Polarimetrische radar
« Polarimetrische radar »
Figuur 1: Schematische voorstelling van het meetprincipe van een polarimetrische radar
Figuur 1: Schematische voorstelling van het meetprincipe van een polarimetrische radar
Figuur 1: Schematische voorstelling van het meetprincipe van een polarimetrische radar
Figuur 2: Een vallende regendruppel verdringt de lucht. Langs de zijkanten worden de stroomlijnen dichter opeen gedrukt en ontstaat er, vergelijkbaar met de liftkracht op een vliegtuigvleugel, een trekkracht. Deze trekt de druppel uiteen. Hoe groter de druppel, hoe sterker de verdichting van de stroomlijnen en hoe groter deze kracht.
Figuur 2: Een vallende regendruppel verdringt de lucht. Langs de zijkanten worden de stroomlijnen dichter opeen gedrukt en ontstaat er, vergelijkbaar met de liftkracht op een vliegtuigvleugel, een trekkracht. Deze trekt de druppel uiteen. Hoe groter de druppel, hoe sterker de verdichting van de stroomlijnen en hoe groter deze kracht.
Polarimetrische radar
Het gebruik van twee vormen van polarisatie biedt een mogelijkheid om hagel van regendruppels te onderscheiden. De radar zendt en ontvangt lineair gepolariseerde hoogfrequente signalen en schakelt snel tussen horizontale en verticale polarisatie, hetzij van zendpuls tot zendpuls, hetzij tussen groepen pulsen. Moderne polarimetrische radars zenden meestal beide polarisaties gelijktijdig uit.
Blokschema van een polarimetrische radar
Bij dit voorbeeld van een polarimetrische radar wordt het zendvermogen door een −3 dB-koppelaar in twee gelijke delen verdeeld, die vervolgens met verschillende polarisaties gelijktijdig via een dubbel gepolariseerde hoornstraler worden uitgezonden.
Figuur 3: Blokschema van een polarimetrische radar
Figuur 3: Blokschema van een polarimetrische radar
Figuur 3: Blokschema van een polarimetrische radar
(interactieve afbeelding)
Voor reflectiviteitsmetingen kan met een schakelaar ook in slechts één polarisatievlak worden uitgezonden, dan echter met het dubbele vermogen. Ook in dit geval wordt in beide polarisatievlakken ontvangen en worden beide signalen door de signaalprocessor verwerkt.
Dit is nuttig omdat bij het doordringen van een regengebied en de daaropvolgende terugverstrooiing ook de polarisatierichting van de elektromagnetische golven kan veranderen. Dat levert aanvullende informatie op over de grootte en de vorm van de hydrometeoren.
Beschrijving van de onderdelen in het blokschema
Bedrijfsmodi met dubbele polarisatie
Zenden en ontvangen met verschillende polarisaties kan gelijktijdig (simultaan) of afwisselend van de ene pulsperiode naar de volgende plaatsvinden. Dit hangt ervan af of het zendvermogen over twee kanalen moet worden verdeeld en of twee onafhankelijke ontvangstkanalen beschikbaar zijn. In beginsel zijn er vier bedrijfsmodi met dubbele polarisatie mogelijk:
- gelijktijdig zenden en ontvangen (Simultaneous Transmit Simultaneous Receive, STSR);
- gelijktijdig zenden en afwisselend ontvangen (Simultaneous Transmit Alternating Receive);
- afwisselend zenden en gelijktijdig ontvangen (Alternating Transmit Simultaneous Receive, ATSR);
- afwisselend zenden en ontvangen (Alternating Transmit Alternating Receive, ATAR).
In de praktijk heeft gelijktijdig zenden en ontvangen de overhand gekregen, omdat de technische voorzieningen (dubbel zendvermogen voor een ongewijzigd energetisch bereik en twee onafhankelijke ontvangers) betrekkelijk eenvoudig te realiseren zijn en gelijktijdige verwerking tijd bespaart. Voor deze gelijktijdige zend- en ontvangstmodus wordt ook de volgende benaming gebruikt:
- Simultaneous Transmit And Receive (STAR)
Het afwisselend gebruiken van de twee polarisaties kost meer meettijd en komt daarom tegenwoordig minder vaak voor. Sommige fabrikanten gebruiken hiervoor nog een speciale marketingterm: Quad-Pol betekent dat een radar alle vier de bedrijfsmodi met dubbele polarisatie kan uitvoeren.
Figuur 4: Hoe groter de regendruppels, hoe sterker ze zijn afgeplat
Polarimetrische radarproducten
De grafische weergaven van meetresultaten worden radarproducten genoemd.
Differentiële reflectiviteit (ZDR)
Uit de horizontaal en verticaal gepolariseerde echosignalen worden de reflectiviteiten ZH en ZV bepaald. Uit hun verhouding wordt de differentiële reflectiviteit ZDR berekend. Bij matige tot zware regen zijn de regendruppels groot en worden ze tijdens hun vrije val platter, zodat ze afgeplatte sferoïden vormen. Daardoor is het echosignaal bij horizontale polarisatie sterker.
De voor radarreflectie bepalende diëlektrische factor van vast ijs bedraagt slechts ongeveer 20 % van die van water. Daarom heeft de vorm van droge hagelkorrels minder invloed op de reflectiviteit dan de vorm van vloeibare regendruppels. Hagelkorrels tuimelen tijdens het vallen, waardoor ZDR vaak dicht bij nul ligt. Een hoge horizontale reflectiviteit ZH in combinatie met een kleine ZDR-waarde kan dus op hagel wijzen. Ook negatieve ZDR-waarden (uitgedrukt in decibel) kunnen voorkomen, maar vormen op zichzelf geen sluitend bewijs voor hagel.
Met een polarimetrische radar kunnen conclusies worden getrokken over de grootte van regendruppels. Grotere regendruppels worden tijdens hun val sterker afgeplat dan kleine, waardoor de verhouding tussen de twee gepolariseerde echosignalen verandert. Samen met de gemeten reflectiviteit geeft ZDR aanwijzingen over de druppelgrootteverdeling. De grootte van elke afzonderlijke druppel kan daarmee echter niet rechtstreeks worden bepaald.
Lineaire depolarisatieverhouding (LDR)
Bij het uitzenden met horizontale polarisatie blijft de ontvanger van het verticaal gepolariseerde kanaal ingeschakeld. Deze ontvangt het deel van de oorspronkelijk horizontaal gepolariseerde straling dat naar het verticale vlak is gedraaid (gedepolariseerd). De logaritmische verhouding tussen de reflectiviteit bij horizontaal zenden en verticaal ontvangen en die bij horizontaal zenden én ontvangen wordt de lineaire depolarisatieverhouding (LDR) genoemd.
Bij bolvormige deeltjes nadert LDR theoretisch –∞, terwijl in de praktijk waarden tot ongeveer – 40 dB worden bereikt.
Voor zover mij bekend kan geen enkele polarimetrische radar de grootte van een hagelkorrel rechtstreeks meten. Met behulp van de differentiële reflectiviteit ZDR en de meetbare faseverschillen tussen de horizontaal en verticaal gepolariseerde ontvangstsignalen kan de radar hagel herkennen. Uit vergelijking van eerder met dezelfde radar gemeten reflectiviteiten met waarnemingen van de werkelijk gevallen soorten en hoeveelheden neerslag kan hooguit de neerslaghoeveelheid vrij betrouwbaar worden bepaald en worden vastgesteld dat een bepaalde waarde van ZDR op hagel wijst. Of het om veel kleine of om enkele grote hagelkorrels gaat, kan de radar niet rechtstreeks meten.
Differentiële fase (φDP)
Het differentiële faseverschil, kortweg de differentiële fase φDP is een maat voor het verschil tussen de faseveranderingen van horizontaal en verticaal gepolariseerde radarsignalen over de heen- en terugweg. Deze wordt als volgt gedefinieerd:
(2)
Wanneer horizontaal en verticaal gepolariseerde radargolven een neerslaggebied doorlopen, worden ze afhankelijk van de vorm en oriëntatie van de hydrometeoren in verschillende mate vertraagd. Daardoor ontstaat over de heen- en terugweg een extra faseverschil tussen beide echosignalen. De differentiële fase φDP geeft dus informatie over de eigenschappen van de neerslagdeeltjes.
Ook schommelingen in de differentiële fase φDP kunnen helpen om meteorologische echo’s van stoorecho’s te onderscheiden. Grote plaatselijke afwijkingen vormen op zichzelf echter nog geen betrouwbaar bewijs voor puntdoelen.
Specifieke differentiële fase (KDP)
De differentiële fase φDP neemt langs een radiale afstandsrichting toe doordat de verschillende faseveranderingen zich over het hele voortplantingstraject opstapelen. Daarom wordt de specifieke differentiële fase KDP berekend. Deze beschrijft de verandering van φDP per afstandseenheid en kan worden beschouwd als de gradiënt van de differentiële fase:
(3)
Net als ZDR hangt ook KDP af van de grootte, vorm en oriëntatie van de hydrometeoren. Daarmee is dit eveneens een waardevolle grootheid om regendruppels van hagel en korrelhagel te onderscheiden.
Copolaire kruiscorrelatie van de terugverstrooiing (ρHV)
De copolaire kruiscorrelatie van de terugverstrooiing ρHV is een statistische correlatie tussen de horizontaal en verticaal gepolariseerde echosignalen. Zij is een maat voor de overeenkomst tussen beide echosignalen en kan daardoor gebieden helpen herkennen waarin verschillende soorten neerslag voorkomen, bijvoorbeeld een mengsel van regen en sneeuw.
Voor de berekening worden de gemiddelde verstrooiingsamplituden in het impulsvolume (SHH, SVV) uit twee of meer pulsperioden gebruikt.
ρHV wordt als volgt berekend:
(4)
(De uitdrukking S*HH duidt het complex geconjugeerde signaal aan.)