Holografik Radar Görüntü İşleme
ışık
dalgası
dalgası
ayna
Şekil 1: Holografik kayıt ilkesi
ışık
dalgası
dalgası
ayna
Şekil 1: Holografik kayıt ilkesi
Holografik radar nedir?
Holografik Radar Görüntü İşleme
Yüksek başarımlı bilgisayarların geliştirilmesi, günümüzde holografik radar görüntü işlemeyi mümkün kılmıştır. Bu yöntemde eşevreli olarak alınan radar işaretleri, genliklerinden ve fazlarından yansıtıcı nesnelerin uzamsal dağılımı hakkında bilgi elde edilecek biçimde işlenir. Optik holografiye benzer temel ilkelerden yararlanan radar yöntemleri de holografik radar olarak adlandırılır. Ancak bu terim, farklı teknik yöntemleri kapsar ve tek bir çalışma ilkesiyle sınırlı değildir.
Klasik optik holografinin aksine, bu yöntemlerde mutlaka optik bir hologramın kaydedilmesi gerekmez. Bunun yerine uzamsal bilgiler, eşevreli ölçümlerden sayısal işaret işleme yoluyla yeniden oluşturulur. Dolayısıyla yalnızca eşevreli bir alıcının kullanılması, bir radar aygıtını holografik radar yapmaz.
Holografik Görüntü İşleme
Optik holografinin ilkesi (bkz. Şekil 1), genellikle bir lazer tarafından üretilen eşevreli ışık dalgalarının girişimine dayanır. Yarı geçirgen bir ayna, lazer ışığını bir referans dalgasına ve bir aydınlatma dalgasına ayırır. Aydınlatma dalgası, görüntülenecek nesnenin üzerine düşer. Nesneden yansıyan veya saçılan ışık, nesne dalgası olarak adlandırılan dalgayı oluşturur. Holografik filmin yüzeyinde nesne dalgası ile referans dalgası üst üste biner. Ortaya çıkan girişim deseni, iki dalganın genlikleri ve bağıl fazları hakkında bilgi içerir.
Film banyo edildikten sonra, insan gözü başlangıçta nesnenin tanınabilir bir görüntüsünü göremez. Bunun yerine film, mikroskobik yapılardan oluşan ince bir girişim deseni içerir. Hologram uygun bir yeniden oluşturma dalgasıyla aydınlatıldığında, ışık bu yapılarda kırınıma uğrar ve nesnenin başlangıçtaki dalga alanına karşılık gelen bir dalga oluşur. Böylece gözlemci, nesneye bir pencereden bakıyormuş gibi üç boyutlu bir görüntü algılar. Belirli sınırlar içinde, yeniden oluşturulan nesne farklı bakış açılarından da incelenebilir.
Holografik Radar Görüntüsü
Holografik bir ölçüm düzeneğinin temel işlevleri, radar teknolojisinde elektronik devrelerle gerçekleştirilebilir. Eşevreli lazer ışığı yerine frekansı kararlı ve faz bakımından eşevreli bir işaret kaynağı kullanılır. Yarı geçirgen aynanın işlevini, örneğin bir güç bölücü veya yönlü kuplör üstlenebilir. „Referans dalgası”, osilatör işaretinin radar aygıtının içinde kalan ve demodülasyon için referans olarak kullanılan bölümüne karşılık gelir. „Aydınlatma dalgası”, güçlendirilerek bir anten üzerinden yayımlanan verici işaretine karşılık gelir. Bir hedeften yansıyan yankı işareti ise „nesne dalgası” görevini üstlenir.
Bağıl fazı belirlemek için yankı işareti, bir I&Q demodülatöründe aralarında 90° faz farkı bulunan iki referans işaretiyle karıştırılabilir. Elde edilen iki çıkış bileşeninden, alınan işaretin genliği ve bağıl fazı belirlenebilir. Bu bilgiler daha sonra eşevreli uzamsal işaret işlemede kullanılabilir.
Bunun için gerekli temel elektronik devreler, ister darbeli radar ister sürekli dalga radarı olsun, birçok modern radar aygıtında bulunur. Ancak holografik radar görüntü işleme için farklı uzamsal bilgiler içeren ek ölçümlere ihtiyaç vardır. Bu ölçümler uygun algoritmalarla değerlendirilmelidir.
Kısa Menzilli Holografik Radar
Şekil 2: RASCAN-5 yer radarı
Kısa menzilli holografik radar aygıtları, örneğin yer radarı (Ground Penetrating Radar) olarak veya güvenlik uygulamalarında kişilerin ve nesnelerin temassız incelenmesi amacıyla kullanılır. Bu aygıtlar, birden fazla sabit verici frekansında çalışabilir ve yansıyan dalgaların fazlarını değerlendirebilir. Şekil 2'de gösterilen RASCAN-5, bunun için birden fazla ayrık verici frekansı kullanır. Ölçüm, verici frekansının basamaklar hâlinde değiştirildiği bir sürekli dalga radarıyla gerçekleştirilir. Bu ilke, Frequency Shift Keying (frekans kaydırmalı anahtarlama) yöntemiyle benzerlik gösterir.
Belirli bir uzaklık için farklı verici frekansları, yansıyan işaretlerde farklı fazlar oluşturur. Bu ölçümlerin birlikte değerlendirilmesi, belirsizliklerin azaltılmasını sağlar. Ayrıca olumsuz girişim koşulları nedeniyle tek bir frekansta yalnızca zayıf olarak görülebilen veya hiç algılanamayan nesneler de saptanabilir. Ölçüm değerleri, antenin farklı konumlarında ardışık olarak kaydedilir. Bunun için tek bir anten, incelenen yüzey üzerinde kontrollü biçimde hareket ettirilebilir. Alternatif olarak, bir anten grubunun elemanları bir anten anahtarıyla sırayla seçilebilir.
Holografik radar görüntü işleme adı, yansıtıcı yapıların uzamsal dağılımının eşevreli ölçümlerden yeniden oluşturulmasına dayanır. Alınan işaretlerin faz bilgileri bu süreçte temel bir rol oynar. Ancak ölçüm değerlerinin art arda alınması, ulaşılabilecek görüntü yenileme hızını sınırlar. Görüntülerin gerçek zamanlı olarak sunulup sunulamayacağı, tarama hızına ve mevcut işlem gücüne bağlıdır.
Holografik yer radarıyla görüntüleme, yüzeye yakın veya malzemenin içinde gizlenmiş yapıların ayrıntılı olarak gösterilmesini sağlar. Elde edilebilen nüfuz derinliği özellikle verici frekansına ve incelenen malzemenin elektriksel ve dielektrik özelliklerine bağlıdır. Bu nedenle yüksek uzamsal çözünürlük ile büyük nüfuz derinliği arasında çoğu zaman bir ödünleşim söz konusudur.[2]
Radar teknolojisinde farklı yöntemler holografik olarak adlandırılır. Holografik yer radarı görüntülemesinde, farklı anten konumlarından elde edilen faz bilgileri gizli nesnelerin uzamsal olarak görüntülenmesinde kullanılır. Buna karşılık holografik gözetleme radarları, sabit anten dizileri ve sayısal hüzme oluşturma yöntemleriyle daha geniş bir hacmi aynı anda gözetleyebilir. Her iki yöntem de eşevreli ölçümlerden yararlanır, ancak teknik yapıları ve sonraki işaret işleme yöntemleri bakımından farklılık gösterir.
Keşif ve Gözetleme Radarı Olarak Holografik Radar
Şekil 3: Holographic Radar™ [1]
Burada açıklanan Aveillant firmasına ait Holographic Radar™ sisteminde, uzamsal bilgiler optik hologramdakinden farklı bir yöntemle elde edilir. Film üzerine kaydedilmiş bir girişim deseni yerine, çok sayıdaki alıcı kanalın işaretleri sayısallaştırılır ve birlikte işlenir. Radar bunun için alıcı tarafında faz dizili anten ve sayısal hüzme oluşturma kullanan sabit bir anten düzeninden yararlanır. Gözetlenecek uzay hacmi verici enerjisiyle aydınlatılırken, çok sayıdaki anten elemanından alınan işaretler ayrı ayrı sayısallaştırılır. İşaret işlemcisi bu verilerden çok sayıda bağımsız alıcı anten ışıma örüntüsü hesaplayabilir ve böylece farklı uzamsal yönlerdeki hedefleri aynı anda algılayabilir.
Anteni mekanik olarak hareket ettirmek gerekmediğinden, gözetlemeye ayrılan uzay hacmi geleneksel bir döner parabolik antene göre çok daha sık değerlendirilebilir. Döner bir arama radarı belirli bir uzay kesimini ancak antenin her dönüşünde yeniden tararken, Holographic Radar™ sisteminin bazı sürümleri bu kesimi saniyede dört defaya kadar güncelleyebilir. Böylece hedef çok daha sık aydınlatıldığı ve güncel konumu yeniden belirlenebildiği için hedef izleme kolaylaşır. Bu sayede, yeni bir hedef algılamasının birkaç saniye önceki hedef konumuyla eşleştirilmesine gerek kalmadan, hedef hareketleri daha kolay belirlenebilir.
Sabit hedeflerden kaynaklanan istenmeyen yankılar, alıcı işaretlerinin uzamsal olarak ayrılması ve Doppler frekanslarının değerlendirilmesiyle daha etkili biçimde bastırılabilir. Dönen rüzgâr türbinlerinin neden olduğu girişimler de yüksek uzamsal çözünürlük ve ayrıntılı Doppler analizi sayesinde daha seçici biçimde belirlenip azaltılabilir. Ancak hareketli rotor kanatları da Doppler frekansları oluşturduğundan, bu girişimlerin bastırılması güçtür ve her koşulda tamamen giderilmeleri mümkün değildir.
Çok sayıdaki alıcı kanaldan gelen işaretlerin eşzamanlı işlenmesi ve çok sayıda bağımsız alıcı anten ışıma örüntüsünün hesaplanması, yüksek sayısal işlem gücü gerektirir. Gerçek hesaplama yükü, diğer etkenlerin yanı sıra alıcı kanal sayısına, işaret bant genişliğine, hesaplanan alıcı hüzme sayısına ve kullanılan algoritmalara bağlıdır.
Kaynaklar ve ek kaynakça:
- „Holographic Radar™”, Aveillant Ltd. (Birleşik Krallık) firmasının tescilli ticari markasıdır.
- James D. Taylor: „Ultrawideband Radar. Applications and Design”, CRC Press, 2012, ISBN 9781420089868, s. 421 (çevrimiçi önizleme)
Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener