www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Obróbka sygnału radiolokacyjnego

Uzyskiwanie składowych kwadraturowych sygnału

część rzeczywista i urojona część rzeczywista i urojona

Rysunek 1. Wektorowa reprezentacja liczby zespolonej

Uzyskiwanie składowych kwadraturowych sygnału

Jeżeli sygnał echa zostanie poddany cyfryzacji na częstotliwości pośredniej, otrzymuje się cyfrowe wartości amplitudy sygnału dla każdej komórki odległości. Jeśli impulsowy sygnał nośny zostanie opisany w postaci liczby zespolonej, taka cyfryzacja dostarcza jedynie części rzeczywistej sygnału zespolonego. Co jednak dzieje się z częścią urojoną, która zawiera informację o fazie sygnału? Przy prostym sposobie przetwarzania sygnału informacja o fazie rzeczywiście zostaje utracona.

Detektor synchroniczny

Liczba zespolona (zob. przedstawienie graficzne na Rysunku 1) składa się z dwóch części: części rzeczywistej (na rysunku zaznaczonej kolorem zielonym) oraz części urojonej (kolor niebieski). Oznacza to, że przetwornik analogowo-cyfrowy w opisanym wyżej prostym sposobie przetwarzania sygnału zawsze przetwarza wyłącznie część rzeczywistą sygnału zespolonego, przedstawioną na osi odciętych.

Dla starszych radiolokatorów nie stanowiło to problemu. Znak celu na wskaźniku powstawał na podstawie co najmniej 12–15 impulsów odbitych od celu. Nawet jeśli jeden lub dwa z nich miały zerową wartość części rzeczywistej (przy maksymalnym przesunięciu fazowym), znak celu pozostawał widoczny. W nowszych radiolokatorach często stosuje się jednak technikę monopulsową. Wszystkie informacje o celu uzyskuje się z odpowiedzi na pojedynczy impuls sondujący. W takim przypadku niezbędna jest również część urojona sygnału echa!

Aby przedstawić sygnał na częstotliwości pośredniej z zachowaniem zarówno amplitudy, jak i fazy, stosuje się detektor synchroniczny. Składa się on z dwóch kanałów – zgodnego w fazie (I) oraz kwadraturowego (Q). W każdym z kanałów do cyfryzacji sygnału wykorzystywany jest oddzielny przetwornik analogowo-cyfrowy. Taki detektor synchroniczny nazywany jest również detektorem kwadraturowym, detektorem I/Q lub detektorem koherentnym.

Jeśli wyobrazimy sobie obrót ilustracji przedstawionej w górnej części Rysunku 1 o 90°…

…wówczas dotychczasowa część urojona staje się równoległa do osi odciętych i może zostać poddana cyfryzacji, natomiast dotychczasowa część rzeczywista ulega zmniejszeniu.

Po uzyskaniu części rzeczywistej i urojonej sygnału możliwe jest obliczenie pełnego wektora sygnału (czerwona strzałka na Rysunku 1) z wykorzystaniem twierdzenia Pitagorasa.

Jak jednak w praktyce uzyskać obrót o 90°, który umożliwia wyodrębnienie części urojonej sygnału?

(zgodny w fazie)
(kwadraturowy)
A
A
D
D
dane I
dane Q

Rysunek 2. Schemat blokowy detektora synchronicznego

(zgodny w fazie)
(kwadraturowy)
A
A
D
D
dane I
dane Q

Rysunek 2. Schemat blokowy detektora synchronicznego

I+Q_phase_detector.pdf
(kliknij, aby powiększyć: PDF, 115 kilobajtów)

Rysunek 3. Przykład realizacji detektora synchronicznego

Jest to dość proste: fazę sygnału należy przesunąć o 90°, dzięki czemu cyfryzowane są dwa sygnały – oryginalny oraz przesunięty w fazie. Oznacza to dwukrotnie większą ilość danych do przetworzenia, jednak współczesne procesory i cyfrowe przetwarzanie sygnałów bez trudu radzą sobie z tym zadaniem.

Dane cyfrowe uzyskane w ten sposób mogą być następnie przetwarzane za pomocą różnych algorytmów cyfrowego przetwarzania sygnałów. (Na przykład filtry cyfrowe mają bardziej strome charakterystyki częstotliwościowe niż filtry analogowe…
Ponadto wczesna cyfryzacja zapobiega powstawaniu dodatkowych szumów podczas przechodzenia sygnału przez tor odbiorczy, które mogłyby zniekształcić sygnał użyteczny… i tak dalej.)

Składowe I i Q sygnału można opisać następującymi zależnościami:

I = A cos(ϕ)
Q = A sin(ϕ)
(1)

Na tej podstawie amplitudę A oraz fazę sygnału ϕ można obliczyć ze składowych kwadraturowych, korzystając z następujących zależności:

A2= I2+Q2  
ϕ = arctan(Q/I)
(2)

Rysunek 3. Sygnał zgodny w fazie (niebieski) oraz sygnał kwadraturowy (purpurowy)

Czy konieczne jest wykorzystywanie zarówno składowej I, jak i Q?

W urządzeniach radiolokacyjnych z bezpośrednią przemianą częstotliwości do pasma podstawowego niemal zawsze stosowane są oba kanały. Może pojawić się pytanie: jeśli informacja o fazie nie jest potrzebna, czy wystarczy wykorzystać tylko jeden z nich?

Takie rozwiązanie da pewien efekt, będzie jednak bardzo nieefektywne. Aby to zrozumieć, ponownie spójrzmy na Rysunek 1. W zależności od częstotliwości Dopplera czerwony wektor obraca się z większą lub mniejszą prędkością. Wraz z tym zmieniają się wartości jego składowych (zielonej i niebieskiej) – od zera do wartości maksymalnej. Można jednak zmierzyć jedynie składową oznaczoną kolorem zielonym. Najdokładniejszy pomiar uzyskuje się tylko wtedy, gdy czerwony wektor jest skierowany w tym samym kierunku co zielony. Przy małych częstotliwościach Dopplera lub dla całkowicie nieruchomych celów faza zmienia się bardzo powoli albo pozostaje stała. W takim przypadku może się zdarzyć, że czerwony wektor będzie prostopadły do zielonego, a wtedy na wyjściu odbiornika radarowego nie pojawi się żaden sygnał. Podobna sytuacja może wystąpić również przy większych częstotliwościach Dopplera, jeśli częstotliwość próbkowania pozostaje w określonej zależności od częstotliwości Dopplera, powodując efekt stroboskopowy.

Tylko przy jednoczesnym wykorzystaniu obu składowych sygnału (zielonego i niebieskiego wektora) można wyznaczyć czerwony wektor niezależnie od jego położenia kątowego.