www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Obróbka sygnału radiolokacyjnego

Wykrywanie zawisających śmigłowców

W starszych radarach analogowych odróżnienie śmigłowca zawisającego w powietrzu od nieruchomego celu było niemal niemożliwe. Jedynie duże doświadczenie operatora radaru mogło prowadzić do wniosku, że ten dodatkowy nieruchomy ślad nie powinien znajdować się w tym miejscu i że musi on oznaczać coś innego niż odbicie od nieruchomego obiektu. Czym zatem śmigłowiec w zawisie różni się od celu nieruchomego?

Rysunek 1. Prędkości radialne poszczególnych części zawisającego śmigłowca

Ilustracja przedstawia śmigłowiec widziany z góry. Pokazano rysunek techniczny śmigłowca typu ADAC „Christoph”. Ma on cztery łopaty wirnika obracające się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Sam śmigłowiec nie wytwarza częstotliwości Dopplera, ponieważ jego prędkość radialna jest równa zeru. Łopaty wirnika poruszają się jednak z bardzo dużą prędkością. W górnej połowie okręgu zbliżają się do radaru, powodując maksymalną dodatnią częstotliwość Dopplera. W dolnej połowie oddalają się od radaru, powodując maksymalną ujemną częstotliwość Dopplera. Te trzy składowe częstotliwości nakładają się na siebie, tworząc sygnał echa.

Rysunek 1. Prędkości radialne poszczególnych części zawisającego śmigłowca

Wirnik obraca się! Chociaż śmigłowiec nie porusza się względem ziemi, w sygnale echa można zmierzyć bardzo wysoką częstotliwość Dopplera fD. Taki sygnał echa ma więc dwie charakterystyczne cechy:

  1. Brak (lub bardzo mała) prędkość względem ziemi, dzięki czemu sygnał echa zawsze zawiera składową bez przesunięcia Dopplera:
    frx = ftx
  2. Bardzo wysoka częstotliwość Dopplera, powstająca wskutek odbić od obracających się łopat wirnika (prędkość końców łopat jest zbliżona do prędkości dźwięku):
fD = 600 m/s
λ

W starszych systemach selekcji celów ruchomych pojawiał się jednak problem, ponieważ łopaty wirnika poruszają się jednocześnie w kierunku radaru i od niego z taką samą wartością prędkości radialnej. Wynika z tego trzecia charakterystyczna cecha:

  1. Występują dwie częstotliwości Dopplera o przeciwnych znakach:
    frx = ftx ± fDoppler
    Te dwie częstotliwości Dopplera mają jednakową wartość bezwzględną tylko podczas zawisu. Różnica między nimi jest miarą prędkości radialnej śmigłowca.

Ponadto radar o stosunkowo długim okresie powtarzania impulsów obserwuje przy każdym impulsie jedynie chwilowy „obraz” przypadkowego położenia łopat wirnika. Z tego powodu obserwowana częstotliwość Dopplera silnie zmienia się z impulsu na impuls. Bardzo czułe radary (pracujące z relatywnie wysoką częstotliwością nadawania) mogą nawet wykrywać drgania całego śmigłowca jako wyraźną składową dopplerowską, a turbulencje gorących gazów wylotowych mogą być widoczne jako dodatkowe echa celu.

Za pomocą szybkiej transformaty Fouriera (FFT) wszystkie te częstotliwości Dopplera mogą zostać rozpoznane jako charakterystyczne widmo śmigłowca, dzięki czemu procesor sygnałowy generuje oznaczenie celu odpowiadające śmigłowcowi. Bardzo czułe systemy potrafią obecnie na podstawie zmian częstotliwości Dopplera w czasie określić nawet liczbę łopat wirnika oraz ich prędkość obrotową, co pozwala odróżnić śmigłowiec lekki od ciężkiego.

Czysto teoretycznie byłoby nawet możliwe wyznaczenie na podstawie pojedynczego impulsu echa typu śmigłowca, jego kursu (kąta aspektowego) oraz prędkości.