www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Tunneldiode

Schakelsymbool van een tunneldiode

Afbeelding 1: Schakelsymbool van een tunneldiode

In 1958 ontdekte de Japanse wetenschapper Leo Esaki dat een halfgeleiderdiode van sterk gedoteerde materialen een negatieve inwendige weerstand kan hebben. Een „normale” halfgeleiderdiode bestaat uit een kristal met ongeveer één verontreinigingsatoom per 10 miljoen atomen van het basiskristal. Deze relatief zwakke dotering veroorzaakt een brede ruimteladingszone. Geleiding ontstaat pas wanneer de spanning hoog genoeg is zodat de valentie-elektronen de verboden band kunnen overwinnen.

Gebied van
negatieve weerstand

Afbeelding 2: Karakteristiek van een tunneldiode

Gebied van
negatieve weerstand

Afbeelding 2: Karakteristiek van een tunneldiode
(Tip: volg de rode curve met de muisaanwijzer!)

Bij een tunneldiode bedraagt de dotering zelfs 1000 verontreinigingsatomen per ongeveer 10 miljoen atomen van het basiskristal. Deze sterke dotering veroorzaakt, net als bij de Zenerdiode, een uiterst smalle ruimteladingszone. Deze sterke dotering leidt tot een bijzondere vorm van de karakteristiek, die afwijkt van die van een normale halfgeleiderdiode. Afbeelding 2 toont deze karakteristiek van een tunneldiode.

Deze karakteristiek kan in drie delen worden onderverdeeld:

  1. Al bij zeer kleine doorlaatspanningen, waarbij een normale diode nog geblokkeerd is, neemt de stroom toe tot een piekpunt (IP).
  2. Bij een verdere verhoging van de spanning neemt de stroom weer af tot een minimum (IV).
  3. Daarna neemt de stroom weer evenredig met de voorspanning toe.

Het gedeelte van de karakteristiek tussen IP en IV is het gebied waarin de tunneldiode eigenschappen van een negatieve weerstand vertoont. Dit verschijnsel kan, net als het Zener-effect, opnieuw worden verklaard met behulp van het bandenmodel.

Geleidingsband
p-materiaal
Geleidingsband
n-materiaal
verboden
band
verboden
band
Valentieband
Valentieband

Afbeelding 3: Bandenmodel van een tunneldiode zonder voorspanning.

Geleidingsband
p-materiaal
Geleidingsband
n-materiaal
verboden
band
verboden
band
Valentieband
Valentieband

Afbeelding 3: Bandenmodel van een tunneldiode zonder voorspanning.

Bij een tunneldiode is de dikte van de ruimteladingszone, dus van de verboden band, uiterst klein en ligt deze in de orde van ongeveer één micrometer. Volgens het model van het kwantummechanische tunneleffect gaan elektronen als het ware door een tunnel door deze energiebarrière heen, hoewel zij deze wegens onvoldoende energie eigenlijk niet zouden kunnen overwinnen.

Afbeelding 3 toont het bandenmodel van een tunneldiode waarop nog geen voorspanning is aangelegd. De valentieband van het p-materiaal en de geleidingsband van het n-materiaal overlappen elkaar gedeeltelijk. Sommige ladingsdragers kunnen daardoor van de valentieband van het p-materiaal naar de geleidingsband van het n-materiaal overgaan. Er loopt echter geen stroom, omdat de meerderheidsladingsdragers (elektronen) en de gaten zich in beide richtingen bewegen.

Geleidingsband
p-materiaal
Geleidingsband
n-materiaal
verboden
band
verboden
band
Valentieband
Valentieband

Afbeelding 4: Bandenmodel van een tunneldiode met een voorspanning van 200 millivolt

Geleidingsband
p-materiaal
Geleidingsband
n-materiaal
verboden
band
verboden
band
Valentieband
Valentieband

Afbeelding 4: Bandenmodel van een tunneldiode met een voorspanning van 200 millivolt

Afbeelding 4 toont het bandenmodel van een tunneldiode waarop een kleine voorspanning van ongeveer 200 mV is aangelegd. Door deze voorspanning bewegen de elektronen zich van de geleidingsband van het n-materiaal naar de valentieband van het p-materiaal, maar zij hebben niet genoeg energie om de ruimteladingszone, dus de verboden band, te overwinnen. Zolang deze twee energieniveaus elkaar overlappen, kan er toch stroom lopen. Hoe hoger de voorspanning, des te kleiner de overlap, maar des te smaller wordt ook de verboden band.

Geleidingsband
p-materiaal
Geleidingsband
n-materiaal
verboden
band
verboden band
Valentieband
Valentieband

Afbeelding 5: Bandenmodel van een tunneldiode met een voorspanning van 400 millivolt

Geleidingsband
p-materiaal
Geleidingsband
n-materiaal
verboden
band
verboden band
Valentieband
Valentieband

Afbeelding 5: Bandenmodel van een tunneldiode met een voorspanning van 400 millivolt

Wanneer de voorspanning, zoals weergegeven in afbeelding 5, boven 400 mV stijgt, overlappen de valentieband van het p-materiaal en de geleidingsband van het n-materiaal elkaar niet meer en is het tunneleffect niet langer mogelijk. Vanaf het piekpunt IP tot het minimum IV neemt de stroom af bij toenemende voorspanning en wordt het overlappingsgebied steeds smaller. Bij toenemende voorspanning kunnen steeds minder elektronen de valentieband van het p-materiaal binnendringen. Dit betekent dat de tunneldiode in dit gebied een negatieve weerstand vertoont.

Bij een verdere toename van de voorspanning overlappen de energiebanden elkaar niet meer. De ruimteladingszone, dus de verboden band, is echter zo smal geworden dat de elektronen zich gedragen zoals bij een normale pn-overgang.

Dit gebied met negatieve weerstand is de belangrijkste en meest gebruikte eigenschap van een tunneldiode. Met deze negatieve weerstand kan de tunneldiode de demping van resonantiekringen compenseren en daardoor als oscillator of versterker werken. Omdat bij het kwantummechanische tunneleffect geen looptijden van de ladingsdragers optreden, is de tunneldiode geschikt voor toepassingen in de zeerhoogfrequenttechniek.