www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

Osiloskopla ölçümler

Resim 1: Bir eski osiloskopun 8LO4I katot ışınlı tüpü

Resim 1: Bir eski osiloskopun 8LO4I katot ışınlı tüpü

Osiloskopla ölçümler

Adından da anlaşılacağı gibi, bir osiloskop (elektriksel) salınımları görüntülemek için kullanılır.

Eski nesil aygıtlarda bunun için bir katot ışınlı tüp kullanıldı. Bunun için bir ışıldayan (yani, maddeden emilen enerjinin daha sonra görülebilir ışık bölgesinde yeniden yayınlanması) ekrana çarptırılan ışınlar saptırıldı. Katot ışınlı osiloskoplarla kinetik enerji genellikle yeşilimsi ışığa dönüşür. Bu sapma hem elektriksel, hem de manyetik alanlarla gerçekleştirilebilir. Katot ışınlı osiloskopta elektron ışını ölçüm işaretine göre sapabilir, yoğunluğu sabit kalır.

Resim 2: Düz ekranlı modern dört kanallı osiloskop

Resim 2: Düz ekranlı modern dört kanallı osiloskop

Daha modern osiloskoplar, bir bilgisayar da olduğu gibi, bir yassı ekran kullanır. Aygıtta, ölçülecek işaretten net bir görüntü oluşturan bir işlemci de çalışır. İşlevleri aygıtta kullanılan yazılım tarafından belirlenir. Bu, modern osiloskopları daha çok amaçlı hale getirir.

Hemen hemen her osiloskop aşağıdaki iki modda çalışır: Normal çalışma modu ve X-Y çalışma modu.

Normal çalışma modu
Normal çalışma modu

Resim 3: Normal modda çalışan osiloskop

Bu çalışma modunda elektron ışını soldan sağa düzgün olarak hareket eder. Bir geçişin süresi birkaç mikro saniyeden saniyelere kadar ayarlanabilir. Bu ışının dikey konumu incelenecek işaretle kontrol edilir: Ekrandaki konum giriş geriliminin anlık değerine doğrusal orantılıdır. Orantı katsayısı, yani ekranda gösterilen gerilim aralığı, milivolt ile volt arasındaki bir bölgede ayarlanabilir. Ekranda ortaya çıkan görüntü, giriş geriliminin bir zamansal gösterimidir (zaman-gerilim şeması).

Eğer ölçüm işareti ( örneğin, sinüs ya da darbe dizisi biçiminde) periyodik ise, elektron ışınının yatay hareketiyle eşzamanlaştırılabilir (synchronized).

Bunu yapmak için, ışın, ekranın sol ucunda bir tetikleme darbesi (trigger pulse) gelene kadar bekletilir. Dâhili tetiklemede, tetikleme işareti, ölçüm gerilimiyle, bir sabit, ayarlanabilen gerilim olan tetikleme seviyesi ile karşılaştırılarak elde edilir: Eğer aralarındaki farkın işareti - den + ya (ya da tersi, ayara bağlı olarak) değişirse tetikleme gerçekleşir. Buradaki eksi veya artı işareti belirli bir gerilime karşılık gelir (örneğin, 0 volt ve 5 volt gibi). Bir geçişte bir tetikleme işaretinin birkaç kez meydana gelmesi önemsizdir. Eğer bir periyot içerisinde tetikleme işareti birkaç kez meydana gelirse bir fazı kaydırılmış binişme meydana gelir. Dâhili tetiklemeye ayrı bir seçenek ise tetikleme işaretinin dışardan verilebilmesidir, buna harici tetikleme denilir.

X-Y çalışma modu
Lissajousfigur

Resim 4: Lissajous figürü

X-Y çalışma modu çok ilginç bir uygulamadır; ancak ölçüm pratiğindeki önemini tamamen yitirmiştir.

X-Y modunda ışın, hem X yönünde (yatay) hem de Y yönünde ayrı bir ölçüm sinyali tarafından kontrol edilir. Bu, bir sinyalin başka bir sinyalin fonksiyonu olarak gösterilmesini sağlar (örneğin akım–gerilim diyagramı). Görüntüleme aralığı her iki yönde birbirinden bağımsız olarak ayarlanabilir. Bu modda tetikleme gerekli değildir.

X ve Y girişlerine iki sinüzoidal gerilim uygulanırsa, Lissajous şekli olarak adlandırılan bir şekil oluşur. Her iki sinüzoidal gerilim tam olarak aynı frekansa sahipse, ekranda yalnızca düz bir çapraz çizgi görüntülenir. Aynı frekanstaki iki sinüzoidal gerilim arasında faz farkı varsa, bir elips veya hatta bir çember oluşur. Frekanslar farklıysa, Şekil 4'te gösterilene benzer bir şekil oluşur.

Henüz spektrum analizörlerinin ve frekans sayaçlarının

bulunmadığı dönemlerde bu yöntem, örneğin frekansları karşılaştırmak için kullanılabiliyordu. Günümüzde faz ölçümleri daha uygun olarak vektör ağ analizörleri (VNA) ile yapılır.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener