www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar meteorologiczny

Refleksyjność

Rozkład Marshalla-Palmera
stratyformowy
konwekcyjny

Rysunek 1: możliwa liczba kropli wody (N) na metr sześcienny w zależności od ich średnicy (D) dla dwóch przykładowych rodzajów opadów (według Marshalla i Palmera).

Rozkład Marshalla-Palmera
stratyformowy
konwekcyjny

Rysunek 1: możliwa liczba kropli wody (N) na metr sześcienny w zależności od ich średnicy (D) dla dwóch przykładowych rodzajów opadów (według Marshalla i Palmera)[1]

Refleksyjność

Refleksyjność (Z) jest miarą efektywnego przekroju rozpraszania wstecznego obiektów, które mogą zostać wykryte przez radar meteorologiczny, porównywalną z efektywną powierzchnią odbicia radarowego w radarze obserwacyjnym. Jest to moc rozproszona wstecz przez hydrometeory (krople wody, kryształki śniegu, grad i krupę). Refleksyjność definiuje się jako całkowity przekrój rozpraszania wstecznego małych cząstek na metr sześcienny o stałej dielektrycznej większej od zera. Wartość ta jest proporcjonalna do szóstej potęgi średnicy obiektu o powierzchni kulistej. Ponieważ każda kropla deszczu lub płatek śniegu ma inną średnicę, nie jest możliwe wyznaczenie tej wartości przez pomnożenie liczby obiektów, dlatego refleksyjność jest sumą wszystkich pojedynczych obiektów w objętości jednego metra sześciennego, z uwzględnieniem modelu rozkładu różnych rozmiarów kropli:

gdzie

N0 = parametr kształtu (mm-7-µ·m3)
D = średnica kropli (mm)
Λ = nachylenie funkcji wykładniczej (mm-1)(1)

Refleksyjność Z zależy od wielkości i liczby kropli deszczu w jednostce objętości i ma jednostkę mm⁶·m⁻³. Jest proporcjonalna do energii rozpraszanej wstecz do anteny przez wszystkie cząstki rozpraszające znajdujące się w objętości impulsu. Jeżeli krople nie mają kształtu kulistego, wówczas D oznacza średnicę równoważnej objętościowo kuli.

Związek między refleksyjnością a natężeniem opadów

Refleksyjność zmierzona przez radar musi zostać powiązana z ilością opadów docierających do powierzchni ziemi. Natężenie opadu R zależy od liczby kropli deszczu znajdujących się w mierzonej objętości, a także od prędkości opadania v(D), która z kolei zależy od wielkości kropli. Objętość kropli deszczu jest proporcjonalna do D3:

Zależność refleksyjności od natężenia opadów

Ponieważ energia odbierana przez antenę zależy od wielu czynników, dla celów meteorologicznych refleksyjność została zdefiniowana w taki sposób, aby wszystkie pozostałe wpływy zostały sprowadzone do jednego współczynnika i jednego wykładnika. Dzięki temu refleksyjność zależy już tylko od właściwości celów. W przypadku deszczu jest ona tym większa, im więcej i im większe krople znajdują się w powietrzu. Najczęściej wyrażana jest w logarytmicznej jednostce dBZ, gdzie dB jest powszechnym skrótem oznaczającym decybel, a Z oznacza refleksyjność.

Refleksyjność (Z) lub jej wartość logarytmiczna (dBZ) może zostać przeliczona na natężenie opadów (R, w [mm/h]) przy użyciu następującej zależności:

W wyniku wieloletnich obserwacji wyznaczono dużą liczbę różnych wartości współczynników a i b. Są one indywidualnie dobierane dla każdej stacji radarowej (a w przypadku urządzeń mobilnych także dla każdego miejsca pracy) i zapisywane w odpowiednich tabelach.

W zależności od konfiguracji radaru i szczególnych warunków pogodowych mogą jednak występować niejednoznaczności. Dlatego do ilościowej analizy natężenia opadów konieczne jest wykorzystanie dodatkowych pomiarów porównawczych.

Porównanie refleksyjności

Radar stał się w meteorologii ważnym narzędziem do pomiaru opadów oraz wykrywania niebezpiecznych zjawisk pogodowych. Burze, huragany itp. powstają w wyniku przenoszenia energii cieplnej z powierzchni ziemi lub ciepłych mórz do atmosfery. Gdy ciepłe, wilgotne masy powietrza unoszą się ku górze, para wodna ulega kondensacji, tworzy chmury i uwalnia ciepło utajone.

Burza jest zjawiskiem bardzo dynamicznym: rozwija się, osiąga maksimum, następnie słabnie i ostatecznie zanika. Nie jest więc stabilnym obiektem przemieszczającym się jedynie zgodnie z kierunkiem wiatru. Z tego względu radar meteorologiczny musi odpowiednio często przeszukiwać niebo, dostosowując się do tempa zmian sytuacji pogodowej.

Przyjęło się, że ostrzeżenia meteorologiczne są aktualizowane co 5 minut. Jednak do pomiaru opadów wystarczająca jest aktualizacja co 15 minut. Dzięki temu strumień danych z okresu 24 godzin nie staje się trudny do przetworzenia.

Od radaru meteorologicznego oczekuje się nie tylko wykrywania intensywności opadów, ale przede wszystkim ich pomiaru. Dlatego urządzenia te muszą być dokładnie skalibrowane i dysponować szerokim zakresem dynamicznym (od 60 do 100 dB lub więcej), aby poprawnie mierzyć zarówno słabe opady w dużej odległości, jak i intensywne opady w pobliżu radaru. W przeciwieństwie do zjawisk pogodowych zakłócające echa od samolotów, ptaków lub nieruchomych obiektów naziemnych pojawiają się na ekranie zwykle pojedynczo lub w niewielkich grupach. Natomiast opady są rozłożone w dużej objętości przestrzeni, a ich cząstki mogą występować w wielu postaciach (krople wody, kryształki lodu, grad, śnieg oraz ich mieszaniny).

Z tego powodu (oraz z uwagi na zmienność rozkładu wielkości kropli wody) nie istnieje ścisła ilościowa zależność pomiędzy wielkością opadów a amplitudą echa radarowego.

Przypadek A

Przedstawia lekką chmurę bez opadów. Odebrany sygnał będzie stosunkowo słaby.

Przypadek A Przypadek A

Przypadek B

Przypadek ten przedstawia formację chmurową z opadami (np. słabym deszczem lub mżawką). W takim przypadku można oczekiwać znacznie silniejszego echa.

Przypadek B Przypadek B

Przypadek C

Przypadek ten przedstawia rozbudowaną chmurę zawierającą duże ilości deszczu. Może to być na przykład silna burza. Gęstość takiej formacji jest bardzo duża, dlatego odebrane echo będzie bardzo intensywne.

Przypadek C Przypadek C

Tabela 1: Powiązanie siły odebranego sygnału echa z możliwymi zjawiskami meteorologicznymi

Na podstawie doświadczeń oraz badań prowadzonych dla różnych częstotliwości nadawania można opracować tabelę pozwalającą powiązać siłę odebranego echa i refleksyjność z możliwymi zjawiskami meteorologicznymi, co ułatwia identyfikację odebranego echa.

Należy jednak pamiętać, że siły odebranych ech pochodzących od różnych zjawisk pogodowych nie można jednoznacznie przypisać do dokładnie określonej tabeli. Dlatego tabela ta stanowi jedynie ogólną pomoc interpretacyjną.

Refleksyjność zjawisk meteorologicznych

Sama wartość zmierzonej refleksyjności zazwyczaj nie jest wystarczająca, aby wiarygodnie rozróżnić różne rodzaje zjawisk pogodowych, ponieważ wynik byłby zbyt niedokładny. Dlatego często stosuje się dodatkowe metody, takie jak pomiar częstotliwości Dopplera lub pomiary w różnych płaszczyznach polaryzacji.

Znaczenie ma również rodzaj i skład chmur opadowych. Wielkość kropli ma istotny wpływ na tłumienie sygnału oraz refleksyjność zjawiska meteorologicznego. Ponadto na podstawie ilości opadów można z dużym prawdopodobieństwem określić, jaki rozkład wielkości kropli występuje w chmurze. Jeżeli jest on znany, można oszacować odpowiadającą mu refleksyjność, a przez porównanie z zależnościami empirycznymi wyznaczyć również ilość opadów.

Przewidywany procentowy udział kropli wody o różnych średnicach dla różnych natężeń opadów przedstawiono w poniższej tabeli:

Porównanie refleksyjności

Radar stał się w meteorologii ważnym narzędziem do pomiaru opadów oraz wykrywania niebezpiecznych zjawisk pogodowych. Burze, huragany itp. powstają w wyniku przenoszenia energii cieplnej z powierzchni ziemi lub ciepłych mórz do atmosfery. Gdy ciepłe, wilgotne masy powietrza unoszą się ku górze, para wodna ulega kondensacji, tworzy chmury i uwalnia ciepło utajone.

Burza jest zjawiskiem bardzo dynamicznym: rozwija się, osiąga maksimum, następnie słabnie i ostatecznie zanika. Nie jest więc stabilnym obiektem przemieszczającym się jedynie zgodnie z kierunkiem wiatru. Z tego względu radar meteorologiczny musi odpowiednio często przeszukiwać niebo, dostosowując się do tempa zmian sytuacji pogodowej.

Przyjęło się, że ostrzeżenia meteorologiczne są aktualizowane co 5 minut. Jednak do pomiaru opadów wystarczająca jest aktualizacja co 15 minut. Dzięki temu strumień danych z okresu 24 godzin nie staje się trudny do przetworzenia.

Od radaru meteorologicznego oczekuje się nie tylko wykrywania intensywności opadów, ale przede wszystkim ich pomiaru. Dlatego urządzenia te muszą być dokładnie skalibrowane i dysponować szerokim zakresem dynamicznym (od 60 do 100 dB lub więcej), aby poprawnie mierzyć zarówno słabe opady w dużej odległości, jak i intensywne opady w pobliżu radaru. W przeciwieństwie do zjawisk pogodowych zakłócające echa od samolotów, ptaków lub nieruchomych obiektów naziemnych pojawiają się na ekranie zwykle pojedynczo lub w niewielkich grupach. Natomiast opady są rozłożone w dużej objętości przestrzeni, a ich cząstki mogą występować w wielu postaciach (krople wody, kryształki lodu, grad, śnieg oraz ich mieszaniny).

Z tego powodu (oraz z uwagi na zmienność rozkładu wielkości kropli wody) nie istnieje ścisła ilościowa zależność pomiędzy wielkością opadów a amplitudą echa radarowego.

Przypadek A

Przedstawia lekką chmurę bez opadów. Odebrany sygnał będzie stosunkowo słaby.

Przypadek A Przypadek A

Przypadek B

Przypadek ten przedstawia formację chmurową z opadami (np. słabym deszczem lub mżawką). W takim przypadku można oczekiwać znacznie silniejszego echa.

Przypadek B Przypadek B

Przypadek C

Przypadek ten przedstawia rozbudowaną chmurę zawierającą duże ilości deszczu. Może to być na przykład silna burza. Gęstość takiej formacji jest bardzo duża, dlatego odebrane echo będzie bardzo intensywne.

Przypadek C Przypadek C

Tabela 1: Powiązanie siły odebranego sygnału echa z możliwymi zjawiskami meteorologicznymi

Na podstawie doświadczeń oraz badań prowadzonych dla różnych częstotliwości nadawania można opracować tabelę pozwalającą powiązać siłę odebranego echa i refleksyjność z możliwymi zjawiskami meteorologicznymi, co ułatwia identyfikację odebranego echa.

Należy jednak pamiętać, że siły odebranych ech pochodzących od różnych zjawisk pogodowych nie można jednoznacznie przypisać do dokładnie określonej tabeli. Dlatego tabela ta stanowi jedynie ogólną pomoc interpretacyjną.

Refleksyjność zjawisk meteorologicznych

Sama wartość zmierzonej refleksyjności zazwyczaj nie jest wystarczająca, aby wiarygodnie rozróżnić różne rodzaje zjawisk pogodowych, ponieważ wynik byłby zbyt niedokładny. Dlatego często stosuje się dodatkowe metody, takie jak pomiar częstotliwości Dopplera lub pomiary w różnych płaszczyznach polaryzacji.

Znaczenie ma również rodzaj i skład chmur opadowych. Wielkość kropli ma istotny wpływ na tłumienie sygnału oraz refleksyjność zjawiska meteorologicznego. Ponadto na podstawie ilości opadów można z dużym prawdopodobieństwem określić, jaki rozkład wielkości kropli występuje w chmurze. Jeżeli jest on znany, można oszacować odpowiadającą mu refleksyjność, a przez porównanie z zależnościami empirycznymi wyznaczyć również ilość opadów.

Przewidywany procentowy udział kropli wody o różnych średnicach dla różnych natężeń opadów przedstawiono w poniższej tabeli:

Średnica kropli
(D - cm)
Natężenie opadów (mm/h)
0,251,252,512,5
procentowy udział kropli wody o danej wielkości
0,0528,010,97,32,6
0,1050,137,127,811,5
0,1518,231,332,824,5
0,203,013,519,025,4
0,250,74,97,917,3
0,30-1,53,310,1
0,35-0,61,14,3

Tabela 2: Statystyczny rozkład wielkości kropli wody

Na podstawie tych informacji możliwe jest oszacowanie refleksyjności dla innych natężeń opadów. Znajomość składu chmur umożliwia również bardziej szczegółowe modelowanie i charakterystykę chmur.

Należy jednak uwzględnić także temperaturę, ponieważ tłumienie fal elektromagnetycznych zależy od temperatury.

Błąd oszacowania

Należy pamiętać, że określanie różnych zjawisk meteorologicznych na podstawie odebranych ech radarowych nie zapewnia bardzo dokładnych wyników. Według jednego ze źródeł (MIT Labs, USA) stosowanie z góry zdefiniowanych skal może prowadzić do błędów rzędu od 50 % do 100 %. Błędy te można jednak znacznie zmniejszyć poprzez optymalizację z wykorzystaniem danych ze stacji meteorologicznych stosujących fizyczne metody pomiarowe (na przykład ilość opadów jest tam określana z dokładnością od 5 % do 10 %). Dodatkowe zaawansowane metody interpolacji mogą ograniczyć te błędy do poziomu od 20 % do 50 %. Także w tym przypadku wynik zależy od dokładności pozyskiwania danych, ich przetwarzania oraz optymalnego rozmieszczenia stacji radarowej.

Grad

Określanie obszarów występowania gradu jest ważną funkcją radaru meteorologicznego. Niektóre metody jego identyfikacji wymagają jednak bardziej złożonych stacji radarowych.

Tabela siły echa radarowego

Ważne! Refleksyjność zjawisk meteorologicznych można porównywać jedynie względnie, ponieważ echo silnie zależy od częstotliwości, a dane z dwóch różnych lokalizacji radarowych z dużym prawdopodobieństwem nie będą identyczne.

Każda stacja radaru meteorologicznego posiada tabelę siły echa radarowego, która umożliwia wyciąganie wniosków o różnych rodzajach zjawisk pogodowych na podstawie siły sygnałów odbitych odebranych przez antenę. Tabela ta służy do odróżniania danych meteorologicznych od innych obiektów, a tym samym do interpretacji obrazu radarowego wyświetlanego na monitorze.

Refleksyjność Zjawisko pogodowe /
obiekt
najsilniejsze odbicie
▼▼▼▼▼▼
▼▼▼▼▼
▼▼▼▼
▼▼▼
▼▼
▼

najsłabsze odbicie

echo od powierzchni ziemi
statki powietrzne
mokry grad
deszcz
mokry śnieg
suchy grad
suchy śnieg
mżawka

Tabela 3: Refleksyjność w zależności od rodzaju zjawiska meteorologicznego

Wszystkie obiekty charakteryzują się określoną wartością refleksyjności. Dlatego echo odbierane przez antenę, różniące się siłą i kształtem, może być interpretowane w celu określenia rodzaju oraz intensywności zjawiska meteorologicznego.

Kalibracja: Należy podkreślić, że refleksyjność jest jedynie wartością przybliżoną. Optymalizacja systemu jest często wykonywana z wykorzystaniem danych meteorologicznych z innych czujników (na przykład klasycznych stacji meteorologicznych działających niezależnie od radaru), aby zapewnić optymalną pracę radaru meteorologicznego. (Dotyczy to zawsze konkretnej lokalizacji stacji radarowej.)

Wszystkie rodzaje zjawisk meteorologicznych oraz obiektów powodują odbicie określonej ilości energii. Wyraźne cele stałe, czyli ruchome i nieruchome obiekty znajdujące się na powierzchni ziemi, generują najsilniejsze sygnały echa.

Ta tabela porównuje echa radarowe wyłącznie dla opadów. Oczywiście istnieją również inne rodzaje zjawisk meteorologicznych, lecz nie zostały one w niej uwzględnione.

Deszcz jest najczęściej określany na podstawie zależności pomiędzy refleksyjnością (Z w mm⁶/m⁻³) a natężeniem opadów (R w mm / h-1). Wstępnie zdefiniowane tabele refleksyjności są wykorzystywane w każdej stacji radaru meteorologicznego jako podstawa do wstępnej interpretacji i obliczeń.

Natężenie opadów R można obliczyć z refleksyjności Z za pomocą następującej zależności empirycznej: Z = aRb
gdzie a i b są stałymi, a R oznacza natężenie opadów w mm/h. (Stałe a i b są wartościami empirycznymi wyznaczonymi dla różnych rodzajów opadów.) Ustalenie dokładnej zależności pomiędzy refleksyjnością a ilością opadów jest jednak trudne (czy mamy do czynienia z niewielką liczbą dużych kropli, czy z bardzo dużą liczbą małych?). Przykładowo kropla o średnicy 5 mm i masie 65 mg ma taką samą refleksyjność jak 15 625 kropli o średnicy 1 mm, których łączna masa wynosi już 8180 mg.

Deszcz stratyformowyZ = 200·R1,6
Deszcz orograficznyZ = 31·R1,71
Burza konwekcyjnaZ = 286·R1,37
ŚniegZ = 2000·R²

Tabela 4: Typowe wartości dla różnych rodzajów opadów

Ponadto istnieją również inne zjawiska pogodowe, które mogą być identyfikowane przez systemy radarów meteorologicznych (chociaż funkcja ta nie jest dostępna we wszystkich radarach, ponieważ zależy od wykorzystywanego pasma częstotliwości, przeznaczenia oraz oprogramowania stacji radarowej).
Przykładami są:

  • deszcz (lub burza), określany na podstawie zależności pomiędzy ilością opadów a amplitudą odebranego echa. Deszcz jest zazwyczaj klasyfikowany według sześciu stopni intensywności (lekki, umiarkowany, silny, bardzo silny, intensywny i ekstremalny). Na przykład FAA opublikowała odpowiednią skalę klasyfikacyjną w formie okólnika informacyjnego.
  • chmury bez opadów (zbudowane z kropli wody lub kryształków lodu)
  • mgła i mgła lodowa, przy czym dane mogą czasami zawierać również szacowaną wartość widzialności.
  • turbulencje w czystym powietrzu (Clear-Air Turbulence, CAT) (wykrywane tylko w określonych pasmach częstotliwości; najskuteczniejsze systemy wykrywania turbulencji w czystym powietrzu pracują w paśmie L).

W przypadku braku dodatkowych informacji w strefie klimatu umiarkowanego można przyjąć standardową zależność Z = 200·R1,6. Zwykle Z przedstawia się w skali logarytmicznej: ZdB = 10 log Z.