www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Dopplerfilters

Σ
Σ-kanaal
ΔAz
ΔAz-kanaal
ΔEl
ΔEl-kanaal
Clutter-
Dopplerfilter
Zero-
Dopplerfilter
Dopplerfilter-
bank
Multiplexer

Figuur 1: Blokschema van een MTI-systeem in een radar met monopulsantenne en digitale ontvanger

Σ
Σ-kanaal
ΔAz
ΔAz-kanaal
ΔEl
ΔEl-kanaal
Clutter-
Dopplerfilter
Zero-
Dopplerfilter
Dopplerfilter-
bank
Multiplexer

Figuur 1: Blokschema van een MTI-systeem in een radar met monopulsantenne en digitale ontvanger

Σ
Σ-kanaal
ΔAz
ΔAz-kanaal
ΔEl
ΔEl-kanaal

Figuur 1: Blokschema van een MTI-systeem in een radar met monopulsantenne en digitale ontvanger (interactieve afbeelding)

Inhoudsopgave « Dopplerfilters »
  1. Dopplerfilters als laagdoorlaatfilters
  2. Dopplerfilterbank
  3. Multiplexing
  4. Straalmotormodulatie (JEM)

Wat zijn Dopplerfilters?

Dopplerfilters

De grootte van de Dopplerfrequentie van een echosignaal wordt met verschillende Dopplerfilters beoordeeld. Deze filters kunnen als hardware worden uitgevoerd, bijvoorbeeld met resonantiefilters, of als softwarealgoritmen nadat de ontvangen signalen zijn gedigitaliseerd.

Bij een volledig coherente radar met een digitale ontvanger en monopulsverwerking is het MTI-systeem complexer dan bij pseudo-coherente radars. Bij de klassieke indicatie van bewegende doelen (Moving Target Indication, MTI) ligt de nadruk op het onderdrukken van echo's van stilstaande doelen, zodat bewegende doelen zichtbaar worden. Detectie van bewegende doelen (Moving Target Detection, MTD) gaat een stap verder: daarbij worden verschillende Dopplercomponenten gebruikt om bewegende doelen te detecteren, zelfs bij sterke storende signalen. In de praktijk is het onderscheid tussen deze twee begrippen echter niet altijd scherp afgebakend. Door de karakteristieke bewegingen van afzonderlijke onderdelen te analyseren, kan een MTD-systeem onder geschikte omstandigheden zelfs een object dat als geheel stilstaat als interessant doel herkennen. Bij zeer hoge zendfrequenties (in het terahertzgebied: vanaf 0,1 THz) kunnen bijvoorbeeld trillingen van een stilstaande auto met draaiende motor extra Dopplercomponenten in het echosignaal veroorzaken.

De effectiviteit van de verschillende filtertypen hangt vaak af van de grootte van de Dopplerfrequentie. Daarom worden meerdere filtermethoden dikwijls parallel toegepast en worden hun resultaten vervolgens beoordeeld. Door het gunstigste filterresultaat te kiezen, wordt gestreefd naar een zo hoog mogelijke verhouding tussen het nuttige signaal en de storingen en ruis (verhouding tussen signaal en interferentie plus ruis, Signal-to-interference-plus-noise ratio, SINR). Dit principe is vergelijkbaar met de optimalisatie bij een optimaal (aangepast) filter, maar dat betekent niet dat de gehele filteropstelling zelf een aangepast filter is. Bij de monopulsverwerking moet deze signaalverwerking bovendien voor alle drie de ontvangstkanalen worden uitgevoerd (Σ, ΔAz en ΔEl).

Synchronisatie van de coherente oscillator zoals bij pseudo-coherente radars is niet meer nodig. Het onderdeel dat hier nog steeds coherente oscillator wordt genoemd, is in wezen een frequentiedeler die de frequentie van de hoofdoscillator omzet naar de vereiste middenfrequentie (MF).

fD < fcut ⇒ vr ≤ 20 kn, 40 kn
Zero-
Doppler-
filter
Clutter-
Doppler-
filter
Amplitude
fD
1 kHz
2 kHz

Figuur 2: Dopplerfilters met laagdoorlaatkarakteristieken

fD < fcut ⇒ vr ≤ 20 kn, 40 kn
Zero-
Doppler-
filter
Clutter-
Doppler-
filter
Amplitude
fD
1 kHz
2 kHz

Figuur 2: Dopplerfilters met laagdoorlaatkarakteristieken; de aangegeven frequenties gelden voor een L-bandradar

Dopplerfilters als laagdoorlaat- of hoogdoorlaatfilters

Het Clutter-Dopplerfilter (Clutter Doppler Filter, CDF) en het Zero-Dopplerfilter (Zero Doppler Filter, ZDF) werken volgens de principes van de bekende puls-tot-pulscompensatie: de fasen van echosignalen uit ten minste twee pulsherhalingsperioden worden met elkaar vergeleken. Bij het detecteren van storende signalen met lage Dopplerfrequenties vertonen beide schakelingen laagdoorlaatkarakteristieken ten opzichte van de radiale snelheid.

Het Zero-Dopplerfilter kan als digitaal laagdoorlaatfilter werken en detecteert signalen met lagere Dopplerfrequenties dan de echo's van doelen met een radiale snelheid van ongeveer 20 knopen. In dit voorbeeld heeft het volgende Dopplerfilter een grensfrequentie die overeenkomt met een radiale snelheid van 40 knopen. Beide filters gebruiken verschillend geoptimaliseerde detectiedrempels om ook zwakke doelecho's te kunnen detecteren. Beide filtertypen behoren eveneens tot het gebied van de coherente pulsintegratie, omdat zij echosignalen uit meerdere pulsherhalingsperioden combineren terwijl de fase-informatie behouden blijft.

De term „laagdoorlaatkarakteristieken” moet in deze context zorgvuldig worden geïnterpreteerd. De frequenties worden namelijk niet rechtstreeks gemeten; eerst worden de fasen van opeenvolgende echosignalen vergeleken. Uit de faseverandering kan echter de Dopplerfrequentie worden afgeleid. De term laagdoorlaat beschrijft dus hoe de schakeling reageert op signalen met verschillende Dopplerfrequenties. Of het complete systeem laagdoorlaat- of hoogdoorlaatkarakteristieken vertoont, hangt af van de specifieke schakeling of het gebruikte softwarealgoritme. Als de door een laagdoorlaatfilter gedetecteerde storingen van het gemengde ingangssignaal worden afgetrokken, vertoont het resterende nuttige signaal een hoogdoorlaatkarakteristiek.

Het Zero-Dopplerfilter is vaak een filter van de tweede orde en detecteert voornamelijk stilstaande doelen en doelen met zeer lage Dopplerfrequenties. Het Clutter-Dopplerfilter bestrijkt een groter bereik en detecteert ook regenwolken die door de wind worden verplaatst met radiale snelheden tussen 20 en 40 knopen. Dit komt overeen met snelheden tussen 37 en 74 km/h, die doorgaans aanzienlijk lager zijn dan de snelheid van een vliegtuig. De genoemde snelheidsgrenzen zijn slechts voorbeelden voor de getoonde filteropstelling. Bij normale weergave mogen echo's die door deze filters als storing worden herkend, niet op het radarscherm verschijnen. Als een echo door het Clutter-Dopplerfilter wordt gedetecteerd, maar niet door het Zero-Dopplerfilter, moet verder worden onderzocht of de echo afkomstig is van een volumedoel of een puntdoel. Hiervoor worden ook de signalen in aangrenzende afstandscellen beoordeeld.

Dopplerfilterbank
negatieve
Doppler-
verschuiving
positieve
Doppler-
verschuiving
Frequentie
Doelecho
Dopplerfilters
fMF
fD
Amplitude

Figuur 3: Frequentieverdeling van een Dopplerfilterbank, waarbij slechts acht Dopplerfilters zijn weergegeven.

Dopplerfilterbank
negatieve
Doppler-
verschuiving
positieve
Doppler-
verschuiving
Frequentie
Doelecho
Dopplerfilters
fMF
fD
Amplitude

Figuur 3: Frequentieverdeling van een Dopplerfilterbank, waarbij slechts acht Dopplerfilters zijn weergegeven.

Dopplerfilterbank

Het principe van deze Dopplerfilters berust op het feit dat een echosignaal met een Dopplerverschuiving afwijkt van de nominale middenfrequentie. Deze afwijking kan worden gedetecteerd met een frequentiefilter met banddoorlaatkarakteristieken. In tegenstelling tot de fasevergelijking in het Zero-Dopplerfilter of het Clutter-Dopplerfilter wordt hier rechtstreeks een frequentieselectieve verwerking uitgevoerd. De haalbare frequentieresolutie hangt echter af van de beschikbare waarnemingstijd. Bovendien hebben de filters een bepaalde insteltijd nodig voordat zij voldoende nauwkeurige resultaten kunnen leveren. De resultaten van de puls-tot-pulscompensatie hebben daarentegen voornamelijk betrekking op het gebied van lage Dopplerfrequenties en zouden in deze filterbank vooral een respons veroorzaken in de twee filters dicht bij de nominale middenfrequentie.

De afzonderlijke Dopplerfilters worden gecombineerd tot een Dopplerfilterbank. Zo kunnen bijvoorbeeld filterbanken met 8, 16 of 32 Dopplerfilters met onderling verschoven frequentiekarakteristieken parallel werken. De Dopplerfilters in figuur 1 hebben ongeveer dezelfde opbouw. Elk Dopplerfilter heeft een doorlaatband rond een bepaalde frequentie. Eén doel kan gelijktijdig in meerdere filters een respons veroorzaken als het echosignaal verschillende over elkaar liggende Dopplercomponenten bevat. Dergelijke componenten kunnen bijvoorbeeld ontstaan door straalmotormodulatie (zie figuur 5). Het herkennen van verschillende Dopplercomponenten vormt een belangrijke stap bij de doelidentificatie.

De filters kunnen echter slechts een beperkt aantal gelijktijdig aanwezige Dopplercomponenten afzonderlijk onderscheiden. Zelfs één enkel doel kan verschillende Dopplerfrequenties veroorzaken. Als meerdere doelen zich in dezelfde afstandscel bevinden, kan niet altijd worden vastgesteld welke gedetecteerde Dopplerfrequentie bij welk doel hoort.

Omdat de frequentiemeting op de middenfrequentie plaatsvindt, zijn de filters boven en onder de nominale fMF gerangschikt. Een echosignaal zonder Dopplerverschuiving ligt precies op de nominale fMF. Bij een geschikte frequentieomzetting kan ook de bewegingsrichting van het doel worden onderscheiden: objecten die zich van de radar verwijderen, leveren een echofrequentie onder de nominale middenfrequentie, terwijl naderende objecten een echofrequentie erboven opleveren. Bij een andere mengschakeling kan deze relatie omgekeerd zijn. Bij een Dopplerfrequentie van nul zouden de twee aangrenzende filters aan weerszijden van fMF ongeveer even grote uitgangssignalen moeten leveren. Zelfs kleine frequentieafwijkingen kunnen tot een duidelijk amplitudeverschil tussen beide filteruitgangen leiden. Daardoor kunnen ook kleine Dopplerverschuivingen worden gedetecteerd, mits de waarnemingstijd en de filtereigenschappen een voldoende hoge frequentieresolutie mogelijk maken.

Multiplexing

Bij land- en scheepsradars treedt clutter van stilstaande doelen voornamelijk op korte afstanden op als gevolg van de kromming van het aardoppervlak. Daarom wordt de onderdrukking van vaste doelen vaak vooral toegepast in de korteafstandsmodus. Als de radar in één richting drie voor MTI-verwerking bestemde pulsen uitzendt, worden de echosignalen uit deze drie pulsherhalingsperioden achtereenvolgens in het MTI-systeem verwerkt. Door de verschillende werkingsprincipes van de filters komen hun resultaten op verschillende tijdstippen beschikbaar. Daarom is een multiplexer geschikt voor de verbinding met de radarsignaalprocessor.

lange afstand
lange afstand
korte afstand

Figuur 4: Tijdschema van de radar met drie korteafstandsimpulsperioden voor MTI-verwerking.

lange afstand
lange afstand
korte
afstand
korte
afstand
korte
afstand

Figuur 4: Tijdschema van de radar met drie korteafstandsimpulsperioden voor MTI-verwerking.

lange afstand
lange afstand
korte
afstand
korte
afstand
korte
afstand

Figuur 4: Tijdschema van de radar met drie korteafstandsimpulsperioden voor MTI-verwerking.

De Dopplerfilters kunnen al tijdens de lopende pulsherhalingsperiode een uitgangssignaal leveren. Daardoor zijn deze filters ook werkzaam in de langeafstandsmodus, wanneer voor elke antennerichting slechts één pulsherhalingsperiode beschikbaar is. In tegenstelling tot filters die op fasevergelijking berusten, hebben ze niet meerdere opeenvolgende pulsherhalingsperioden nodig om een respons te leveren. De korte waarnemingstijd beperkt echter de haalbare meetnauwkeurigheid. Uit de gemeten Dopplerfrequentie kan de radiale snelheid van het doel worden geschat. Deze radiale snelheid wordt ook de afstandsveranderingssnelheid (range rate) genoemd, omdat zij aangeeft hoe de afstand tussen de radar en het doel in de tijd verandert. De afstandsveranderingssnelheid is belangrijk voor de plot-extractor en voor het vastleggen van het verwachtingsvenster tijdens de volgende antenneomwenteling.

Het Clutter-Dopplerfilter, dat volgens de methode Integrate-and-Dump werkt, kan zo worden opgebouwd dat het al na de tweede pulsherhalingsperiode resultaten levert.

Het Zero-Dopplerfilter is eveneens bedoeld voor het detecteren en onderdrukken van clutter. Het vergelijkt de fasen van echosignalen uit drie of meer pulsherhalingsperioden en kan pas tijdens de laatste periode een resultaat leveren, maar kan daardoor zeer kleine Dopplerfrequenties mogelijk nauwkeuriger onderscheiden.

De multiplexer kan dus op basis van het nummer van de pulsherhalingsperiode in de tijd worden aangestuurd: tijdens elk van de drie perioden wordt de uitgang van een ander filter naar de radarsignaalprocessor geleid. De processor vergelijkt en beoordeelt de resultaten en kiest het gunstigste resultaat voor verdere verwerking. Daarbij wordt ook opgeslagen welk filter het geselecteerde resultaat heeft geleverd.

Figuur 5: Dopplerspectra van een vliegtuig met straalmotormodulatie en een windturbine met modulatie door draaiende rotorbladen.

Straalmotormodulatie (JEM)

Dopplerfrequenties ontstaan niet uitsluitend door reflecties aan de hoofdoppervlakken van een vliegtuig. Door de toenemende eisen aan de detectie van stealthvliegtuigen worden radarsystemen steeds gevoeliger. Daardoor kunnen zelfs kleine reflecterende oppervlakken, zoals de compressorbladen van een straalmotor, meetbare bijdragen aan het echosignaal leveren. Omdat deze bladen draaien, kan hun momentane radiale snelheid verschillen van die van het vliegtuig als geheel. Hierdoor ontstaan extra, in de tijd veranderende echocomponenten met karakteristieke Dopplerfrequenties. Dit verschijnsel wordt straalmotormodulatie (Jet Engine Modulation, JEM) genoemd. Daardoor kunnen meerdere filters in de Dopplerfilterbank gelijktijdig reageren. De positie en sterkte van deze Dopplercomponenten hangen onder meer af van de hoek waaronder het doel wordt waargenomen. Hun karakteristieke verdeling kan met een wiskundig model worden beschreven en in een databank worden opgeslagen. Net als een vingerafdruk kan dit patroon helpen bij het identificeren van het vliegtuigtype. Hiervoor moeten de gemeten Dopplercomponenten worden gecorreleerd met de patronen die in de databank zijn opgeslagen.

Ook de draaiende rotorbladen van windturbines veroorzaken extra Dopplercomponenten met karakteristieke eigenschappen. Dit verschijnsel wordt echter meestal het micro-Dopplereffect of rotorbladmodulatie genoemd, en niet straalmotormodulatie. De twee spectra in figuur 5 laten zien hoe verschillende draaiende onderdelen de frequentieverdeling van radarecho's op uiteenlopende manieren kunnen beïnvloeden.

Omdat de Dopplerfrequentie afhangt van de draaggolffrequentie van de zender en de radar verschillende zendfrequenties kan gebruiken, moeten de gemeten Dopplerfrequenties voor een onderlinge vergelijking worden genormaliseerd. Dat betekent dat de invloed van de zendfrequentie moet worden verwijderd. De eenvoudigste methode is de gemeten Dopplerfrequentie te delen door de huidige zendfrequentie en het resultaat vervolgens te vermenigvuldigen met een vastgestelde referentiefrequentie.

Figuur 5: Dopplerspectra van een vliegtuig met straalmotormodulatie en een windturbine met modulatie door draaiende rotorbladen.

Beschrijving van de onderdelen in het blokschema