www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

Zaman Bölgesi ile Frekans Bölgesinin Karşılaştırılması

Zaman bölgesi ve frekans bölgesi için üç boyutlu açıklayıcı model

Resim 1: Zaman bölgesi ve frekans bölgesi için üç boyutlu açıklayıcı model
(Not: Zaman bölgesinde üç sinüzoidal salınım, üç kanallı bir osiloskopta olduğu gibi ayrı ayrı gösterilmiştir. Tek kanallı bir osiloskop ise üç salınım üst üste bindiğinde yalnızca bunların anlık genliklerinin toplamını gösterir.)

Üç sinüzoidal salınımı ve bunların zaman ve frekans bölgelerindeki gösterimlerini içeren üç boyutlu model

Resim 1: Zaman bölgesi ve frekans bölgesi için üç boyutlu açıklayıcı model
(Not: Zaman bölgesinde üç sinüzoidal salınım, üç kanallı bir osiloskopta olduğu gibi ayrı ayrı gösterilmiştir. Tek kanallı bir osiloskop ise üç salınım üst üste bindiğinde yalnızca bunların anlık genliklerinin toplamını gösterir.)

Zaman Bölgesi ile Frekans Bölgesinin Karşılaştırılması

İşaret işlemede zaman bölgesini (İngilizce: time domain) ve frekans bölgesini (İngilizce: frequency domain) karşılaştırmak için Resim 1'deki üç boyutlu açıklayıcı model kullanılmaktadır. Farklı frekanslardaki birkaç sinüzoidal salınımdan oluşan bir işaret, hem zaman bölgesinde hem de frekans bölgesinde gösterilebilir. Zaman bölgesinde, örneğin bir osiloskopta olduğu gibi, işaretin zaman içindeki değişimi incelenir. Frekans bölgesinde ise işaretin içerdiği frekans bileşenleri gösterilir; bunun bir örneği spektrum analizörüdür.

Modelde, farklı frekanslara sahip üç sinüzoidal salınım ayrı kanallarda gösterilmiştir. Bunlar tek bir kanalda birleştirildiğinde üst üste binerek bileşik bir işaret oluşturur. Bu işaretin zaman içindeki değişimi, ayrı salınımların frekanslarına, genliklerine ve fazlarına bağlıdır. Bu büyüklükler uygun şekilde seçildiğinde, örneğin yaklaşık dikdörtgen biçimli bir dalga elde edilebilir. Matematiksel ilişkiler Fourier analizinde açıklanmaktadır.

Zaman bölgesi (İngilizce: time domain, TD), bir işaret büyüklüğünün zaman içindeki değişimini tanımlar. Apsis üzerinde zaman gösterilir. Ordinat üzerinde ise genellikle elektriksel gerilim gibi bir işaret büyüklüğü gösterilir. Bu gösterim, örneğin osiloskoplar ve modern ağ analizörleri ile gerçekleştirilen belirli ölçümler için uygundur.

Frekans bölgesi (İngilizce: frequency domain, FD), bir işaretin frekans bileşenlerini tanımlar. Apsis üzerinde frekans gösterilir. Ordinat üzerinde ise ilgili frekans bileşenlerinin genliği veya gücü gibi büyüklükler gösterilir. Böyle bir gösterim spektrum analizörleri, filtre bankaları veya en basit durumda frekansa duyarlı voltmetreler yardımıyla elde edilebilir.

Resim 1'deki iki bakış yönü yalnızca konunun anlaşılmasını kolaylaştırmak amacıyla kullanılmıştır. Gerçek işaret işlemede bir işaretin frekans bölgesindeki gösterimi, geometrik bir izdüşümle değil, matematiksel bir dönüşümle elde edilir. Fourier dönüşümü yardımıyla bir işaret zaman bölgesinden frekans bölgesine dönüştürülebilir. Bu işlem sırasında ayrı frekans bileşenlerinin hem genlikleri hem de fazları belirlenir. Özgün işaretin zaman içindeki değişimini eksiksiz olarak yeniden oluşturabilmek için her iki bilgi de gereklidir. Frekans bölgesinden zaman bölgesine ters dönüşüm yapılması da mümkündür.

Zaman bölgesi ve frekans bölgesi, bir işaretin birbirini tamamlayan ve eşdeğer iki gösterim biçimidir. Hangi gösterimin daha uygun olduğu, işaretin hangi özelliklerinin inceleneceğine bağlıdır. Dalga biçimleri, zamana bağlı olaylar veya yayılma gecikmeleri incelenirken zaman bölgesindeki gösterim özellikle açıklayıcıdır. Bir darbeli radarda, gönderilen darbe ile yankı işareti arasındaki zaman gecikmesinden radar hedefinin uzaklığı doğrudan belirlenebilir. Bunun klasik gösterim biçimi A-tipi göstergedir (A-Scope).

Modern radar sistemlerinde alınan işaretler çoğu zaman frekans bölgesinde de değerlendirilir. Böylece hedeflerin radyal hızları hakkında bilgi sağlayan Doppler frekansları belirlenebilir. Farklı Doppler frekansları ayrıca hareketli hedeflerin birbirinden ve durağan nesnelerden ayırt edilmesine yardımcı olur. Doppler spektrumunun daha ayrıntılı incelenmesi, karakteristik hareket örüntülerini ortaya çıkarabilir; bunlar örneğin hedef sınıflandırmasında kullanılabilir. Ancak bir hedefin yalnızca tek bir Doppler frekansına dayanarak kesin biçimde tanımlanması mümkün değildir.

Doğrusal frekans modülasyonu kullanan bir FMCW radarda, hedefin uzaklığı gönderilen ve alınan işaretler arasındaki frekans farkından belirlenir. Vuru frekansı olarak adlandırılan bu frekans, yankı işaretinin yayılma gecikmesinden kaynaklanır. Hareketli hedeflerde buna ek olarak bir Doppler bileşeni de bulunur. Birden fazla frekans rampasının uygun biçimde işlenmesiyle uzaklık ve radyal hız ayrı ayrı belirlenebilir. Bu nedenle frekans bölgesindeki gösterim, bu tür radarların işaret işlemesi açısından özellikle önemlidir.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener