Własny radar
Rysunek 1: Zespół nadajnika/generatora wzbudzającego do wytwarzania i modulacji sygnału wysokiej częstotliwości.
Rysunek 1: Zespół nadajnika/generatora wzbudzającego do wytwarzania i modulacji sygnału wysokiej częstotliwości.
Własny radar
Schemat ideowy
Na początku ma powstać radar z falą ciągłą (radar CW) który będzie już przystosowany do pracy jako radar FMCW . Dzięki temu nie wystąpi zagrożenie związane z dużą mocą impulsową. Moc nadawcza będzie rzędu miliwatów, czyli o kilka rzędów wielkości poniżej dopuszczalnych wartości granicznych. Projekt przewiduje możliwość dalszej rozbudowy po pomyślnych próbach radaru CW i FMCW. Przewidziano między innymi rozszerzenie do radaru impulsowego z modulacją wewnątrzimpulsową (tak zwanego „radaru chirp”), albo przełączanie między tymi trybami pracy za pomocą przewodu sterującego.
Rysunek 2: Przykładowy schemat blokowy
Schemat blokowy
Potrzebny jest przede wszystkim nadajnik, którego częstotliwość można modulować. Napięcie sterujące modulacją ma wytwarzać niewielki Raspberry Pi za pośrednictwem przetwornika cyfrowo-analogowego.
Podstawowym elementem odbiornika będzie mały, niedrogi oscyloskop USB (sklep ELV, nr artykułu 68-09 93 35). Niestety jego czułość jest do tego celu niewystarczająca, dlatego trzeba będzie zbudować dodatkowy wzmacniacz. Górna częstotliwość graniczna tego oscyloskopu wynosi 200 kHz – jest to wartość ledwie wystarczająca. Alternatywne urządzenia pracujące do 200 MHz kosztują od dwóch do trzech tysięcy euro. (Kto ma już oscyloskop, może go wykorzystać.)
Ten sam Raspberry Pi ma pełnić funkcję procesora sygnałów radarowych. Nawet jeśli wytwarzanie napięcia przestrajającego pochłonie znaczną część mocy obliczeniowej, powinien on również zapewnić oprogramowanie do analizy i wyświetlania sygnału echa. (Gdyby to jednak nie wystarczyło, drugi Raspberry Pi nadal byłby niedrogim rozwiązaniem.)
Antena
Antena jest elementem, na który można wydać najwięcej niepotrzebnych pieniędzy. Jeżeli używa się tylko jednej anteny (jak pokazano na rysunku 1), potrzebny jest cyrkulator ferrytowy . W handlu internetowym kosztuje on od 200 do 600 euro, do czego dochodzą wysokie koszty przesyłki, ponieważ elementy magnetyczne wymagają specjalnego opakowania, aby mogły być przewożone np. samolotem. Różnica jakościowa polega na izolacji toru nadawczego od odbiorczego, która może wynosić od 16 do 23 dB. Dwie osobne anteny o porównywalnych parametrach można zastosować za ułamek tej ceny. Ponieważ wykorzystuje się pasmo WLAN, można użyć dwóch dowolnych anten WLAN, kupionych lub wykonanych samodzielnie.
Jeżeli jednak antena ma być zamontowana przed reflektorem parabolicznym, konieczne są albo dwa reflektory paraboliczne (jak pokazano tutaj), albo trzeba zastosować rozwiązanie z cyrkulatorem ferrytowym, ponieważ tylko jeden promiennik pierwotny może znajdować się dokładnie w ognisku. Przy zastosowaniu promiennika tubowego przed reflektorem parabolicznym dobry cyrkulator ferrytowy jest niezbędny. Oba te elementy są też porównywalnie drogie. W razie potrzeby dwa promienniki tubowe można jednak wykonać samodzielnie.
Rysunek 3: Schemat blokowy nadajnika w wersji z dwiema antenami, bez cyrkulatora ferrytowego
Nadajnik
Sercem nadajnika jest oscylator sterowany napięciem (VCO), który może przestrajać się w całym dopuszczonym zakresie częstotliwości. Należy zwrócić uwagę, aby napięcie przestrajania i napięcie zasilania wynosiły około 5 V, dzięki czemu również wymagane napięcia zasilające można ograniczyć do tego poziomu. Taki element można kupić w firmie Mini-Circuits w stosunkowo korzystnej cenie około 80 … 90 €: ZX95-2490+. Uwaga! Tego VCO nie wolno podłączać do napięcia zasilania bez obciążenia: spowoduje to jego natychmiastowe, nieodwracalne uszkodzenie.
Rysunek 1 przedstawia układ doświadczalny, nieco różniący się od pokazanego na rysunku 2 schematu blokowego. Zastosowany tutaj wzmacniacz w.cz. ma zdecydowanie zbyt duże wzmocnienie. Dlatego na wyjściu VFO należało umieścić tłumik o tłumieniu -9 dB (który dodatkowo chroni oscylator). Sygnał wysokiej częstotliwości dzieli się na dwa tory: nadawczy oraz tor, którego sygnał służy w odbiorniku jako częstotliwość oscylatora lokalnego.
Na rysunku 3 zielonym tłem zaznaczono elementy, dla których trzeba zaprojektować własną płytkę drukowaną. Jest to prosty pasywny przetwornik cyfrowo-analogowy (C/A) wykorzystujący sieć rezystorową R/2R, a w najprostszym przypadku cyfrowe wyjścia (GPIO) Raspberry Pi. Ponieważ przetwornik C/A jest pasywny, jego szybkość zależy wyłącznie od Raspberry Pi. Na początku nie są potrzebne żadne impulsy synchronizujące. Aby wytworzyć przebieg piłokształtny, Raspberry Pi musi tylko zliczać binarnie na tych wyjściach. Bez problemu można również uzyskać przebieg trójkątny. Wybór 8 lub 12 bitów wpływa na to, czy przebieg piłokształtny będzie raczej napięciem schodkowym. Dostępny zakres częstotliwości jest dzielony odpowiednio na 256 lub 4096 kroków. Przy zakresie 250 MHz odstęp między krokami wynosi 1 MHz lub 62 kHz. Jeżeli przebieg piłokształtny ma trwać około 1 ms, Raspberry Pi musi zliczać z częstotliwością około 4 MHz.
Następny wzmacniacz operacyjny (OPV) przekształca napięcie ograniczone poziomami logicznymi w napięcie przestrajające wykorzystujące cały zakres pracy VCO. Układ mógłby pracować również bez tego wzmacniacza, ale wtedy znaczna część zakresu częstotliwości pozostałaby niewykorzystana.
Oczywiście zadanie to mógłby spełniać także prosty analogowy generator przebiegu piłokształtnego. Wadą jest jednak to, że radar mógłby wtedy wytwarzać tylko taki przebieg i nie dałoby się go później rozbudować na przykład do impulsowego radaru z modulacją fazy.
Odbiornik
Odbiornik składa się początkowo praktycznie tylko z niewielkiego oscyloskopu USB. Wybrany model jest bardzo prosty i może przetwarzać częstotliwości analogowe do 200 kHz. To właściwie zdecydowanie za mało, dlatego wersja ta nadaje się jedynie do wstępnego sprawdzenia działania i w przyszłości powinna zostać zastąpiona wydajniejszym modelem. Na razie ułatwia jednak dobór przedwzmacniacza, który również nie musi mieć wyższej częstotliwości granicznej. (Podczas budowy opisanego przy nadajniku przetwornika C/A można już używać tego oscyloskopu USB zgodnie z jego przeznaczeniem.)
Przy dewiacji częstotliwości przebiegu piłokształtnego wynoszącej 250 MHz w czasie 1 ms częstotliwości 200 kHz odpowiada opóźnienie 0,8 µs. Odpowiada to drodze propagacji 0,8·150 m = 120 m. Taki zasięg jest jednak energetycznie nieosiągalny przy tej koncepcji nadajnika. Gdyby radar miał działać tylko na bardzo małych odległościach (np. w klasie szkolnej), częstotliwość zliczania można by nawet podwoić lub zwiększyć czterokrotnie. Wówczas 4096 kroków zliczania zostałoby wykonanych w czasie 250 lub 500 µs, co oznaczałoby (tymczasowe) ograniczenie zasięgu do 30 lub 60 m.
Bez napięcia modulującego układ z rysunku 1 pracuje jako radar CW. Na razie może wykrywać wyłącznie częstotliwości dopplerowskie, a nie mierzyć odległości. Oczekiwane w tym paśmie częstotliwości dopplerowskie można obliczyć i wynoszą one na przykład przy prędkości 30 km/h około 320 Hz.
Jeżeli wybrany moduł oscyloskopu USB nie umożliwia przedstawienia wyników w postaci widma, rozpoznanie sygnału echa staje się trudne. Na ekranie pojawiają się przebiegi sinusoidalne przesuwające się zupełnie niesynchronicznie. Przypominają przydźwięk sieciowy i łatwo je z nim pomylić. Jeśli jednak podczas poruszania metalowym przedmiotem przed anteną ten pozorny przydźwięk zmienia amplitudę i częstotliwość, to jest już powód do radości!
Jeżeli jednak moduł oscyloskopu USB ma funkcję analizatora widma, zmierzona częstotliwość sygnału echa (czyli częstotliwość dopplerowska) jest miarą prędkości względnej poruszającego się obiektu odbijającego sygnał.
Kalkulacja kosztów
Dotychczasowa lista elementów pozwala zorientować się w potrzebnych materiałach i podaje wstępny, niepełny kosztorys:
| Podzespół | Typ | Liczba | Dostawca | Cena |
|---|---|---|---|---|
| Oscylator sterowany napięciem | ZX95-2490+ | 1 | Mini-Circuits | 42,89 € |
| Wzmacniacz (bufor) | ZX60-242LN+ | 1 | Mini-Circuits | 57,55 € |
| Dzielnik mocy | ZX10-2-332+ | 1 | Mini-Circuits | 33,46 € |
| Wzmacniacz niskoszumowy | ZX60-P105LN+ | 1 | Mini-Circuits | 73,25 € |
| Mieszacz | ZX05-C42+ | 1 | Mini-Circuits | 39,40 € |
| Siatkowa antena paraboliczna | TL-ANT2424B | 1 | ca.40,00 € | |
| Cyrkulator ferrytowy | AT11B-TE207-AF | 1 | Aaren | 155,00 € |
| Oscyloskop USB | USB-MSM | 1 | ELV | 39,95 € |
| Raspberry Pi | Typ B+ | 1 | ELV | 32,95 € |
| Kabel RG402, złącza SMA | 50,00 € | |||
| Razem | 589,44 € |
(Nie uwzględniono tutaj konieczności użycia pełnowartościowego komputera, ponieważ zazwyczaj jest on już dostępny.)
Kalkulację sporządzono około 2018 roku. Pomijając fakt, że ceny rzadko spadają, niektóre podzespoły Mini-Circuits niestety nie są już produkowane.