Wyjścia odbiornika radiolokacyjnego
Odbiornik radiolokacyjny wzmacnia słaby sygnał echa i przygotowuje go do dalszego przetwarzania sygnałów. W zależności od konstrukcji odbiornika na jego wyjściach mogą być dostępne sygnały o różnej postaci. Zasadniczo rozróżnia się przetwarzanie amplitudy sygnału oraz przetwarzanie, w którym dodatkowo zachowywana jest informacja o fazie sygnału odbieranego.
W starszych urządzeniach radiolokacyjnych do tych celów często stosowano oddzielne tory sygnałowe. Kanał amplitudowy dostarczał prosty sygnał wizyjny służący do zobrazowania impulsów echa, natomiast kanał koherentny zapewniał informacje niezbędne do analizy dopplerowskiej. W nowoczesnych radarach sygnały odbierane są zazwyczaj przetwarzane do postaci cyfrowej. Dzięki temu różne metody analizy mogą wykorzystywać te same zdigitalizowane sygnały.
Kanał amplitudowy
Rysunek 1: Prosty detektor obwiedni
Rysunek 1: Prosty detektor obwiedni
W najprostszym przypadku wzmocniony sygnał pośredniej częstotliwości jest prostowany za pomocą demodulatora amplitudy, a następnie filtrowany. W ten sposób usuwana jest fala nośna pośredniej częstotliwości, natomiast zachowana zostaje zmieniająca się w czasie amplituda sygnału odbieranego. W technice radiolokacyjnej taki sygnał wyjściowy nazywa się sygnałem wizyjnym. Określenie to pochodzi z klasycznej techniki radarowej i nie oznacza, że jest to sygnał telewizyjny.
Szerokość pasma tego sygnału wizyjnego zależy od czasu trwania impulsu, kształtu sygnału oraz wymagań dalszego przetwarzania. Może wynosić kilka megaherców. Dlatego w technice radarowej nie stosuje się zwykle określenia sygnał małej częstotliwości w takim znaczeniu, jak w przypadku zwykłego odbiornika radiowego. Zasada detekcji obwiedni odpowiada jednak zasadniczo demodulacji sygnału radiowego z modulacją amplitudy.
Sygnał wizyjny zawiera informacje o amplitudzie odebranych impulsów echa. Na podstawie ich położenia w czasie można określić odległość do obiektu odbijającego. Amplituda może dostarczać informacji o sile echa, zależy jednak między innymi od odległości, charakterystyki promieniowania anteny, skutecznej powierzchni odbicia radarowego celu oraz wzmocnienia odbiornika. Dlatego na podstawie samej amplitudy echa nie można bezpośrednio określić rzeczywistych rozmiarów celu.
Istotną wadą prostej detekcji obwiedni jest utrata informacji o fazie sygnału pośredniej częstotliwości. Na podstawie samego sygnału wizyjnego nie jest już możliwa koherentna analiza częstotliwości Dopplera. Ponadto w sygnale wyjściowym, obok pożądanych ech celów, występują również sygnały zakłócające i echa pochodzące od obiektów nieruchomych, określane jako echa stałe i zakłócenia bierne (clutter).
W starszych analogowych radarach obserwacyjnych kanał amplitudowy mógł być wykorzystywany jako dodatkowy tor zobrazowania. Umożliwiał on wyświetlanie również tych ech, które zostałyby w znacznym stopniu usunięte przez układ tłumienia ech stałych. Takie zobrazowanie mogło być szczególnie przydatne w obszarach odległości o niewielkim natężeniu zakłóceń biernych.
Również w nowoczesnych radarach analiza amplitudy sygnału nadal ma istotne znaczenie. Może być wykorzystywana na przykład
- do oceny sytuacji sygnałowej i zakłóceniowej,
- do wykrywania ech meteorologicznych oraz innych rozległych obszarów odbicia,
- do monitorowania poziomów sygnałów i działania odbiornika, a także
- do celów pomiarowych i kontrolnych w systemie BITE.
Takie informacje o amplitudzie nie muszą jednak pochodzić z oddzielnego demodulatora analogowego. Można je również obliczyć na podstawie zdigitalizowanych sygnałów odbieranych.
Kanał koherentny
Rysunek 2: Schemat blokowy demodulatora kwadraturowego
Rysunek 2: Schemat blokowy demodulatora kwadraturowego
Do wykrycia częstotliwości Dopplera konieczna jest możliwość analizy zmian fazy odbieranych sygnałów w czasie. W tym celu odbiornik potrzebuje dostatecznie stabilnego sygnału odniesienia fazowego, względem którego określa się fazę odebranego echa. Dlatego sygnał pośredniej częstotliwości jest doprowadzany do układu demodulacji fazoczułej.
W powszechnie obecnie stosowanej demodulacji kwadraturowej sygnał pośredniej częstotliwości jest mieszany z dwoma sygnałami odniesienia, których fazy są przesunięte względem siebie o 90°. Po filtracji dolnoprzepustowej powstają dwa sygnały pasma podstawowego:
- składowa I (In-phase), opisująca składową sygnału zgodną w fazie z sygnałem odniesienia, oraz
- składowa Q (Quadrature), opisująca składową sygnału przesuniętą w fazie o 90° względem sygnału odniesienia.
Oba te sygnały łącznie zawierają informacje o amplitudzie i fazie odebranego echa. Tworzą one zatem zespolony sygnał pasma podstawowego. W przeciwieństwie do prostej detekcji obwiedni zachowana zostaje informacja o fazie niezbędna do koherentnego przetwarzania sygnałów.
Na podstawie składowych I i Q można obliczyć amplitudę echa. Jednocześnie można analizować zmiany fazy kolejnych impulsów echa. W przypadku poruszającego się celu efekt Dopplera powoduje charakterystyczne zmiany fazy, na podstawie których można uzyskać informacje o ruchu radialnym celu.
Dalsze przetwarzanie sygnałów wykorzystuje te informacje na przykład w metodach tłumienia ech stałych (MTI) lub podczas przetwarzania z zastosowaniem wielu filtrów dopplerowskich (MTD). Pozwala to lepiej odróżniać cele ruchome od ech obiektów nieruchomych. Skuteczność takiego rozróżniania zależy między innymi od koherencji, częstotliwości powtarzania impulsów, czasu obserwacji oraz warunków zakłóceniowych.
W nowoczesnych radarach obserwacyjnych sygnały odbierane są często digitalizowane już na poziomie pośredniej częstotliwości lub po demodulacji I/Q. W zależności od architektury odbiornika demodulacja kwadraturowa może być realizowana analogowo albo metodami cyfrowego przetwarzania sygnałów. Na podstawie uzyskanych danych można wyznaczać sygnały amplitudowe, informacje dopplerowskie oraz inne wielkości pomiarowe.
Kanał koherentny nie jest więc jedynie dodatkowym wyjściem służącym do zobrazowania celów ruchomych. Przetwarzanie sygnałów z zachowaniem informacji o fazie stanowi istotną podstawę współczesnego przetwarzania sygnałów radiolokacyjnych. Ostateczne wykrywanie celów odbywa się dopiero na kolejnych etapach przetwarzania, w których łączy się na przykład tłumienie zakłóceń, metody detekcji progowej oraz analizę wielu impulsów echa.