Radar polarymetryczny
« Radar polarymetryczny »
Rysunek 1: Schematyczne przedstawienie metody pomiaru stosowanej w radarze polarymetrycznym
Rysunek 1: Schematyczne przedstawienie metody pomiaru stosowanej w radarze polarymetrycznym
Rysunek 1: Schematyczne przedstawienie metody pomiaru stosowanej w radarze polarymetrycznym
Rysunek 2: Spadająca kropla deszczu wypiera powietrze. Po jej bokach zagęszczają się linie przepływu, co powoduje powstanie siły rozciągającej (podobnie jak przy sile nośnej skrzydła samolotu). Siła ta rozciąga kroplę na boki. Im większa kropla, tym silniejsze jest zagęszczenie linii przepływu i tym większa siła.
Rysunek 2: Spadająca kropla deszczu wypiera powietrze. Po jej bokach zagęszczają się linie przepływu, co powoduje powstanie siły rozciągającej (podobnie jak przy sile nośnej skrzydła samolotu). Siła ta rozciąga kroplę na boki. Im większa kropla, tym silniejsze jest zagęszczenie linii przepływu i tym większa siła.
Radar polarymetryczny
Zastosowanie dwóch rodzajów polaryzacji umożliwia między innymi rozróżnianie gradu i kropel deszczu. Radar nadaje i odbiera liniowo spolaryzowane sygnały wielkiej częstotliwości i szybko przełącza polaryzację poziomą oraz pionową, naprzemiennie dla kolejnych impulsów nadawczych lub grup impulsów. Nowoczesne radary polarymetryczne najczęściej nadają sygnały w obu polaryzacjach jednocześnie.
Schemat blokowy radaru polarymetrycznego
W przedstawionym przykładzie radaru polarymetrycznego energia nadajnika jest dzielona przez sprzęgacz −3 dB na dwie części o jednakowej mocy. Są one nadawane jednocześnie z różną polaryzacją przez dwupolaryzacyjny promiennik tubowy.
Rysunek 3: Schemat blokowy radaru polarymetrycznego
Rysunek 3: Schemat blokowy radaru polarymetrycznego
Rysunek 3: Schemat blokowy radaru polarymetrycznego
(rysunek interaktywny)
Za pomocą przełącznika można podczas pomiarów reflektywności nadawać również tylko w jednej płaszczyźnie polaryzacji (wówczas z dwukrotnie większą mocą). Także w tym przypadku sygnały są odbierane w obu płaszczyznach polaryzacji i analizowane w procesorze sygnałowym.
Jest to bardzo przydatne, ponieważ podczas przechodzenia fal przez obszar opadów i ich późniejszego rozpraszania może zmieniać się kierunek polaryzacji fal elektromagnetycznych. Stanowi to dodatkową informację o wielkości i kształcie hydrometeorów.
Opis podzespołów przedstawionych na schemacie blokowym
Tryby pracy z podwójną polaryzacją
Nadawanie i odbieranie sygnałów o różnych polaryzacjach może odbywać się jednocześnie albo naprzemiennie, od jednego okresu powtarzania impulsów do następnego. Zależy to od tego, czy moc nadajnika jest dzielona na dwa kanały oraz czy dostępne są dwa niezależne kanały odbiorcze. Zasadniczo możliwe są cztery tryby pracy z podwójną polaryzacją:
- jednoczesne nadawanie i odbieranie (Simultaneous Transmit Simultaneous Receive, STSR);
- jednoczesne nadawanie i naprzemienne odbieranie (Simultaneous Transmit Alternating Receive);
- naprzemienne nadawanie i jednoczesne odbieranie (Alternating Transmit Simultaneous Receive, ATSR);
- naprzemienne nadawanie i odbieranie (Alternating Transmit Alternating Receive, ATAR).
W praktyce rozpowszechniło się jednoczesne nadawanie i odbieranie, ponieważ wymagania sprzętowe (dwukrotnie większa moc nadawcza przy zachowaniu tej samej energetycznej odległości wykrywania oraz dwa niezależne odbiorniki) są stosunkowo łatwe do spełnienia. Korzyścią jest przy tym oszczędność czasu wynikająca z jednoczesnego przetwarzania obu sygnałów. Dla takiego trybu spotyka się również nazwę:
- Simultaneous Transmit And Receive (STAR)
Naprzemienne wykorzystanie obu polaryzacji wymaga więcej czasu na pomiary i dlatego obecnie stosuje się je rzadziej. Niektórzy producenci używają jednak specjalnego terminu handlowego: Quad-Pol oznacza zdolność radaru do pracy we wszystkich czterech trybach podwójnej polaryzacji.
Rysunek 4: Im większe krople deszczu, tym bardziej spłaszczony jest ich kształt
Polarymetryczne produkty radarowe
Wizualne przedstawienia wyników pomiarów są nazywane produktami radarowymi.
Reflektywność różnicowa (ZDR)
Na podstawie poziomo i pionowo spolaryzowanych sygnałów echa wyznacza się reflektywności ZH i ZV. Z ich stosunku oblicza się reflektywność różnicową ZDR. Przy umiarkowanym lub silnym deszczu krople są zwykle duże i podczas swobodnego spadania ulegają spłaszczeniu, przyjmując kształt spłaszczonych sferoid. Dlatego echo przy polaryzacji poziomej jest silniejsze.
Czynnik dielektryczny lodu, istotny dla odbicia fal radarowych, wynosi jedynie około 20% odpowiedniej wartości dla wody. Dlatego kształt cząstek suchego gradu ma mniejszy wpływ na reflektywność niż kształt kropli ciekłej wody. Grad podczas spadania często koziołkuje, wskutek czego ZDR bywa bliskie zeru. Duża reflektywność pozioma ZH przy małej wartości ZDR może więc wskazywać na obecność gradu. Mogą też występować ujemne wartości ZDR (wyrażone w decybelach), lecz same w sobie nie stanowią jednoznacznego dowodu występowania gradu.
Radar polarymetryczny pozwala wnioskować o rozmiarach kropel deszczu. Większe krople spłaszczają się podczas spadania silniej niż mniejsze, co zmienia stosunek ech obu polaryzacji. W połączeniu ze zmierzoną reflektywnością wielkość ZDR dostarcza informacji o rozkładzie wielkości kropel. Nie pozwala jednak bezpośrednio określić rozmiaru każdej pojedynczej kropli.
Liniowy współczynnik depolaryzacji (LDR)
Przy nadawaniu sygnału o polaryzacji poziomej odbiornik kanału pionowego pozostaje aktywny i odbiera tę część poziomo spolaryzowanego promieniowania, której polaryzacja została obrócona do płaszczyzny pionowej (uległa depolaryzacji). Logarytmiczny stosunek reflektywności przy nadawaniu poziomym i odbiorze pionowym do reflektywności przy nadawaniu i odbiorze poziomym nazywa się liniowym współczynnikiem depolaryzacji (LDR).
Dla cząstek kulistych LDR teoretycznie dąży do –∞, lecz w praktyce osiąga wartości tylko do około – 40 dB.
Znane mi radary polarymetryczne nie pozwalają bezpośrednio mierzyć rozmiaru ziaren gradu. Na podstawie reflektywności różnicowej ZDR oraz mierzalnych różnic faz sygnałów odbieranych w polaryzacji poziomej i pionowej mogą jedynie rozpoznać występowanie gradu. Porównanie wcześniejszych pomiarów reflektywności wykonanych tym samym radarem z obserwowanymi na ziemi rodzajami i ilościami opadów pozwala stosunkowo wiarygodnie szacować ilość opadu oraz oceniać, czy dana wartość ZDR wskazuje na grad. Nie da się jednak w ten sposób bezpośrednio ustalić, czy spada wiele małych, czy niewiele dużych ziaren gradu.
Faza różnicowa (φDP)
Różnicowe przesunięcie fazowe, nazywane krótko fazą różnicową φDP, jest miarą różnicy zmian fazy sygnałów radarowych o polaryzacji poziomej i pionowej na drodze do celu i z powrotem. Jest zdefiniowane następująco:
(2)
Gdy poziomo i pionowo spolaryzowane fale radarowe przechodzą przez obszar opadów, zależnie od kształtu i orientacji hydrometeorów ulegają różnemu opóźnieniu. Powoduje to powstanie dodatkowej różnicy faz obu sygnałów echa na drodze tam i z powrotem. Faza różnicowa φDP dostarcza zatem informacji o właściwościach cząstek opadu.
Również wahania fazy różnicowej φDP mogą pomagać w odróżnianiu ech meteorologicznych od ech zakłócających. Duże lokalne odchylenia nie dowodzą jednak same w sobie obecności celów punktowych.
Specyficzna faza różnicowa (KDP)
Faza różnicowa φDP zwiększa się wzdłuż kierunku radialnego wskutek różnic zmian fazy narastających na całej drodze propagacji. Dlatego oblicza się specyficzną fazę różnicową KDP. Opisuje ona zmianę φDP na jednostkę odległości i może być przedstawiona jako gradient fazy różnicowej:
(3)
Podobnie jak ZDR, również KDP zależy od wielkości, kształtu i orientacji hydrometeorów. Jest więc kolejną przydatną wielkością do rozróżniania kropel deszczu, gradu i krupy śnieżnej.
Współczynnik korelacji krzyżowej sygnałów współpolarnych (ρHV)
Współczynnik korelacji krzyżowej sygnałów współpolarnych ρHV opisuje statystyczną korelację między poziomo i pionowo spolaryzowanymi sygnałami echa. Jest miarą podobieństwa tych sygnałów i może wskazywać obszary, w których występuje mieszanina rodzajów opadu, na przykład deszczu i śniegu.
Do obliczeń wykorzystuje się wartości średnie amplitud rozpraszania zmierzonych dla objętości impulsowej
(SHH, SVV) z co najmniej dwóch okresów powtarzania impulsów.
ρHV oblicza się następująco:
(4)
(Zapis S*HH oznacza sprzężenie zespolone sygnału.)