www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

Meteoroloji radarında darbe içi modülasyon ve darbe sıkıştırma

İçindekiler « Meteoroloji radarında darbe içi modülasyon ve darbe sıkıştırma »
  1. Hacim hedeflerinin özellikleri
  2. Menzil yan lobları sorunu
  3. Uygun dalga biçimlerinin seçimi
  4. Uygulama örnekleri

Meteoroloji radarında darbe içi modülasyon ve darbe sıkıştırma

Darbe içi modülasyon ve darbe sıkıştırmanın kullanılması, klasik elektron tüplü vericilerden (magnetron veya klistron) az bakım gerektiren, faz uyumlu yarı iletken modül vericilere (Solid-State) geçişi mümkün kılarak modern meteoroloji radarlarını köklü biçimde değiştirmiştir.

Elektron tüpleri megawatt mertebesinde son derece yüksek tepe gücüne sahip çok kısa gönderme darbeleri üretebilirken, yarı iletken yükselteçlerin tepe gücü yapısal nedenlerle oldukça düşüktür. Buna rağmen uzun menzil için yeterli darbe enerjisinin yayınlanabilmesi amacıyla gönderme darbelerinin süresi uzatılmalıdır. Ancak modülasyonsuz uzun bir darbe, menzil çözünürlüğünü önemli ölçüde kötüleştireceğinden, gönderilen işaret darbe süresi boyunca kendi içinde modüle edilir ve alıcıda bir uyumlu süzgeç (Matched Filter) yardımıyla yeniden zaman bakımından dar bir darbeye sıkıştırılır.[1][2]

Hacim hedeflerinin özellikleri

Hava sahası gözetleme radarlarından bilinen darbe sıkıştırma ilkesi, meteorolojide doğrudan aynı şekilde uygulanamaz; çünkü meteorolojik yankılar yalıtılmış nokta hedeflerden değil, uzaya yayılmış hacim hedeflerinden kaynaklanır. Yağmur damlaları veya kar taneleri gibi dağılmış saçıcılar söz konusu olduğunda, sıkıştırmanın sağladığı varsayılan duyarlılık kazancı sınırlanır: Daha uzun gönderme darbesi yayılan toplam enerjiyi artırır, ancak ardından daha dar bir menzil hücresine sıkıştırma yapılması, aynı zamanda aydınlatılan saçılma hacmini ve dolayısıyla eşzamanlı algılanan hidrometeor sayısını azaltır. Bu etki, aynı enerjiye sahip kısa bir darbeye kıyasla enerji kazancını ortadan kaldırır. Bu nedenle meteoroloji radarındaki başlıca yarar teknik niteliktedir: gerekli ortalama gönderme gücünün yarı iletken bileşenlerle elde edilebilmesi. Ayrıca alıcıdaki korelasyon işlemi, hareket eden yağış parçacıklarının Doppler kaymasına ve spektral genişliğine duyarlıdır.[1]

Menzil yan lobları sorunu (Range Sidelobes)

Meteorolojik hacim hedeflerinde karşılaşılan en büyük teknik zorluk, darbe sıkıştırması sırasında asıl ana tepenin önünde ve arkasında oluşan zamansal yan loblardır (Time Sidelobes veya Range Sidelobes). Açık hava sahasındaki tek bir uçak gibi nokta hedeflerde bu yan loblar genellikle fazla sorun oluşturmaz ve çoğu zaman iyi bastırılabilir. Buna karşılık sürekli bir yağış alanında komşu bütün menzil kapılarındaki (Range Gates) yan loblar toplanır ve üst üste biner. Meteorolojik hedeflerin yansıtırlığı 60 ile 70 dB'nin üzerinde çok geniş bir dinamik aralığa sahip olduğundan, örneğin yoğun bir dolu çekirdeğinden gelen güçlü yankıların zamansal yan lobları, yakındaki hafif yağmurun daha zayıf yankılarını tamamen örterek meteorolojik ölçüm değerlerini bozabilir. Ayrıca uzun gönderme darbesi, yakın menzilde geniş bir kör bölgeye yol açar. Bu nedenle modern sistemler karma (hibrit) çalışma yöntemi kullanır: yakın menzil için kısa ve modülasyonsuz bir darbe gönderilir, daha uzak menzillerde ise uzun ve modüle edilmiş darbeye geçilir.[3]

Uygun dalga biçimlerinin seçimi ve yan lobların bastırılması

Bozucu zamansal yan lobları meteoroloji radarlarında zorunlu görülen -55 ile -70 dB'nin altındaki düzeye indirmek ve zaman ekseninde eşit biçimde dağıtmak için, Barker kodları gibi basit faz kodları (13 uzunluğunda en çok -22,3 dB) meteorolojik uygulamalara uygun değildir veya yalnızca çok kısa menzilli radarlarla sınırlı kalır. Bunun yerine özel olarak eniyilenmiş dalga biçimleri ve süzgeçleme yöntemleri kullanılır:

Darbe sıkıştırmalı meteoroloji radarlarından uygulama örnekleri

Şekil 1: MP-PAWR: Faz dizili antenli, yarı iletken vericili meteoroloji radarı

Şekil 1: MP-PAWR: Faz dizili antenli, yarı iletken vericili meteoroloji radarı

Darbe içi modülasyon başlangıçta özellikle X-bandında çalışan kompakt, kısa menzilli radarlar ve faz dizili anten sistemlerinde (X-bandı), örneğin Japon PAWR ve MP-PAWR radarlarında kullanılmıştır. Günümüzde ise yüksek güçlü galyum nitrür (GaN) yarı iletkenler sayesinde, bu teknoloji C- ve S-bandındaki uzun menzilli meteoroloji radarlarında da yaygınlaşmıştır:

Kaynaklar ve başvuru eserleri:

  1. G. L. Austin: „Pulse Compression Systems for Use with Meteorological Radars“, Radio Science, Vol. 9, No. 1, 1974, s. 29–33. (DOI: 10.1029/RS009i001p00029)
  2. Sebastián M. Torres, Christopher D. Curtis, David Schvartzman: „Requirement-Driven Design of Pulse Compression Waveforms for Weather Radars“, Journal of Atmospheric and Oceanic Technology, Vol. 34, No. 6, 2017, s. 1351–1369. (NOAA Full Text PDF)
  3. Cesar M. Salazar Aquino, Boonleng Cheong, Robert D. Palmer: „Progressive Pulse Compression: A Novel Technique for Blind Range Recovery for Solid-State Radars“, Journal of Atmospheric and Oceanic Technology, Vol. 38, No. 9, 2021, s. 1599–1611. (NOAA Full Text PDF)
  4. Cesar M. Salazar, Boonleng Cheong, Robert D. Palmer, David Schvartzman, Alexander V. Ryzhkov: „Improvements in the Compression Filter and Calibration Factor of the Progressive Pulse Compression Technique“, IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, Vol. 62, 2024, s. 1–14, Article 5101814. (NOAA Full Text PDF)
  5. Robert Palmer, David Bodine, Pavlos Kollias, David Schvartzman, Dusan Zrnić, Pierre Kirstetter, et al., „A Primer on Phased Array Radar Technology for the Atmospheric Sciences,“ Bulletin of the American Meteorological Society, vol. 103, no. 10, pp. E2391 - E2416, 2022. (NOAA Full Text PDF)

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener