Holograficzne przetwarzanie obrazów radarowych
koherentne
oświetlająca
odniesienia
półprzepuszczalne
Rysunek 1: Zasada zapisu holograficznego
koherentne
oświetlająca
odniesienia
półprzepuszczalne
Rysunek 1: Zasada zapisu holograficznego
Czym jest radar holograficzny?
Holograficzne przetwarzanie obrazów radarowych
Rozwój komputerów o dużej mocy obliczeniowej umożliwia obecnie holograficzne przetwarzanie obrazów radarowych. W procesie tym koherentnie odbierane sygnały radarowe są analizowane w taki sposób, aby na podstawie ich amplitud i faz uzyskać informacje o przestrzennym rozmieszczeniu obiektów odbijających fale. Techniki radarowe wykorzystujące zasady podobne do podstawowych zasad holografii optycznej określa się również mianem radaru holograficznego. Termin ten obejmuje jednak różne rozwiązania techniczne i nie ogranicza się do jednej zasady działania.
W odróżnieniu od klasycznej holografii optycznej nie jest przy tym konieczne rejestrowanie hologramu optycznego. Informacje przestrzenne są natomiast rekonstruowane z pomiarów koherentnych za pomocą cyfrowego przetwarzania sygnałów. Samo zastosowanie odbiornika koherentnego nie oznacza zatem, że dane urządzenie jest radarem holograficznym.
Holograficzne przetwarzanie obrazów
Zasada holografii optycznej (patrz rysunek 1) opiera się na interferencji koherentnych fal świetlnych, które zwykle są wytwarzane przez laser. Zwierciadło półprzepuszczalne dzieli światło lasera na falę odniesienia i falę oświetlającą. Fala oświetlająca pada na obiekt, który ma zostać zobrazowany. Światło odbite lub rozproszone przez obiekt tworzy tak zwaną falę przedmiotową. Na powierzchni filmu holograficznego fala przedmiotowa nakłada się na falę odniesienia. Powstały obraz interferencyjny zawiera informacje o amplitudach i względnych fazach obu fal.
Po wywołaniu filmu ludzkie oko początkowo nie dostrzega na nim rozpoznawalnego obrazu obiektu. Zamiast tego film zawiera drobny wzór interferencyjny z mikroskopijnymi strukturami. Gdy hologram zostanie oświetlony odpowiednią falą odtwarzającą, światło ulega dyfrakcji na tych strukturach, wskutek czego powstaje fala odpowiadająca pierwotnemu polu falowemu obiektu. Obserwator widzi dzięki temu obraz przestrzenny, jak gdyby patrzył na obiekt przez okno. W pewnych granicach odtworzony obiekt można nawet oglądać pod różnymi kątami.
Holograficzny obraz radarowy
Podstawowe funkcje holograficznego układu pomiarowego można zrealizować w technice radiolokacyjnej za pomocą podzespołów elektronicznych. Zamiast koherentnego światła lasera stosuje się źródło sygnału stabilne częstotliwościowo i koherentne fazowo. Funkcję zwierciadła półprzepuszczalnego może pełnić na przykład dzielnik mocy lub sprzęgacz kierunkowy. „Fala odniesienia” odpowiada tej części sygnału oscylatora, która pozostaje wewnątrz urządzenia radarowego i służy jako sygnał odniesienia podczas demodulacji. „Fala oświetlająca” odpowiada sygnałowi nadawczemu, który jest wzmacniany i wypromieniowywany przez antenę. Sygnał echa odbity od celu pełni rolę „fali przedmiotowej”.
W celu określenia względnego przesunięcia fazowego sygnał echa można zmieszać w demodulatorze I&Q z dwoma sygnałami odniesienia przesuniętymi względem siebie w fazie o 90°. Na podstawie obu składowych wyjściowych można wyznaczyć amplitudę i względną fazę odbieranego sygnału. Informacje te można następnie wykorzystać do koherentnego przestrzennego przetwarzania sygnałów.
Podstawowe podzespoły elektroniczne potrzebne do tego procesu występują w wielu współczesnych radarach, niezależnie od tego, czy są to radary impulsowe, czy radary z falą ciągłą. Holograficzne przetwarzanie obrazów radarowych wymaga jednak dodatkowo pomiarów dostarczających zróżnicowanych informacji przestrzennych, które muszą być analizowane za pomocą odpowiednich algorytmów.
Radar holograficzny bliskiego zasięgu
Rysunek 2: Georadar RASCAN-5
Radary holograficzne bliskiego zasięgu stosuje się na przykład jako georadary (Ground Penetrating Radar) lub do bezkontaktowej kontroli osób i przedmiotów w systemach bezpieczeństwa. Mogą one pracować z kilkoma stałymi częstotliwościami nadawania i analizować fazy fal odbitych. Przedstawiony na rysunku 2 radar RASCAN-5 wykorzystuje w tym celu kilka dyskretnych częstotliwości nadawania. Pomiar odbywa się zgodnie z zasadą działania radaru z falą ciągłą, przy czym częstotliwość nadawania jest przełączana skokowo. Zasada ta jest pokrewna metodzie Frequency Shift Keying (kluczowania częstotliwości).
Dla określonej odległości różne częstotliwości nadawania powodują powstawanie różnych faz sygnałów odbitych. Łączna analiza tych pomiarów pozwala ograniczyć niejednoznaczności. Umożliwia również wykrywanie obiektów, które przy jednej częstotliwości, z powodu niekorzystnych warunków interferencji, byłyby widoczne tylko słabo lub pozostałyby niewykryte. Dane pomiarowe są kolejno rejestrowane w różnych położeniach anteny. W tym celu pojedynczą antenę można w sposób kontrolowany przesuwać nad badaną powierzchnią. Alternatywnie można kolejno wybierać elementy grupy anten za pomocą przełącznika antenowego.
Określenie holograficzne przetwarzanie obrazów radarowych wynika z faktu, że przestrzenny rozkład struktur odbijających fale jest rekonstruowany na podstawie pomiarów koherentnych. Informacje o fazie odbieranych sygnałów odgrywają przy tym zasadniczą rolę. Jednak sekwencyjne pozyskiwanie danych pomiarowych ogranicza możliwą częstotliwość aktualizacji obrazu. Możliwość przedstawiania obrazów w czasie rzeczywistym zależy od szybkości skanowania i dostępnej mocy obliczeniowej.
Holograficzne obrazowanie georadarowe umożliwia szczegółowe przedstawianie struktur znajdujących się blisko powierzchni lub ukrytych wewnątrz materiału. Osiągalna głębokość penetracji zależy przede wszystkim od częstotliwości nadawania oraz właściwości elektrycznych i dielektrycznych badanego materiału. Dlatego często konieczny jest kompromis pomiędzy wysoką rozdzielczością przestrzenną a dużą głębokością penetracji.[2]
W technice radiolokacyjnej różne metody określa się mianem holograficznych. W holograficznym obrazowaniu georadarowym informacje o fazie uzyskane z różnych położeń anteny są wykorzystywane do przestrzennego przedstawiania ukrytych obiektów. Natomiast holograficzne radary obserwacyjne mogą wykorzystywać stacjonarne szyki antenowe i cyfrowe kształtowanie wiązek do jednoczesnego obserwowania większej przestrzeni. Obie metody opierają się na pomiarach koherentnych, lecz różnią się budową techniczną i sposobem późniejszego przetwarzania sygnałów.
Radar holograficzny do rozpoznania i obserwacji
Rysunek 3: Holographic Radar™ [1]
W opisywanym tutaj systemie Holographic Radar™ firmy Aveillant informacje przestrzenne uzyskuje się w inny sposób niż w przypadku hologramu optycznego. Zamiast obrazu interferencyjnego zapisywanego na filmie sygnały z licznych kanałów odbiorczych są przetwarzane na postać cyfrową i analizowane wspólnie. W tym celu radar wykorzystuje stacjonarną antenę z szykiem fazowanym z cyfrowym kształtowaniem wiązek po stronie odbiorczej. Obserwowana przestrzeń jest oświetlana energią nadawaną przez radar, natomiast sygnały odbierane przez liczne elementy antenowe są osobno przetwarzane na postać cyfrową. Na podstawie tych danych procesor sygnałowy może obliczać wiele niezależnych charakterystyk kierunkowych odbioru i dzięki temu jednocześnie wykrywać cele znajdujące się w różnych kierunkach przestrzennych.
Ponieważ nie jest wymagany mechaniczny ruch anteny, przydzielona do obserwacji przestrzeń może być analizowana znacznie częściej niż w przypadku tradycyjnej obracającej się anteny parabolicznej. Podczas gdy obrotowy radar obserwacyjny ponownie skanuje określony sektor dopiero przy kolejnym obrocie anteny, niektóre wersje systemu Holographic Radar™ mogą aktualizować dane o tym sektorze nawet cztery razy na sekundę. Ułatwia to śledzenie celów, ponieważ cel jest znacznie częściej oświetlany i można częściej określać jego aktualne położenie. Dzięki temu łatwiej wykrywać ruch celu, bez konieczności przyporządkowywania nowego wykrycia do pozycji celu sprzed kilku sekund.
Zakłócenia pochodzące od celów nieruchomych można skuteczniej tłumić dzięki przestrzennemu rozdzielaniu odbieranych sygnałów i analizie ich częstotliwości dopplerowskich. Również zakłócenia powodowane przez obracające się turbiny wiatrowe można rozpoznawać i ograniczać bardziej selektywnie dzięki wysokiej rozdzielczości przestrzennej i szczegółowej analizie dopplerowskiej. Ponieważ poruszające się łopaty turbin same wytwarzają przesunięcia dopplerowskie, tłumienie tych zakłóceń jest trudne i nie zawsze możliwe jest ich całkowite wyeliminowanie.
Jednoczesne przetwarzanie sygnałów z licznych kanałów odbiorczych oraz obliczanie wielu niezależnych charakterystyk kierunkowych odbioru wymaga dużej cyfrowej mocy obliczeniowej. Rzeczywista złożoność obliczeniowa zależy między innymi od liczby kanałów odbiorczych, szerokości pasma sygnału, liczby obliczanych wiązek odbiorczych oraz zastosowanych algorytmów.
Źródła i literatura uzupełniająca:
- „Holographic Radar™” jest znakiem towarowym firmy Aveillant Ltd. (Wielka Brytania).
- James D. Taylor: „Ultrawideband Radar. Applications and Design”, CRC Press, 2012, ISBN 9781420089868, s. 421 (podgląd online)