www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

Bir Meteoroloji Radarı Alıcısının Blok Şeması

Yüksek dinamik aralıklı doğrusal alıcıya ve denetimli zayıflatıcıya sahip bir meteoroloji radarının blok şeması.

Resim 1: Yüksek dinamik aralıklı doğrusal alıcıya sahip bir meteoroloji radarının blok şeması

Bir Meteoroloji Radarı Alıcısının Blok Şeması

Yüksek Dinamik Aralıklı Doğrusal Alıcı

Meteoroloji radarlarında yalnızca hedeflerin konumu belirlenmez, aynı zamanda nicel ölçümler de yapılır. Bu temel ilke, meteoroloji radarı alıcısının karşılaması gereken koşulları da belirler.

Alıcı, sabit nesnelerden gelen güçlü yankı işaretleri bulunduğunda bile güvenilir biçimde çalışmalıdır. Geniş bir dinamik aralığa, çok yüksek duyarlılığa ve her şeyden önce olabildiğince doğrusal ve kesin olarak bilinen bir aktarım karakteristiğine sahip olmalıdır. Ancak bu koşullarda, ölçülen yankı genliğinden yağış şiddetine ilişkin nicel sonuçlar elde edilebilir.

Alıcıda dinamik aralık sıkıştırması uygulanması ilke olarak mümkündür. Bunun için sıkıştırma karakteristiğinin bilinmesi ve gerekli ölçüm aralığında ters dönüşümünün tek anlamlı olması gerekir. Radar işaret işlemcisi, sıkıştırılmış işaretten özgün işaret genliğini yeniden hesaplayabilmelidir. Özellikle sınırlama veya aşırı sürme nedeniyle genlik bilgisinin kaybolmasına izin verilmemelidir. Bu nedenle hava gözetleme radarlarında kullanılan basit STC devreleri ve logaritmik ara frekans yükselteçleri, ardından demodülasyon uygulandığında, aktarım karakteristiği uygun biçimde düzeltilmeden meteoroloji radarlarında nicel ölçümler için kullanılamaz.

Ancak gösterilen alıcı devresinde, ayarlanabilir bir zayıflatıcıyı (Attenuator) denetleyen işareti üretmek amacıyla logaritmik bir yükselteç ve bunun ardından bir analog-sayısal dönüştürücü kullanılır. Bu denetim işareti aynı zamanda radar işaret işlemcisine de iletilir. Böylece o anda uygulanan zayıflatma değeri bilinir ve özgün yankı genliği hesaplanırken dikkate alınabilir.

Denetim sistemi yeterince hızlı tepki vermeli ve ilgili yankı işaretiyle zaman bakımından tam olarak eşzamanlı çalışmalıdır. Gösterilen devrede bu amaçla, gecikmesi bir nanosaniye mertebesinde olan yüksek hızlı paralel analog-sayısal dönüştürücüler (Flash ADC) kullanılır. Zayıflatma değişikliğinin doğru anda etkili olabilmesi için doğrusal alıcı yolundaki işaretin de buna uygun olarak geciktirilmesi gerekir. Böylece istenmeyen anahtarlama darbeleri ve genlik ölçümündeki hatalar önlenebilir. Bu mertebedeki gecikmeler, birkaç metre uzunluğundaki eşeksenli kablolardan oluşan geciktirme hatlarıyla gerçekleştirilebilir.

Yüksek dinamik aralıklı doğrusal alıcıya sahip bir meteoroloji radarının blok şeması.

Resim 1: Yüksek dinamik aralıklı doğrusal alıcıya sahip bir meteoroloji radarının blok şeması

Gösterilen sistem, evreuyumlu bir radardır. Bütün frekanslar ve zamanlama darbeleri, çok kararlı bir ana osilatörün frekansından türetilir. Bu nedenle aralarında tanımlanmış bir evre ilişkisi bulunur. Frekansın birkaç kez katlanması ve elde edilen ara işaretlerin karıştırılmasıyla STALO frekansı üretilir. Bu frekans, gönderim frekansından ara frekans (IF) kadar yüksektir.

Ara frekans da ana osilatörün frekansından türetilir. İlgili osilatör genellikle COHO olarak adlandırılır. Bunun nedeni, alıcı yolunda gerekli evre ilişkisinin (evreuyumun) korunmasını sağlamasıdır. STALO ve COHO frekanslarının karıştırılmasıyla gönderim frekansı elde edilir. Modülatörde gönderim darbesi başlangıçta bu sürekli dalga işaretinin kısa bir bölümü olarak düşük güçte oluşturulur. Ardından darbe yükseltilir ve anten tarafından yüksek güçle yayınlanır. Vericinin çıkış katında, kısa süreli gönderim darbeleriyle yüksek tepe darbe gücü elde edilmesini sağlayan çok boşluklu klistron kullanılır.

Darbe tekrarlama frekansı değiştirilebilir. Bu değişiklik, radarın sabit bir görev döngüsü (Duty Cycle) ile çalışması için gönderim darbesinin süresinde yapılacak uygun bir değişiklikle birleştirilebilir. Ancak bunun için alıcı bant genişliğinin de farklı darbe sürelerine uyarlanabilmesi gerekir.

Tam bir hacim taraması sırasında farklı darbe tekrarlama periyotları ve dolayısıyla farklı en büyük ölçüm menzilleri kullanılabilir. Çok yüksek yükseliş açılarında bulutları iyonosfere kadar aramaya gerek yoktur. Bu nedenle yaklaşık 15 ila 20° ve üzerindeki yükseliş açılarında daha kısa bir ölçüm menzili yeterli olabilir. Bu durumda gerekli alım süresi, küçük yükseliş açılarında büyük ölçüm menziliyle yapılan taramalara göre daha kısadır. Böylece tam bir hacim taraması daha kısa sürede tamamlanabilir.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener