met het oog op een mogelijke toekomstige vervanging van de klassieke klystronzenders.
Sources and ressorces:
- G. L. Austin: „Pulse Compression Systems for Use with Meteorological Radars“, Radio Science, Vol. 9, No. 1, 1974, pp. 29–33. (DOI: 10.1029/RS009i001p00029)
- Sebastián M. Torres, Christopher D. Curtis, David Schvartzman: „Requirement-Driven Design of Pulse Compression Waveforms for Weather Radars“, Journal of Atmospheric and Oceanic Technology, Vol. 34, No. 6, 2017, pp. 1351–1369. (NOAA Full Text PDF)
- Cesar M. Salazar Aquino, Boonleng Cheong, Robert D. Palmer: „Progressive Pulse Compression: A Novel Technique for Blind Range Recovery for Solid-State Radars“, Journal of Atmospheric and Oceanic Technology, Vol. 38, No. 9, 2021, pp. 1599–1611. (NOAA Full Text PDF)
- Cesar M. Salazar, Boonleng Cheong, Robert D. Palmer, David Schvartzman, Alexander V. Ryzhkov: „Improvements in the Compression Filter and Calibration Factor of the Progressive Pulse Compression Technique“, IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, Vol. 62, 2024, pp. 1–14, Article 5101814. (NOAA Full Text PDF)
- Robert Palmer, David Bodine, Pavlos Kollias, David Schvartzman, Dusan Zrnić, Pierre Kirstetter, et al., „A Primer on Phased Array Radar Technology for the Atmospheric Sciences,“ Bulletin of the American Meteorological Society, vol. 103, no. 10, pp. E2391 - E2416, 2022. (NOAA Full Text PDF)