www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Varicapdiode

Schakelsymbool van een varicapdiode

Afbeelding 1: Schakelsymbool van een varicapdiode

De varicapdiode dankt haar naam aan de eigenschappen waarmee zij een instelbare condensator kan vervangen. De ruimteladingszone (sperlaag) van de pn -overgang werkt als diëlektricum en de ladingsdragers werken als de platen van een condensator. De grootte van de sper­spanning verandert de breedte van de sperlaag en daarmee de capaciteit. Afbeelding 1 toont het schakelsymbool van een varicapdiode. Varicapdiodes worden toegepast in resonantiekringen en versterkers in de hoogfrequenttechniek.

Ruimteladings-
zone
oorspronkelijke
sperlaag
stroom

Afbeelding 2: Voorwaartse polarisatie van een pn-overgang.

Voorwaartse polarisatie
Ruimteladings-
zone
oorspronkelijke
sperlaag
stroom

Afbeelding 2: Voorwaartse polarisatie van een pn-overgang.

De grootte van de ruimteladingszone van een pn -overgang hangt af van de aangelegde spanning. Voorwaartse polarisatie vermindert de dikte van de sperlaag en vanaf een bepaalde spanning (bij silicium ongeveer 0,7 V) kunnen de elektronen de sperlaag overwinnen, de inwendige weerstand neemt af en er begint een voorwaartse stroom te lopen (zie afbeelding 2). Wanneer de voorspanning van de pn -overgang echter in sperrichting is aangelegd, zoals in afbeelding 3 is weergegeven, wordt de sperzone groter, omdat de ladingsdragers door het elektrische veld van de sperlaag worden weggetrokken. De sperlaag wordt daardoor nog armer aan ladingsdragers en wordt breder afhankelijk van de grootte van de sper­spanning. Onder deze polarisatievoorwaarde werkt de varicapdiode, die dus in wezen niets anders is dan een speciale pn -overgang.

Zoals in de afbeeldingen is weergegeven, komt de dikte van de isolerende sperlaag tussen de ladingsdragers, veroorzaakt door de in sperrichting aangelegde voorspanning, overeen met de afstand tussen twee condensatorplaten. Net als bij een condensator kan ook de capaciteit worden berekend:

Ruimteladings-
zone
oorspronkelijke
sperlaag

Afbeelding 3: Omgekeerde polarisatie van een pn -overgang

Omgekeerde polarisatie van de diode
Ruimteladings-
zone
oorspronkelijke
sperlaag

Afbeelding 3: Omgekeerde polarisatie van een pn -overgang

C = k · A met A = oppervlakte van de condensatorplaat
k = een constante factor
d = afstand tussen de condensatorplaten
(1)
d

Als afstand tussen de condensatorplaten wordt de dikte van de sperlaag gebruikt. Het oppervlak van de condensatorplaten wordt door de constructie bepaald en kan eveneens als constant worden beschouwd. Alleen de afstand tussen de condensatorplaten is dus variabel en direct afhankelijk van de sper­spanning. Hoe groter de spanning, hoe groter de afstand en hoe kleiner de capaciteit. De capaciteit is dus omgekeerd evenredig met de spanning.

Diëlektricum
Diëlektricum
Condensator-
plaat
Condensator-
plaat
Ruimteladingszone
Ruimteladingszone

Afbeelding 4: Verband tussen sper­spanning en capaciteit.

Diëlektricum
Diëlektricum
Condensator-
plaat
Condensator-
plaat
Ruimteladingszone
Ruimteladingszone

Afbeelding 4: Verband tussen sper­spanning en capaciteit.

Bij een varicapdiode kan de verhouding tussen spanningsverandering en capaciteitsverandering oplopen tot 10 op 1. Afbeelding 4 toont dit verband: in de bovenste schakeling wordt bij een sper­spanning van ongeveer 3 V bijvoorbeeld een capaciteit van 20 pF bereikt. In de onderste schakeling wordt de spanning verdubbeld, zodat de aangenomen spanning 6 V bedraagt. Als de capaciteit dan bijvoorbeeld nog slechts 5 pF bedraagt, vermindert elke volt verhoging van de sper­spanning de capaciteit met 5 pF en bedraagt de verhouding tussen spanningsverandering en capaciteitsverandering in dit geval 5 op 1. De met varicapdiodes bereikbare capaciteiten liggen overigens allemaal slechts in het lagere picofaradbereik.

Varicapdiodes hebben de vroeger gebruikelijke draaicondensatoren en trimmercondensatoren vervangen. Door de spanningsregeling is comfortabele afstandsbediening mogelijk en zelfs automatische frequentie-instelling van resonantiekringen. Afbeelding 5 toont een voorbeeld van het gebruik van een varicapdiode in een afstembare resonantiekring.

Afbeelding 5: Afstembare resonantiekring met varicapdiode.

Afstembare resonantiekring met varicapdiode

Afbeelding 5: Afstembare resonantiekring met varicapdiode.

In afbeelding 5 wordt aan de loper van een potentiometer een variabele spanning afgenomen. De smoorspoelen Dr1 en Dr2 hebben voor gelijkstroom een geringe weerstand en de spanning wordt als sper­spanning aan de varicapdiode aangelegd. De capaciteit C2 daarvan is in serie geschakeld met de condensatoren C1 en C3. Een verandering van de sper­spanning met de potentiometer veroorzaakt daardoor een verandering van de capaciteit en daarmee een verandering van de resonantiefrequentie van de resonantiekring. De smoorspoelen Dr1 en Dr2 hebben bij de resonantiefrequentie van de kring een zeer hoge impedantie, zodat de weerstand van de potentiometer de resonantiekring niet belast. De in serie geschakelde condensatoren C1 en C3 vervullen twee functies: enerzijds scheiden zij het gelijkstroomcircuit van de voorspanning van het wisselstroomcircuit, en anderzijds bepalen zij mede de frequentie van de resonantiekring en begrenzen zij hier het regelbereik van de varicapdiode.

De varicapdiode (varactordiode, Varicap) is een diode die eigenschappen van een condensator vertoont, waarbij de afstand tussen de ladingsdragers werkt als het diëlektricum tussen de condensatorplaten. Wanneer een sper­spanning is aangelegd, is de afstand tussen de ladingsdragers vergelijkbaar met de dikte van een isolerend diëlektricum. Formule (1) voor de berekening van de capaciteit geldt daarom zowel voor de varicapdiode als voor de condensator. De grootte van de afstand tussen de ladingsdragers vervangt in de formule de afstand tussen de condensatorplaten. Bij verandering van de grootte van de sper­spanning verandert ook de afstand tussen de ladingsdragers. Bij een hogere sper­spanning wordt de afstand d groter en daardoor de capaciteit C van de pn-overgang kleiner. Dat betekent dat de capaciteit C van een varicapdiode omgekeerd evenredig is met de grootte van de sper­spanning.

De verhouding tussen de sper­spanning en de capaciteit kan oplopen tot 10 op 1. Het voorbeeld in de afbeelding toont dat in het bovenste geval een sper­spanning van 3 V een capaciteit van 20 pF veroorzaakt. Wanneer de sper­spanning wordt verhoogd tot 6 V, daalt de capaciteit tot 5 pF. Elke volt verhoging van de sper­spanning veroorzaakt dus een afname van 5 pF; dat betekent dat deze varicapdiode een capaciteit-sper­spanningsverhouding van 5 op 1 heeft. Uiteraard is dit proces ook omkeerbaar: een verlaging van de sper­spanning verhoogt de capaciteit. De bereikbare capaciteitswaarden liggen echter altijd in het picofaradbereik.

Varicapdiodes kunnen dus conventionele trimmercondensatoren vervangen en worden in de meeste radarapparaten gebruikt. Een groot voordeel is de mogelijkheid van afstandsbediening of automatische afstemming van hoogfrequente resonantiekringen door regeling met een gelijkspanning.