www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Radarvergelijking voor een weerradar

De behandeling van de radarvergelijking in dit hoofdstuk veronderstelt kennis van de afleiding van de basisradarvergelijking uit het hoofdstuk „Radar Grondbeginselen”. Ter herinnering geven we de vergelijking nogmaals in de vorm waarin het ontvangen vermogen wordt beschouwd als functie van alle overige parameters:

Radarvergelijkingwaarbij

Pe = ontvangen vermogen
Ps = uitgezonden vermogen
G = antenneversterking
σ = effectief radarreflectieoppervlak
λ = golflengte van de zender
R = afstand tot het reflecterende object(1)

Deze radarvergelijking beschouwt een puntdoel, dus een doel waarvan de afmetingen veel kleiner zijn dan het impulsvolume van de radar. Weerradarsystemen werken volgens een vergelijkbaar, vrijwel identiek principe als primaire luchtbewakingsradars. Het belangrijkste verschil tussen het effectieve radarreflectieoppervlak σ van een vliegtuig en dat van een weersverschijnsel is dat zelfs de kleinste regenwolk geometrisch veel groter is dan het grootste vliegtuig (hoewel de wolk voor radarfrequenties „halfdoorlatend” is). Laten we bekijken hoe het effectieve radarreflectieoppervlak van een regengebied is opgebouwd.

Bij regen is elke afzonderlijke regendruppel veel kleiner dan de golflengte van de radar. Daarom wordt het effectieve radarreflectieoppervlak bepaald door de formule voor Rayleigh-verstrooiing:

Rayleigh-formule; waarbij

D = diameter van de regendruppel
ε = complexe relatieve permittiviteit.(2)

Voor de terugverstrooiing is de uit ε afgeleide diëlektrische factor |K|2 bepalend. In de bij radar gebruikelijke frequentiebanden van L tot X bedraagt deze voor water ongeveer 0,93 en voor ijs ongeveer 0,2. Deze waarden hangen onder meer af van de frequentie en de temperatuur.

De radar detecteert echter niet één afzonderlijke regendruppel, maar een bepaald aantal druppels binnen een volume-eenheid, in dit geval 1 m3.

waarbij Z de reflectiviteit voorstelt en η de reflectiviteit per volume-eenheid is.

Afbeelding 1: Impulsvolume

Afbeelding 1: Impulsvolume

Wanneer de regendruppels het volledige impulsvolume van de hoofdlob van het antennediagram vullen, heeft dit volume de volgende grootte:

waarbij


φ = verticale openingshoek van het antennediagram
θ = horizontale openingshoek
R = afstand tot de radar
c0 = lichtsnelheid
τ = duur van de uitgezonden puls(4)

Laten we teruggaan naar de radarvergelijking voor puntdoelen uit het hoofdstuk „Radar Grondbeginselen”. We vervangen het effectieve radarreflectieoppervlak in de vergelijking door de hierboven afgeleide formules:

(5)

Hoe groot de praktische invloed van de waarden van |K|2 is, blijkt uit een weerradarbeeld. Op grote hoogte, waar de temperaturen zeer laag zijn, begint neerslag als sneeuw. Droge sneeuw heeft een zeer klein effectief radarreflectieoppervlak. Tijdens het dalen bereiken de sneeuwvlokken warmere luchtlagen en beginnen zij te smelten. De sneeuw wordt eerst nat en de reflectiviteit neemt sterk toe.

In de lagere, warmere luchtlagen vallen vervolgens alleen nog waterdruppels. Het effectieve radarreflectieoppervlak neemt weer af, maar de valsnelheid neemt toe. Dit effect veroorzaakt een hoogteafhankelijke heldere band, de zogenoemde „bright band”, op het radarscherm.

Afbeelding 2: Grootte van het impulsvolume als functie van de afstand

Afbeelding 2: Grootte van het impulsvolume als functie van de afstand

Hiermee hebben we dus het fundamentele verschil afgeleid tussen de basisradarvergelijking voor luchtbewakingsradars en de radarvergelijking voor weerradars.

In deze vorm is de vergelijking echter nog niet geschikt voor praktische toepassingen in weerradars. Ze wordt hier immers niet bekeken vanuit het standpunt van een meteoroloog, maar vanuit dat van een radartechnicus voor luchtbewakingsradars. Als deze vergelijking opnieuw wordt omgevormd naar het bereik R, zoals dat bij een luchtbewakingsradar gebeurt, dan blijkt dat voor de berekening van het bereik niet langer de vierde machtswortel, maar slechts de vierkantswortel wordt gebruikt. Waarom?

Het volume neemt namelijk toe evenredig met het kwadraat van de afstand! Bij gelijke dichtheid passen er veel meer reflecterende regendruppels in dat volume, waardoor veel meer energie wordt teruggekaatst dan bij slechts één puntdoel (bijvoorbeeld een vliegtuig). In plaats van afhankelijk te zijn van de vierde machtswortel van de parameters van een luchtbewakingsradar, is het maximale bereik van een weerradar afhankelijk van de vierkantswortel.

In plaats van afhankelijk te zijn van de vierde machtswortel van de parameters van een luchtbewakingsradar, is het maximale bereik van een weerradar afhankelijk van de vierkantswortel.

Maar welke vergelijking wordt in een weerradar daadwerkelijk gebruikt?

Laten we de basisgedachte nogmaals in herinnering brengen: de weerradar moet de sterkte van het echosignaal meten. Het echosignaal moet dus een functie zijn van de soort, de grootte en het aantal weersdeeltjes per volume-eenheid. De specifieke radarparameters worden samengevat in een constante k, omdat zij tijdens meteorologische waarnemingen niet (zouden moeten) veranderen:

Radarvergelijking voor een weerradarwaarbij
 
 

Pe = vermogen van het echosignaal
Ps = uitgezonden vermogen
k = radarspecifieke factor die het radarsysteem beschrijft
λ = golflengte van de radarzender
ε = hier, ter vereenvoudiging, de diëlektrische factor |K|2 van de verstrooiende deeltjes
N = aantal neerslag- of wolkendeeltjes
D = diameter van de neerslag- of wolkendeeltjes (6)

 

De diëlektrische factor |K|2, die in deze vereenvoudigde vergelijking met ε wordt aangeduid, hangt af van de fysische eigenschappen van de reflecterende objecten (neerslag- of wolkendeeltjes). De waarde kan variëren van ongeveer 0,2 voor ijs tot ongeveer 0,93 voor regendruppels.

Het grote probleem voor een weerradar is dat deze vergelijking drie onbekenden (ε, N, D) bevat. Uit het gemeten ontvangen vermogen alleen kunnen deze grootheden niet eenduidig worden bepaald. De radarsoftware moet daarom aanvullende aannames doen over de eigenschappen en de grootteverdeling van de neerslagdeeltjes. Bovendien kunnen ook mengvormen van verschillende neerslagsoorten voorkomen.

Opmerkelijk is dat de diameter van de regendruppel tot de zesde macht voorkomt. Dat betekent dat één enkele regendruppel met een diameter van 5 mm evenveel vermogen terugkaatst als 15 625 regendruppels met een diameter van slechts één millimeter (1 · 5⁶ = 15 625 · 1).