www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Wojna elektroniczna

Pociski przeciwradiolokacyjne

Rysunek 1: AN/AGM-88 HARM na samolocie F-4G

Rysunek 1: AN/AGM-88 HARM na samolocie F-4G

Pociski przeciwradiolokacyjne

Pociski przeciwradiolokacyjne (skrót: ARM, od angielskiego: Anti-Radiation Missiles) są rodzajem ataku elektronicznego (EA lub ECM) o działaniu niszczącym, skierowanego przeciwko celom emitującym energię elektromagnetyczną, takim jak radary lub systemy zakłócające. Według starszej definicji walki elektronicznej (ECM) pociski przeciwradiolokacyjne nie były zaliczane do środków walki elektronicznej. Nowsza definicja ataku elektronicznego (EA) obejmuje te środki uzbrojenia jako antiradiation weapons (ARW). [1]

Zastosowanie tego rodzaju uzbrojenia uniemożliwia przeciwnikowi korzystanie z widma elektromagnetycznego, którego potrzebuje do tworzenia obrazu sytuacji powietrznej lub do zakłócania radarów i systemów łączności przeciwnika. Możliwie duża prędkość lotu ogranicza możliwości obrony zaatakowanego systemu, ale jednocześnie zmniejsza zdolność manewrową samego pocisku.

Klasyfikacja

W wojskowych systemach klasyfikacyjnych pociski przeciwradiolokacyjne, podobnie jak pozostałe typy pocisków, dzieli się na:

  • pociski przeciwradiolokacyjne powietrze–ziemia, które stanowią najczęściej stosowaną odmianę.
  • pociski przeciwradiolokacyjne ziemia–powietrze, do zwalczania zakłóceń radarowych wytwarzanych przez samoloty opracowano pociski przeciwlotnicze naprowadzające się na źródło zakłóceń.
  • pociski przeciwradiolokacyjne ziemia–ziemia, pociski te, odpalane z naziemnych wyrzutni, wykorzystują radarową głowicę samonaprowadzającą i dlatego są trudne do zwalczania za pomocą elektronicznych środków przeciwdziałania lub dipoli zakłócających.
  • pociski przeciwradiolokacyjne powietrze–powietrze są najnowocześniejszą odmianą i stosuje się je przeciwko pokładowym systemom radarowym lub źródłom zakłóceń. Mają większy zasięg i bardzo małą skuteczną powierzchnię odbicia (RCS), same niczego nie emitują, dlatego pokładowe systemy ostrzegania radarowego są wobec nich nieskuteczne.
Proste systemy

Pierwsza generacja pocisków przeciwradiolokacyjnych miała prostą konstrukcję. Układ naprowadzania pocisku mógł określić źródło emisji przeciwnika i wykorzystać jego położenie jako punkt celu. Pocisk detonował w pobliżu nadajnika przeciwnika, aby go zniszczyć. Średnica obszaru rażenia była wystarczająco duża, aby skompensować nieuniknione odchylenia dokładności.

Prosta obrona przed tego rodzaju pociskami przeciwradiolokacyjnymi polegała na wyłączeniu nadajnika. W przypadku braku informacji naprowadzających pocisk kontynuował lot niestabilnie lub wyłącznie po trajektorii balistycznej, co znacznie zmniejszało jego dokładność i skuteczność, a nawet mogło spowodować wyjście pocisku poza zakres stabilnego sterowania.

Systemy z układami nawigacyjnymi

Następnie opracowano bardziej zaawansowane układy sterowania wyposażone w inercyjny system nawigacyjny. Po wykryciu radaru zapamiętują one jego położenie. Jeżeli radar zostanie następnie wyłączony, pocisk może nadal lecieć w jego kierunku przy użyciu systemu nawigacyjnego. Nowsze systemy mogą również orientować się na podstawie sygnału GPS.

Jeżeli jednak radar będący celem odpowiednio wcześnie wykryje zbliżający się pocisk i pozostanie wyłączony przez dłuższy czas, prawdopodobieństwo odchylenia się pocisku od celu znacznie wzrasta. Wojna między Rosją a Ukrainą pokazuje, że system GPS również może być skutecznie zakłócany.

Systemy z opóźnionym atakiem

Z tego powodu niektóre pociski przeciwradiolokacyjne mają możliwość przerwania zbliżania się do celu w takiej sytuacji aż do ponownego uruchomienia radaru. Brytyjski pocisk ALARM przechodzi wówczas do stromego wznoszenia i na dużej wysokości otwiera spadochron. Gdy operator radaru uzna, że zagrożenie minęło, i ponownie włączy nadajnik, spadochron zostaje odrzucony, a pocisk ponownie kieruje się w stronę radaru. Wycofany już ze służby amerykański AGM-136 Tacit Rainbow firmy Northrop po prostu krążyłby w oczekiwaniu na ponowne włączenie radaru.

Galeria pocisków przeciwradiolokacyjnych

Rysunek 2: Pocisk przeciwradiolokacyjny AN/AGM-45 Shrike

Rysunek 4: Northrop AN/AGM-136 Tacit Rainbow

Źródła:

  1. David Adamy: ’’EW 102. A Second Course in Electronic Warfare’’ Artech House Publishers, 2004, ISBN 1-58053-686-7
  2. David Adamy: ’’EW 104. Electronic Warfare Against a New Generation of Threats’’ EW100, 2015, ISBN 978-1-60807-869-1