Ruis
Figuur 1: Achtergrondruis op een PPI-scope
Ruis
Ruis is een willekeurig, meestal ongewenst signaal in veel toepassingen:
- u kunt het horen in akoestische signalen als een extra constant gesis,
- u kunt het zien als variatie in helderheid of kleurinformatie in een foto of een videobeeld,
of (zie vergrote figuur 1) als puntvormige variatie in helderheid op het hele scherm van de PPI-scope van een radar, en - u kunt de ruisvoltage (of ruisvloer) meten op een oscilloscoop
of u kunt het zien als „groen gras“ op een A-scope in een radarsysteem.
Ruis is het duidelijkst zichtbaar in gebieden met een laag signaalniveau, zoals het zwakke ontvangen echosignaal in een radarontvanger. Ruis wordt gekenmerkt door zijn statistische eigenschappen. Ruis die alle frequenties met gelijke amplitudes bevat, wordt „witte“ ruis genoemd. De „witte“ ruis bevat gelijk vermogen binnen een vaste bandbreedte bij elke middenfrequentie. „Witte ruis“ ontleent zijn naam aan wit licht, waarbij de spectrale vermogensdichtheid van het licht over het zichtbare spectrum is verdeeld. Een ander type elektronische ruis is frequentieafhankelijk, met een 1/f, of het zogenaamde „roze“ spectrum. Ruis komt in bijna alle elektronische apparaten voor en is het gevolg van verschillende effecten.
De bronnen van ruis komen van binnen en buiten een circuit. Samen met het signaalvermogen wordt een ruisvermogen (interferentievermogen) door de radarantenne ontvangen. De ontvangen ruis is afhankelijk van de frequentie f en de bandbreedte B van de ontvanger. De equivalente ruis temperatuur van de antenne wordt vaak vermeld, waarbij wordt opgemerkt dat deze afhankelijk is van de elevatiehoek. Dit interferentievermogen is afkomstig van buitenaardse stralingsbronnen (galactische of kosmische ruis), voornamelijk in de Melkweg, absorptie van elektromagnetische straling in de atmosfeer en de ruistemperatuur van de aarde. Aangezien deze ruis niet kan worden gescheiden van de teruggekaatste radarsignalen, wordt de ontvangen ruis ook in alle stadia van de radarontvanger versterkt, net als de radarsignalen.
Ruisbronnen binnen het circuit produceren een interne ruisvermogen, waarvan de meest voorkomende oorzaken halfgeleiderruis en thermische ruis van ohmse weerstanden of geleiding en de ruisstroom van ladingsdragerstromen zijn. De thermische ruis is gebaseerd op de onregelmatige beweging van de ladingsdragers in het weerstandsmateriaal, wat bijdraagt aan de stroom. De tijdelijke gemiddelde waarde van deze stroom is niet nul, maar het kwadraat van de tijdelijke gemiddelde waarde ervan.
Figuur 2: Ruis bij een open meetkabel van een oscilloscoop
De ruis van een systeem of netwerk kan op drie verschillende maar verwante manieren worden gedefinieerd:
- ruisfactor (Fn),
- ruisgetal (NF) en
- equivalente ruistemperatuur (Te);
deze eigenschappen kunnen worden gedefinieerd als een eenvoudige verhouding, decibelverhouding of temperatuur.
Ruisfactor
De ruisfactor (Fn) van een apparaat geeft aan hoeveel extra ruis het apparaat toevoegt aan de ruis die al afkomstig is van de bron. De ruisfactor bij een bepaalde ingangsfrequentie wordt gedefinieerd als de verhouding tussen
| Fn = | verkrijgbaar uitgangsruisvermogen | (1) |
| verkrijgbare uitgangsruis door de bron |
De ruisfactor wordt uitgedrukt als een dimensieloze verhouding.
Ruisgetal
Ruisgetal (NF) is de ruisfactor omgezet in decibel (dB). Het is een maat voor de verslechtering van de signaal-ruisverhouding (SNR) die wordt veroorzaakt door componenten in de RF-signaalketen voor een bepaalde bandbreedte. Het is de toename van het ruisvermogen van een apparaat van de ingang naar de uitgang die groter is dan de signaalversterking. In feite is het de mate van afname van de signaal-ruisverhouding. Net als versterking kan ruisgetal worden uitgedrukt als een verhouding of in decibel. Het ruisgetal van een moderne ontvanger wordt in technische gegevensbladen meestal uitgedrukt in decibel, met een typische waarde tussen 8 en 10 dB. We kunnen ruisgetal ook beschouwen als de factor waarmee een ontvanger de signaal-ruisverhouding van een signaal dat erdoorheen gaat, verslechtert.
Ruistemperatuur
De ruis in een systeem kan ook worden uitgedrukt als een equivalente ruis temperatuur Te. Bij een paar aansluitingen is dit de temperatuur van een passief systeem met een beschikbaar ruisvermogen per eenheid bandbreedte bij een bepaalde frequentie die gelijk is aan die van de werkelijke aansluitingen van een netwerk. Opmerking: De ruis temperatuur van een eenvoudige weerstand is de werkelijke temperatuur van die weerstand. De ruis temperatuur van een diode kan vele malen hoger zijn dan de werkelijke temperatuur van de diode.
ruis
ruis
Figuur 3: Frequentieafhankelijkheid van de relatie ruistemperatuur ~ ruisvermogen (ε= elevatiehoek van de straal)
ruis
ruis
Figuur 3: Frequentieafhankelijkheid van de relatie ruistemperatuur ~ ruisvermogen (ε= elevatiehoek van de straal)
ruis
ruis
Figuur 3: Frequentieafhankelijkheid van de relatie ruistemperatuur ~ ruisvermogen (ε= elevatiehoek van de straal)
De ruis in een ontvangstsysteem kan van thermische oorsprong zijn (thermische ruis) of afkomstig zijn van andere ruisgenererende processen. De meeste van deze andere processen genereren ruis waarvan het spectrum en de waarschijnlijkheidsverdelingen vergelijkbaar zijn met thermische ruis. Vanwege deze overeenkomsten kunnen de bijdragen van alle ruisbronnen worden samengevoegd en als thermische ruis worden beschouwd. Het minimale signaalniveau dat kan worden gedetecteerd, wordt beperkt door de thermische ruis die wordt opgevangen door de antennes die gericht zijn op een zwarte straler (die zich op kamertemperatuur bevindt van 290 K = 17 °C = 62 °F) en door ruis die wordt gegenereerd binnen de subsystemen van de ontvanger.
De thermische ruis wordt gewoonlijk gekenmerkt door een vermogensdichtheid N die wordt gegeven door
| N = kTB |
Waarbij: | k de constante van Boltzmann is (1,38·10-23 J/K) B de bandbreedte in Hertz is en T de temperatuur in Kelvin is |
(2) |
Het minimale ingangsruisvermogen ligt bij de absolute temperatuur T0=0°K. Bij normale bedrijfstemperatuur (T = 290°K) is kT ongeveer 4·10-21 Watt/Hz.
Om al deze redenen wordt de grootheid kT0B beschouwd als een minimale ingangsruisvermogen, dat alleen in een “ideale” ontvanger kan worden bereikt. Ruis in een praktische ontvanger is altijd groter met een factor Fn, uitgedrukt in decibel en bekend als de ruisgetal.
