www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

„Evreuyum“ Kavramı


Referans olarak kararlı sürekli salınım
1. PRT
2. PRT
3. PRT
Rastgele faz açısı

Resim 1: Evreuyumun oluşumu, evreuyumlu ve evreuyumlu-olmayan gönderim darbeleri


Referans olarak kararlı sürekli salınım
1. PRT
2. PRT
3. PRT
Rastgele faz açısı

Resim 1: Evreuyumun oluşumu, evreuyumlu ve evreuyumlu-olmayan gönderim darbeleri

Evreuyumlu radar nedir?

„Evreuyum“ Kavramı

Evreuyum, bir darbe radar sisteminde gönderim darbeleri arasındaki faz ilişkilerini tanımlar. Birbirlerine göre faz ilişkileri sabit olan salınımlar ve elektromanyetik dalgalar evreuyumlu olarak tanımlanırlar. Evreuyumun bulunmadığı durumda bu faz ilişkileri istatistiksel bir dağılım gösterir. Bir radar aygıtının evreuyumlu çalışıp çalışmadığı büyük ölçüde göndericisinin türüne ve kullanılabilir bir faz referansının bulunmasına bağlıdır. Radar aygıtlarında gönderici olarak değişik sistemler kullanılabilir. Bunlar evreuyumlu, kısmen evreuyumlu ya da evreuyumlu-olmayan sistemler olabilir.

Evreuyumlu-olmayan radar

Olası gönderici sistemlerinden biri, kendiliğinden salınan Güç Osilatör Göndericisidir (Power Oscillator Transmitter, POT). Böyle bir gönderici dikdörtgen biçimli bir modülasyon darbesiyle açılıp kapatıldığında, her gönderim darbesinde farklı bir başlangıç fazıyla salınmaya başlar. Salınımın başlangıç fazı tümüyle rastgele oluşur.

Not: Kendiliğinden salınan göndericilerde faz açısı darbeden darbeye rastgele değişir ve bu nedenle bu göndericiler evreuyumlu değildir!

Evreuyumlu radar

Diğer bir gönderici sistemi Güç Yükselteç Göndericidir (Power Amplifier Transmitter, PAT). Bu sistemde göndericinin ana unsuru yüksek güçlü bir yükselteçtir ve bu yükselteç, Ana Üretecin ürettiği yüksek kararlılığa sahip sürekli salınımlarla beslenir. Ana Üreteç aynı zamanda Dalga Biçimleme Üretecinin eşzamanlı çalışmasını sağlar. Bunun koşulu, Ana Üretecin (evreuyum osilatörünün) faz açısı kararlı ve sürekli bir salınım sağlamasıdır. Tek tek gönderim darbeleri bu sürekli salınımın belirli zaman aralıklarından meydana gelir. Faz ilişkileri bu şekilde kararlı olan radar aygıtlarına tam evreuyumlu denilir. Göndericinin çıkış güç katının modülasyonu, gönderim darbesinin faz açısını etkilemez.

Eğer Darbe Tekrarlama Frekansı (PRF) da Ana Üretecin frekansından türetiliyorsa, her gönderim darbesi aynı başlangıç fazıyla başlar. Bu osilatör, saatler hatta günler boyunca salınımının faz açısında bir sapma oluşmayacak kadar kararlıysa, radar yalnızca darbeden darbeye değil, bir taramadan diğerine de evreuyumlu kalır. Yani antenin bir sonraki dönüşünden sonra da (uydularda ise Dünya çevresindeki bir sonraki yörünge turundan sonra bile) evreuyum korunur. Salınım üretilirken faz gürültüsü meydana gelirse faz açısında sapmalar oluşabilir.

Not: Düşük güçlü Ana Üreteçten elde edilen salınımların daha sonra yüksek güçte yükseltilmesi, gönderim darbeleri arasında sabit bir faz ilişkisi, yani evreuyum sağlar!

Sözde-evreuyumlu radar

Özel bir devre düzenlemesi sayesinde evreuyumlu-olmayan radar aygıtları da yankı işaretinin faz açısını belirleyebilir. Gönderici rastgele bir faz açısıyla salınmaya başlasa bile bu faz açısı, kontrollü sönümlü bir salınım yardımıyla tüm alım periyodu boyunca referans olarak korunabilir. Kararlı bir evreuyum osilatörü, o andaki gönderim darbesinin fazına eşzamanlanarak aynı faz ilişkisiyle salınmayı sürdürür. Ancak bir sonraki gönderim darbesi farklı ve rastgele bir başlangıç fazıyla başlar. Bu nedenle her alım periyodu için faz referansının yeniden oluşturulması gerekir. Bu yöntem „coherent on receive“, yani alım hattında evreuyum olarak da adlandırılır.

Dış evreuyum

Buraya kadar açıklanan iç evreuyumun yanı sıra dış evreuyum kullanan radar aygıtları da vardır. Bu radarlarda faz referansı, örneğin sabit hedeflerden kaynaklanan pasif parazit yankı işaretlerinden elde edilir. Bu referansla yapılan karşılaştırma sayesinde göndericinin kendisi evreuyumlu çalışmasa bile hareketli hedefler algılanabilir.

Üstünlükleri

Uçakların alışılmış uçuş hızlarında ve kullanılan dalga boylarında Doppler frekansları çoğunlukla ses frekansı bölgesinde yer alır. Arama radarlarının hedef üzerindeki kısa aydınlatma zamanı nedeniyle yalnızca az sayıda yankı işareti elde edilebilir. Bunlar, ölçülecek Doppler frekansının çok az sayıda salınım periyoduna karşılık gelir; çoğu zaman yalnızca bir periyoda! Bu süre, Doppler frekansını doğrudan bir salınım olarak ölçmek için çok kısadır. Bu nedenle radar, Doppler frekansını belirlemek amacıyla faz değişimini darbeden darbeye ölçmek zorundadır.

Bu evreuyumlu sistemlerin en önemli üstünlüğü, yankı işaretindeki çok küçük faz değişikliklerini bile algılayabilmeleridir. Böylece Doppler etkisinden yararlanılarak sabit hedeflerin neden olduğu parazit yansımalarının etkisi azaltılabilir. Ayrıca birden fazla yankı işaretinin evreuyumlu tümleştirilmesi sayesinde işaret/gürültü oranı da iyileştirilebilir.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener