Een eigen radarapparaat
Afbeelding 1: Zender-/exciter-module voor het opwekken en moduleren van het hoogfrequente signaal.
Een eigen radarapparaat
Principeschema
Om te beginnen wordt een continugolfradar (CW-radar) gebouwd die al de mogelijkheid biedt om als FMCW-radar te functioneren. Gevaar door hoge pulsvermogens is daarbij uitgesloten. Het zendvermogen ligt in het milliwattbereik, vele orden van grootte onder de toegestane grenswaarden. Het ontwerp is zodanig opgezet dat na een geslaagde test van de CW- en FMCW-radar verdere uitbreidingen mogelijk zijn. Zo is in het concept een uitbreiding tot een pulsradar met intrapulsmodulatie (een zogenaamde „chirp-radar”) voorzien, of het omschakelen tussen deze bedrijfsmodi via een stuurlijn.
Afbeelding 2: Voorbeeld van een blokschema
Blokschema
In het algemeen is een zender nodig waarvan de frequentie kan worden gemoduleerd. De regelspanning voor de modulatie moet door een kleine Raspberry Pi via een digitaal-analoogomzetter worden opgewekt.
De kern van de ontvanger bestaat uit een kleine, goedkope USB-oscilloscoop (ELV, artikelnummer 68-09 93 35). Deze is helaas niet gevoelig genoeg voor dit doel, zodat toch een extra versterker moet worden gebouwd. De bovenste grensfrequentie van deze oscilloscoop bedraagt 200 kHz; dat is nog net bruikbaar. Alternatieven die frequenties tot 200 MHz kunnen verwerken kosten ongeveer 2 tot 3 duizend euro. (Wie al een oscilloscoop heeft, kan die natuurlijk gebruiken.)
Deze Raspberry Pi moet ook als radarsignaalprocessor dienen. Zelfs wanneer het opwekken van de afstemspanning al veel rekenvermogen vergt, zou hij ook de overige verwerking moeten uitvoeren, dat wil zeggen: het echosignaal evalueren en weergeven. (En als dat niet lukt, is een tweede Raspberry Pi nog altijd betaalbaar.)
Antenne
De antenne is het onderdeel waaraan het meeste geld kan worden verspild. Wanneer slechts één antenne wordt gebruikt (zoals in afbeelding 1), is een ferrietcirculator nodig. Deze kost bij webwinkels tussen 200 en 600 euro; daar komen hoge verzendkosten bij, omdat magnetische onderdelen speciaal verpakt moeten worden om bijvoorbeeld per vliegtuig te mogen worden vervoerd. Het kwaliteitsverschil betreft de isolatie tussen zend- en ontvangpad, die tussen 16 en 23 dB kan liggen. Twee afzonderlijke, gelijkwaardige antennes zijn voor een fractie van deze kosten te realiseren. Omdat het hier om een WLAN-band gaat, kunnen twee willekeurige WLAN-antennes worden gebruikt, gekocht of zelfgemaakt.
Als de antenne echter voor een parabolische reflector wordt gemonteerd, zijn ofwel twee parabolische reflectoren nodig (zoals hier afgebeeld) of moet toch de uitvoering met een ferrietcirculator worden gekozen, aangezien slechts één primaire straler precies in het brandpunt kan staan. Bij gebruik van een hoornstraler voor een parabolische reflector is een goede ferrietcirculator absoluut noodzakelijk. Beide onderdelen zijn bovendien ongeveer even duur. Maar twee hoornstralers kunnen desnoods zelf worden gebouwd.
Afbeelding 3: Blokschema van de zender, zonder ferrietcirculator maar met twee antennes
Zender
Het hart van de zender is een spanningsgestuurde oscillator (VCO) die het toegestane frequentiebereik kan doorlopen. Let erop dat zowel de afstemspanning als de voedingsspanning ongeveer 5 volt bedraagt, zodat ook de benodigde voedingsspanningen tot dit bereik beperkt kunnen blijven. Zo’n onderdeel is bij Mini-Circuits verkrijgbaar voor een redelijk gunstige prijs van ongeveer 80 … 90 €: ZX95-2490+. Maar pas op! Deze VCO mag niet zonder belasting op de voedingsspanning worden aangesloten: dan raakt hij onmiddellijk en onherstelbaar beschadigd.
Afbeelding 1 toont een proefopstelling die enigszins afwijkt van het in afbeelding 2 getoonde blokschema. De HF-versterker heeft hier een veel te hoge versterking. Daarom moest een verzwakker van -9 dB op de uitgang van de VFO worden aangesloten (wat deze bovendien beschermt). Het hoogfrequente signaal wordt in twee paden verdeeld: het zendpad en het gedeelte dat in de ontvanger als lokale-oscillatorfrequentie dient.
In afbeelding 3 zijn de onderdelen waarvoor een eigen printplaat moet worden ontworpen groen aangegeven. Het gaat om een eenvoudige passieve digitaal-analoogomzetter (D/A-C) met een R/2R-netwerk, die in de eenvoudigste uitvoering de digitale uitgangen (GPIO) van de Raspberry Pi gebruikt. Omdat de D/A-C passief werkt, hangt zijn snelheid uitsluitend af van de Raspberry Pi. Voorlopig zijn geen synchronisatieklokken nodig. Voor een zaagtandpuls hoeft de Raspberry Pi deze uitgangen alleen binair op te tellen. Ook een driehoekpuls is zonder problemen mogelijk. Of er 8 of 12 bits worden gebruikt, bepaalt in hoeverre de zaagtandpuls eigenlijk een trapvormige spanning wordt. Het beschikbare frequentiebereik wordt verdeeld in 256 of 4096 deelstappen. Bij 250 MHz bedragen deze stappen respectievelijk 1 MHz of 62 kHz. Als de zaagtandpuls ongeveer 1 ms moet duren, moet de Raspberry Pi met circa 4 MHz tellen.
De daaropvolgende operationele versterker (OPV) maakt van de spanning, die nog door de logische niveaus is begrensd, een afstemspanning die het hele bereik van de VCO benut. Zonder deze OPV zou het ook werken, maar dan blijft een groot deel van het beschikbare frequentiebereik onbenut.
Een eenvoudige analoge zaagtandgenerator zou deze taak natuurlijk ook kunnen uitvoeren. Het nadeel is echter dat de radar dan uitsluitend deze zaagtandmodulatie kan opwekken en later bijvoorbeeld niet tot een fasemoduleerde pulsradar kan worden uitgebreid.
Ontvanger
De ontvanger bestaat voorlopig vrijwel alleen uit een kleine USB-oscilloscoop. Het gekozen model is uiterst eenvoudig en kan analoge frequenties tot 200 kHz verwerken. Dat is eigenlijk veel te weinig, zodat deze uitvoering alleen voorlopig geschikt is om de werking te testen en later door een krachtiger model moet worden vervangen. Het vereenvoudigt voorlopig wel het dimensioneren van de voorversterker, omdat deze dan evenmin een hogere grensfrequentie nodig heeft. (Bij de bouw van de voor de zender beschreven D/A-C kan deze USB-oscilloscoop al als oscilloscoop worden gebruikt.)
Bij een frequentiezwaai van de zaagtand van 250 MHz binnen 1 ms komt 200 kHz overeen met een vertraging van 0,8 µs. Dat komt overeen met een looptijd voor 0,8·150 m = 120 m. Een dergelijk bereik is met dit zenderconcept energetisch al niet haalbaar. Als deze radar slechts over een zeer kleine afstand (bijvoorbeeld in een klaslokaal) moet werken, kan de telfrequentie zelfs worden verdubbeld of verviervoudigd. De 4096 telstappen zijn dan al in 250 of 500 µs voltooid, met een (voorlopige) bereikbegrenzing tot 30 of 60 m.
Zonder modulatiespanning werkt de schakeling volgens afbeelding 1 als een CW-radar. Deze kan voorlopig alleen dopplerfrequenties detecteren en geen afstanden meten. De in deze frequentieband te verwachten dopplerfrequenties kunnen worden berekend en bedragen in dit frequentiebereik bij bijvoorbeeld 30 km/h ongeveer 320 Hz.
Als de gekozen USB-oscilloscoopmodule het signaal niet als een spectrumanalysator kan weergeven, is het moeilijk een echosignaal als zodanig te herkennen. Op het scherm verschijnen sinusvormige signalen die geheel niet-synchroon over het beeld bewegen. Ze lijken op netbrom en kunnen daar gemakkelijk mee worden verward. Maar als bij het bewegen van een metalen voorwerp voor de antenne de amplitude en frequentie van dit schijnbare gebrom veranderen, mag er al gejuicht worden!
Als de USB-oscilloscoopmodule echter over een spectrumanalysatorfunctie beschikt, is de gemeten frequentie van het echosignaal (de dopplerfrequentie) een maat voor de relatieve snelheid waarmee het reflecterende voorwerp bewoog.
Kostenraming
Een voorlopige onderdelenlijst geeft alvast een overzicht van de benodigde materialen en een kleine, nog onvolledige kostenraming:
| Onderdeel | Type | Aantal | Leverancier | Prijs |
|---|---|---|---|---|
| Spanningsgestuurde oscillator | ZX95-2490+ | 1 | Mini-Circuits | 42,89 € |
| Versterker (buffer) | ZX60-242LN+ | 1 | Mini-Circuits | 57,55 € |
| Vermogensverdeler | ZX10-2-332+ | 1 | Mini-Circuits | 33,46 € |
| Ruisarme versterker | ZX60-P105LN+ | 1 | Mini-Circuits | 73,25 € |
| Mengtrap | ZX05-C42+ | 1 | Mini-Circuits | 39,40 € |
| Parabolische rasterantenne | TL-ANT2424B | 1 | ca.40,00 € | |
| Ferrietcirculator | AT11B-TE207-AF | 1 | Aaren | 155,00 € |
| USB-oscilloscoop | USB-MSM | 1 | ELV | 39,95 € |
| Raspberry Pi | Type B+ | 1 | ELV | 32,95 € |
| RG402-kabel, SMA-connector | 50,00 € | |||
| Totaal | 589,44 € |
(Dat voor de werking ook een volwaardige computer nodig is, is niet in deze raming opgenomen, omdat die meestal al aanwezig is.)
Deze kostenraming is omstreeks 2018 opgesteld. Afgezien van het feit dat prijzen maar zelden dalen, worden sommige modules van Mini-Circuits helaas niet meer geproduceerd.