www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

De radarvergelijking

De radarvergelijking wordt gebruikt om de fysische verbanden weer te geven, van het zendvermogen via de golfvoortplanting tot aan de ontvangst. Hiermee kan het vermogen Pe aan de ingang van de radarontvanger worden bepaald in functie van het zendvermogen PS, de afstand R en de reflectie-eigenschappen van het object σ. Als de gevoeligheid van de ontvanger bekend is, kan zo worden ingeschat tot op welke afstand het doelobject onder de gegeven omstandigheden een echosignaal zal produceren dat sterk genoeg is om door de radar te worden gedetecteerd. Zo kan met de radarvergelijking de operationele prestatie van radarinstallaties worden beoordeeld.

Afleiding van de radarvergelijking

Hieronder wordt in eerste instantie aangenomen dat de elektromagnetische golven zich onder ideale omstandigheden, dus zonder storende invloeden, kunnen voortplanten.

Figuur 1: De ongerichte vermogensdichtheid verspreidt zich over een boloppervlak

Figuur 1: De ongerichte vermogensdichtheid verspreidt zich over een boloppervlak

Wanneer hoogfrequente energie wordt uitgestraald door een isotrope straler, verspreidt deze zich gelijkmatig in alle richtingen. Bijgevolg vormen oppervlakken met dezelfde vermogensdichtheid bollen rond de straler. Naarmate de straal van de bol toeneemt, verspreidt de energie zich over een groter oppervlak (A= 4 π R²) rond de straler. Of anders gezegd: ten opzichte van een verondersteld oppervlak wordt de vermogensdichtheid S op het oppervlak A bij toenemende afstand kleiner door de stralingsdivergentie.

Hieruit volgt voor de ongerichte vermogensdichtheid Su in watt per oppervlakte-eenheid op de bol met straal R1 de volgende formule:

(1)

  • PS = zendvermogen [W]
  • Su = ongerichte vermogensdichtheid
  • R1 = afstand zendantenne - doel [m]

Antenneversterking

Figuur 2: De antenneversterking vermenigvuldigd met de ongerichte vermogensdichtheid levert de gerichte vermogensdichtheid op

Antenneversterking

Figuur 2: De antenneversterking vermenigvuldigd met de ongerichte vermogensdichtheid levert de gerichte vermogensdichtheid op

Als de straling (bij een constant zendvermogen) door de richtkarakteristiek van een antenne wordt beperkt tot een deeloppervlak van de bol, ontstaat er in de stralingsrichting een toename van de vermogensdichtheid. Men spreekt dan van een antenneversterking. Voor de gerichte vermogensdichtheid Sg geldt:

(2)

  • Sg = gerichte vermogensdichtheid [W]
  • Su = ongerichte vermogensdichtheid
  • G = antenneversterking

Radarantennes zijn in werkelijkheid natuurlijk geen “gedeeltelijk stralende” stralers, maar richtantennes (bijv. parabolische antennes of phased array-antennes) met een antenneversterking van 30 tot 40 dB, wat in de formule overeenkomt met een factor van 1 000 tot 10 000.

De doelwaarneming is niet alleen afhankelijk van de vermogensdichtheid op de locatie van het doel, maar ook van de beperking hoeveel daarvan daadwerkelijk in de richting van de radarinstallatie wordt gereflecteerd. Om het bruikbare gereflecteerde vermogen te kunnen bepalen, is het reflectieoppervlak σ nodig. Deze moeilijk te meten grootheid is afhankelijk van meerdere factoren. Zo is het in eerste instantie duidelijk dat een groter oppervlak meer vermogen reflecteert dan een klein oppervlak, met andere woorden:

Een Airbus biedt bij dezelfde vliegstand meer reflectieoppervlak dan een eenmotorig sportvliegtuig. Bovendien hangt het reflectieoppervlak sterk af van de vormgeving, de oppervlaktegesteldheid en de gebruikte materialen.

Als we het tot nu toe gezegde samenvatten, volgt het gereflecteerde vermogen Pr (op de locatie van de ontvangstantenne) uit de vermogensdichtheid Su, de antenneversterking G en het zeer variabele reflectieoppervlak σ :

Figuur 3: Relatie tussen formule (3) en (4)

Figuur 3: Relatie tussen formule (3) en (4)

(3)

  • Pr = gereflecteerd vermogen [W]
  • σ = reflectieoppervlak [m²]

Vereenvoudigd kan een doel op basis van het gereflecteerde vermogen op zijn beurt als een zender worden beschouwd. Het gereflecteerde vermogen Pr wordt dan het uitgestraalde vermogen.

Aangezien op de terugweg van de echo's dezelfde omstandigheden gelden als op de heenweg, volgt voor de vermogensdichtheid op de ontvangstlocatie Se:

(4)

  • Se = vermogensdichtheid op de ontvangstlocatie
  • Pr = gereflecteerd vermogen [W]
  • R2 = afstand doel - ontvangstantenne [m]

Bij de radarantenne is het ontvangstvermogen Pe afhankelijk van de vermogensdichtheid Se op de ontvangstlocatie en het effectieve antenneoppervlak AW.

Pe = Se · AW

(5)

  • Pe = ontvangstvermogen op de ontvangstlocatie
  • Se = vermogensdichtheid op de ontvangstlocatie
  • AW = effectief antenneoppervlak (apertuur)

Een effectief antenneoppervlak vloeit voort uit het feit dat een antenne niet verliesvrij werkt, d.w.z. dat de geometrische afmetingen niet volledig als ontvangstoppervlak beschikbaar zijn. In de regel is het effect van een antenne met een factor 0,6 tot 0,7 (factor Ka) kleiner dan de geometrische afmetingen doen vermoeden.

Voor het effectieve antenneoppervlak geldt:

AW = A · Ka

(6)

  • AW = effectief antenneoppervlak (apertuur) [m²]
  • A = geometrisch antenneoppervlak [m²]
  • Ka = de voor de betreffende antenne typische verliesfactor

Hieruit volgt voor het vermogen Pe op de ontvangstlocatie:

Tot nu toe werden bij de afleidingen de heen- en terugweg afzonderlijk beschouwd. In de volgende stap worden beide wegen samengevat en aangezien de afstand R1 (antenne - doel) gelijk is aan R2 (doel - antenne), wordt hiermee in de volgende stap rekening gehouden.

Formel (9)

(9)

Een andere vergelijking, die hier niet zal worden afgeleid, brengt de antenneversterking G in verband met de gebruikte golflengte λ.

Formel (10)

(10)

De omzetting naar het antenneoppervlak A · Ka en de invulling in vergelijking (9) levert op:

(11)

Na omzetting naar het bereik R ontstaat de klassieke vorm van de radarvergelijking:

Formel (12)

(12)

Bij de afleiding van de radarvergelijking is rekening gehouden met alle grootheden die van invloed zijn op de ongestoorde golfvoortplanting van de radarsignalen. Bovendien zijn de afhankelijkheden van de grootheden geïllustreerd en uiteindelijk samengevat in de klassieke radarvergelijking.

Naast deze theoretische benadering kan de radarvergelijking ook heel goed in de praktijk worden toegepast, bijvoorbeeld om de prestaties van radarinstallaties te bepalen. Voor deze uitgebreidere beschouwingen is de vorm van de klassieke radarvergelijking echter nog niet geschikt. Er zijn enkele aanvullende overwegingen nodig.

Met betrekking tot een bepaalde radarinstallatie kunnen de meeste grootheden (Ps, G, σ) als constant worden beschouwd, aangezien het slechts in kleine bereiken variabele apparaatgegevens zijn. Daarentegen vormt het effectieve terugkaatsingsoppervlakσ een moeilijk te vatten grootheid en wordt daarom meestal aangenomen met de praktijkgerichte waarde 1 m².

Onder deze voorwaarde is het ontvangstvermogen Pe interessant, dat in de radarontvanger een net nog waarneembaar echosignaal opwekt. Dit ontvangstvermogen wordt PE min genoemd. Kleinere ontvangstvermogens zijn niet bruikbaar, omdat ze in de ruis van de ontvanger ten onder gaan. Wanneer PE min in de radarvergelijking wordt ingevuld, kan met de vergelijking het theoretisch maximale bereik Rmax worden bepaald.

(13)

Een praktische toepassing van deze radarvergelijking is het bepalen van prestatiegegevens van bepaalde radarinstallaties met als doel de installaties te vergelijken en te beoordelen.

Invloeden op het bereik van een radarinstallatie

Alle overwegingen in verband met de radarvergelijking zijn tot nu toe gemaakt onder de veronderstelling dat de elektromagnetische golven zich onder ideale omstandigheden kunnen voortplanten. Ook de wiskundige beschrijving van de antenneversterking is gebaseerd op een vereenvoudigd model. In de praktijk doen zich echter een reeks verliezen voor die niet buiten beschouwing kunnen worden gelaten, aangezien ze de effectiviteit van een radarinstallatie deels aanzienlijk verminderen.

Daartoe wordt de radarvergelijking eerst uitgebreid met de (totale) verliesfactor Lges. Aangezien deze verliezen het bereik verminderen, verschijnt deze factor in de noemer:

Formel (14)

(14)

Deze factor omvat onder andere de hierna als voorbeeld genoemde soorten verliezen:

Interne dempingsverliezen (de index D is afgeleid van het Engelse woord Device) ontstaan voornamelijk in hoogfrequente componenten zoals golfpijpen, filters, maar ook door een radome. Dit type verlies is, met betrekking tot een bepaalde radarinstallatie, relatief constant in waarde en ook goed te bepalen (meetbaar).

Als constante factor moeten ook de atmosferische demping en reflecties aan het aardoppervlak worden genoemd.
Verschillende verliesfactoren in het radarsysteem

Beschouwing van het ontvangstvermogen

De grootte van het minimaal mogelijke ingangsvermogen kan weliswaar relatief eenvoudig worden bepaald als een vergelijkende meting, maar gebruikelijk is een uitsplitsing via een signaal-ruisverhouding en de grootte van de ruis als ruisvermogen aan de ontvangstingang. Een echosignaal moet, bij een gegeven signaal-ruisverhouding, groter zijn dan het ruisniveau, zodat het als doelsignaal kan worden herkend. Het grensgeval is dat het even groot is.

Formel (15)

(15)

  • k = 1,38·10-23 J/K, (Boltzmann-constante)
  • T = absolute temperatuur in Kelvin
  • Bw = bandbreedte van de ontvanger

In de praktijk wordt echter een minimale signaal-ruisverhouding vereist, dat wil zeggen dat het echosignaal met de factor van de signaal-ruisverhouding groter moet zijn dan de ruis zelf. In vergelijking (14) wordt PEmin vervangen door vergelijking (15) en wordt bovendien de minimale signaal-ruisverhouding (S/N)min toegevoegd:

Formel (16)

(16)

De ontvangersbandbreedte Bw moet zo klein mogelijk, maar nog voldoende groot worden gekozen om een vervormingsarme overdracht van de echo-impulsen mogelijk te maken. In de radartechniek wordt vaak het Rayleigh-criterium gebruikt, dat bepaalt dat de optimale bandbreedte van een eenvoudige rechthoekige impuls gelijk is aan de reciproke waarde van de duur ervan (Bw=1/τ).

Formel (16)

(17)

Zo krijgen we de definitieve vorm van de radarvergelijking voor een impulsradar. Het interessante aan deze vorm is dat de apparaatspecifieke parameters (Ps·τ) overeenkomen met een hoeveelheid energie.

Bij radarsystemen met intrapulsmodulatie en pulscompressie moet de ontvangstbandbreedte worden berekend op basis van de gecomprimeerde pulsduur. Men zou dus kunnen aannemen dat hier ook de gecomprimeerde pulsduur zou kunnen worden gebruikt. Maar dan moet ook de pulscompressieverhouding in de teller worden opgenomen, omdat bij de pulscompressie de vele kleine subpulsen coherent worden opgeteld, maar de ruis niet-coherent is en zich dus niet in dezelfde mate kan optellen.

De vermenigvuldiging van de gecomprimeerde zendimpulsduur met de pulscompressieverhouding lijkt technisch overigens sterk op coherente pulsintegratie, dat wil zeggen dat ook met pulsintegratie het maximale bereik kan worden vergroot.

Invloed van het aardoppervlak

Figuur 4: Multipad-ontvangst door reflectie aan het aardoppervlak

Multipad-ontvangst

Figuur 4: Multipad-ontvangst door reflectie aan het aardoppervlak

Een uitgebreide, maar tegenwoordig niet meer gebruikte vorm van de radarvergelijking houdt rekening met aanvullende factoren, zoals de invloed van het aardoppervlak, en splitst de ontvangstgevoeligheid (ruisfactor), de dekkingshoek van de locatie (factor met sinusfuncties) en de atmosferische demping (factor met exponentiële functie) verder op.

(18)

In deze formule betekenen, naast de reeds bekende grootheden:

  • Kα = verliesfactor in plaats van Lges.
  • Az = effectief reflectieoppervlak in plaats van σ
  • ti = impulsduur
  • nR = ruisgetalvan de ontvanger
  • d = duidelijkheidsfactor van het zichtapparaat
  • Re = beginafstand van het dempende medium
  • γ = hoogtehoek van het doel
  • K = constante van Boltzmann
  • T0 = absolute standaardtemperatuur van 290 K
  • γ = stralingshoek
  • δR = afstandsverschil met verhoogde dempingsfactor
  • hm = gemiddelde antennehoogte

Dat de formule in deze vorm niet meer wordt gebruikt, is te wijten aan het feit dat de daarin beschreven invloed van het aardoppervlak is toegesneden op een vergroting van het bereik van radars in het VHF-bereik, die tegenwoordig in Europa en de VS niet meer worden gebruikt.