Uitgangen van de radarontvanger
De radarontvanger versterkt het zwakke echosignaal en bereidt het voor op de verdere signaalverwerking. Afhankelijk van de opbouw van de ontvanger kunnen aan de uitgangen verschillende signaalvormen beschikbaar zijn. Daarbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen verwerking van de signaalamplitude en verwerking waarbij ook de fase-informatie van het ontvangen signaal behouden blijft.
Bij oudere radarsystemen waren hiervoor vaak afzonderlijke signaalwegen aanwezig. Het amplitudekanaal leverde een eenvoudig videosignaal voor de weergave van echopulsen, terwijl het coherentiekanaal de informatie beschikbaar stelde die nodig was voor Doppleranalyse. Moderne radarsystemen verwerken de ontvangen signalen meestal digitaal. Daardoor kunnen verschillende verwerkingsmethoden gebruikmaken van dezelfde gedigitaliseerde signalen.
Amplitudekanaal
Figuur 1: Eenvoudige envelopdetector
Figuur 1: Eenvoudige envelopdetector
In het eenvoudigste geval wordt het versterkte middenfrequentsignaal met een amplitudedemodulator gelijkgericht en vervolgens gefilterd. Daarbij wordt de draaggolf van het middenfrequentsignaal verwijderd, terwijl de in de tijd veranderende amplitude van het ontvangen signaal behouden blijft. Dit uitgangssignaal wordt in de radartechniek een videosignaal genoemd. Deze term stamt uit de klassieke radartechniek en betekent niet dat het om een televisiesignaal gaat.
De bandbreedte van dit videosignaal wordt bepaald door de pulsduur, de signaalvorm en de eisen van de daaropvolgende verwerking. Deze kan enkele megahertz bedragen. Daarom wordt in de radartechniek niet op dezelfde manier als bij een gewone radio-ontvanger gesproken van een laagfrequent signaal. Het principe van envelopdemodulatie komt echter in wezen overeen met de demodulatie van een amplitudegemoduleerd radiosignaal.
Het videosignaal bevat informatie over de amplitude van de ontvangen echopulsen. Uit hun tijdstip kan de afstand tot een reflecterend object worden bepaald. De amplitude kan aanwijzingen geven over de sterkte van de echo, maar is onder andere afhankelijk van de afstand, het stralingsdiagram van de antenne, de radarreflectiedoorsnede van het doel en de versterking van de ontvanger. De werkelijke afmetingen van een doel kunnen daarom niet rechtstreeks uit alleen de echoamplitude worden bepaald.
Een belangrijk nadeel van eenvoudige envelopdemodulatie is dat de fase-informatie van het middenfrequentsignaal verloren gaat. Een coherente Dopplerfrequentieanalyse is op basis van alleen dit videosignaal niet meer mogelijk. Bovendien bevat het uitgangssignaal naast de gewenste doelecho's ook stoorsignalen en echo's van stilstaande objecten, de zogenaamde clutter.
Bij oudere analoge surveillanceradars kon het amplitudekanaal daarom als een extra weergavekanaal worden gebruikt. Het liet ook echo's zien die door een daaropvolgende onderdrukking van vaste doelen grotendeels zouden zijn verwijderd. Vooral in afstandsgebieden met weinig clutter kon deze weergave nuttig zijn.
Ook bij moderne radarsystemen blijft de verwerking van de signaalamplitude belangrijk. Deze kan bijvoorbeeld worden gebruikt
- voor de beoordeling van de signaal- en stoorsituatie,
- voor het herkennen van weerecho's en andere uitgestrekte reflectiegebieden,
- voor het bewaken van signaalniveaus en ontvangerfuncties, en
- voor meet- en testdoeleinden in het BITE-systeem.
Dergelijke amplitude-informatie hoeft echter niet meer door een afzonderlijke analoge demodulator te worden verkregen. Ze kan ook uit gedigitaliseerde ontvangstsignalen worden berekend.
Coherentiekanaal
Figuur 2: Blokschema van een kwadratuurdemodulator
Figuur 2: Blokschema van een kwadratuurdemodulator
Om een Dopplerfrequentie te detecteren, moeten de faseveranderingen van de ontvangen signalen in de tijd kunnen worden geanalyseerd. Daarvoor heeft de ontvanger een voldoende stabiele fasereferentie nodig, waarmee de fase van de ontvangen echo kan worden vergeleken. Het middenfrequentsignaal wordt daarom toegevoerd aan een fasegevoelige demodulator.
Bij de tegenwoordig gebruikelijke kwadratuurdemodulatie wordt het middenfrequentsignaal gemengd met twee referentiesignalen waarvan de fasen 90° ten opzichte van elkaar verschoven zijn. Na laagdoorlaatfiltering ontstaan twee basisbandsignalen:
- de I-component (In-phase), die het signaaldeel beschrijft dat in fase is met de referentie, en
- de Q-component (Quadrature), die het signaaldeel beschrijft dat 90° in fase verschoven is ten opzichte van de referentie.
Samen bevatten deze twee signalen de amplitude- en fase-informatie van de ontvangen echo. Ze vormen daardoor een complex basisbandsignaal. In tegenstelling tot eenvoudige envelopdemodulatie blijft hierbij de fase-informatie behouden die nodig is voor coherente signaalverwerking.
Uit de I- en Q-componenten kan de echoamplitude worden berekend. Tegelijkertijd kunnen de faseveranderingen tussen opeenvolgende echopulsen worden onderzocht. Bij een bewegend doel ontstaan door het Dopplereffect karakteristieke faseveranderingen, waaruit informatie over de radiale beweging van het doel kan worden afgeleid.
De daaropvolgende signaalverwerking gebruikt deze informatie bijvoorbeeld voor methoden voor onderdrukking van vaste doelen (MTI) of voor verwerking met meerdere Dopplerfilters (MTD). Hierdoor kunnen bewegende doelen beter worden onderscheiden van echo's van stilstaande objecten. Hoe goed dit lukt, hangt onder andere af van de coherentie, de pulsherhalingsfrequentie, de waarnemingsduur en de aanwezige storingsomgeving.
Bij moderne surveillanceradars worden de ontvangen signalen vaak al op middenfrequentieniveau of na de I/Q-demodulatie gedigitaliseerd. Afhankelijk van de ontvangerarchitectuur kan de kwadratuurdemodulatie analoog of door digitale signaalverwerking worden uitgevoerd. Uit de verkregen gegevens kunnen zowel amplitudesignalen als Dopplerinformatie en andere meetgrootheden worden afgeleid.
Het coherentiekanaal is daarmee niet eenvoudigweg een extra uitgang voor de weergave van bewegende doelen. Signaalverwerking waarbij de fase-informatie behouden blijft, vormt juist een belangrijke basis van de moderne radarsignaalverwerking. De uiteindelijke doeldetectie vindt pas plaats in de daaropvolgende verwerkingsstappen, waarin bijvoorbeeld storingsonderdrukking, drempelwaardedetectie en de gezamenlijke analyse van meerdere echopulsen worden gecombineerd.