Ogólne wymagania dotyczące pokładowych systemów radarowych
Radary pokładowe są systemami instalowanymi na statkach powietrznych, najczęściej urządzeniami radarowymi stosowanymi w samolotach, które wykorzystują różne tryby pracy w celu spełnienia odmiennych wymagań. Poniższy schemat przedstawia różne tryby pracy (Modes of Operation) radarów pokładowych:
Rysunek 1: Różne tryby pracy pokładowych systemów radarowych
Rysunek 1: Różne tryby pracy pokładowych systemów radarowych
Rysunek 1: Różne tryby pracy pokładowych systemów radarowych (rysunek interaktywny)
Czujniki bez zobrazowania (non-imaging sensors) wykonują pomiar tylko w jednym kierunku liniowym i przedstawiają wynik jako pojedynczą wartość pomiarową, na przykład radiowysokościomierz. Obrazujące systemy radarowe przedstawiają wyniki pomiarów co najmniej w postaci dwuwymiarowej i dzielą się na:
przy czym systemy określane jako SLAR są zazwyczaj nadal konstruowane jako radary z aperturą rzeczywistą (real aperture radar, RAR).
Praca wielotrybowa wymaga stosowania różnych częstotliwości powtarzania impulsów (od niskiej PRF do bardzo wysokiej PRF) i zazwyczaj wykorzystuje również różne modulacje wewnątrzimpulsowe impulsu nadawanego.
Rysunek 2: „Track while Scan”: przestrzeń jest naprzemiennie przeszukiwana za pomocą dwóch wiązek wachlarzowych odchylanych na boki lub w górę i w dół oraz wąskiej wiązki ołówkowej służącej do śledzenia celu.
Rysunek 2: „Track while Scan”: przestrzeń jest naprzemiennie przeszukiwana za pomocą dwóch wiązek wachlarzowych odchylanych na boki lub w górę i w dół oraz wąskiej wiązki ołówkowej służącej do śledzenia celu.
Wykrywanie i śledzenie
W tym trybie pracy wykrywane i śledzone są przede wszystkim cele punktowe, takie jak obce samoloty. Tryb ten jest zazwyczaj realizowany w radarze dziobowym przystosowanym do pracy wielotrybowej. Radar wykorzystuje ogólny tryb wyszukiwania z szybko odchylanymi charakterystykami oraz naprzemiennie specjalny tryb śledzenia celu. W trybie wyszukiwania charakterystyka anteny jest odchylana nad przeszukiwanym obszarem. Można przy tym czasowo zrezygnować nawet z pomiaru kąta elewacji lub azymutu, ponieważ antena z szykiem fazowanym wytwarza jedynie poziomo lub pionowo odchylaną wiązkę wachlarzową. Natomiast w trybie śledzenia celu bardzo wąska wiązka („Pencil Beam”) jest wysyłana dokładnie w kierunku celu. Radar wysyła kilka impulsów w kierunku celu, aby zwiększyć prawdopodobieństwo jego wykrycia (patrz integracja impulsów). Ten tryb pracy jest również określany angielską nazwą „Track while Scan” (TWS). W zależności od mocy obliczeniowej procesora sygnałów radarowych w obszarze przechwytywania można śledzić do 30 celów. Natomiast w trybie „Single Target Track” (STT) cała energia nadawcza i moc obliczeniowa są kierowane wyłącznie na jeden cel. Zwiększa to zasięg i prawdopodobieństwo wykrycia oraz umożliwia dokładniejszą identyfikację celu przez procesor sygnałów radarowych.
Kształt impulsu nadawanego i okres powtarzania impulsów są czasowo dostosowane do zasięgu energetycznego zgodnie z podstawowym równaniem radaru oraz do budżetu czasowego radaru w celu rozpoznania możliwie dużej przestrzeni i uzyskania jednoznacznych wyników pomiaru. Częstotliwość powtarzania impulsów można zmieniać tak, aby przy niskiej częstotliwości powtarzania impulsów uzyskać możliwie duży jednoznaczny zasięg podczas śledzenia celu („Range while Search”), rezygnując przy tym z niemożliwego wówczas jednoznacznego pomiaru prędkości. W przeciwnym przypadku przy bardzo wysokiej częstotliwości powtarzania impulsów mierzona jest tylko prędkość („Velocity Search”), a rezygnuje się z jednoznacznego pomiaru odległości.
Rysunek 3: Typowe widmo JEM łopatek sprężarki silnika, który na potrzeby pomiaru obracano ręcznie.
Rysunek 3: Typowe widmo JEM łopatek sprężarki silnika, który na potrzeby pomiaru obracano ręcznie.
Ocena ataku grupowego
Tryb pracy „Raid Assessment” służy do rozpoznawania możliwego zagrożenia dla własnego samolotu. W celu poprawy rozdzielczości stosuje się sygnał nadawany o możliwie dużej szerokości pasma. Przetwarzanie sygnałów radarowych musi umożliwiać ocenę, czy echo pochodzi od jednego obiektu, czy od kilku obiektów. Tryb ten najlepiej realizować w trybie pracy „Single Target Track”. Wymagane są przy tym duża rozdzielczość odległościowa, dobra rozdzielczość kątowa oraz ciągłe monitorowanie widma odbitego sygnału.
Gdy tylko widmo sygnału echa ulegnie zmianie i zostanie podejrzany lub bezpośrednio wykryty drugi obiekt odbijający, można spodziewać się odpalenia pocisku obronnego.
Analiza częstotliwości Dopplera, powstających na przykład również wskutek obracania się łopat wirnika lub łopatek sprężarki silnika, może służyć do rozróżniania samolotów stałopłatowych i wiropłatów. Wykrywana jest nie tylko liczba łopat wirnika i ich typowa prędkość obrotowa, lecz przez porównanie z wewnętrznymi bazami danych można nawet określić dokładny typ statku powietrznego.
W zależności od kąta aspektowego każda łopatka sprężarki silnika wytwarza inną częstotliwość Dopplera. Jej amplituda jest bardzo mała już ze względu na niewielkie rozmiary tych obiektów odbijających. Zjawisko to jest dlatego nazywane także „efektem mikro-Dopplera”. W widmie częstotliwości te mogą pojawiać się jako dodatkowe małe linie po lewej i prawej stronie głównej częstotliwości Dopplera (powodowanej przez prędkość radialną całego statku powietrznego). Linie te są określane jako JEM lines (od „Jet Engine Modulation”).
Pomiar odległości od ziemi
Pomiar odległości od ziemi jest zazwyczaj metodą bez zobrazowania. Jest to tryb pracy niezbędny podczas lotu na małej wysokości. Nazywany jest również „radarem śledzenia rzeźby terenu” i umożliwia automatyczną zmianę wysokości lotu, gdy przeszkody terenowe stwarzają zagrożenie kolizją.
Wbrew często spotykanemu przekonaniu, że mierzona jest tutaj wyłącznie wysokość lotu, radar ten musi być skierowany do przodu, aby zapewnić wystarczająco dużo czasu na ominięcie przeszkody. Zwykły radiowysokościomierz nie nadaje się do tego zadania.
Tryby mapowania
W metodach tych suma odbić od powierzchni ziemi jest wykorzystywana do utworzenia obrazu podobnego do mapy. Mogą być one stosowane zarówno w radarze dziobowym, jak i w pokładowym radarze obserwacji bocznej (Side Looking Airborne Radar, SLAR). Jest to podstawowy tryb pracy podczas teledetekcji Ziemi. Ruchome cele punktowe, takie jak samoloty, pojazdy, statki i pociągi, są zazwyczaj uznawane za zakłócenia, ponieważ ich dodatkowa częstotliwość Dopplera często utrudnia prawidłowe zobrazowanie ich położenia.