Polarimetrik Radar
« Polarimetrik Radar »
Resim 1: Polarimetrik radarın stilize edilmiş ölçüm yöntemi
Resim 1: Polarimetrik radarın stilize edilmiş ölçüm yöntemi
Resim 1: Polarimetrik radarın stilize edilmiş ölçüm yöntemi
Resim 2: Düşen bir yağmur damlası havayı yerinden iter. Damlanın yan taraflarında akış çizgileri sıkışır ve (bir uçak kanadının kaldırma kuvvetine benzer biçimde) bir çekme kuvveti oluşur. Bu kuvvet damlayı yanlara doğru genişletir. Damla ne kadar büyükse akış çizgilerindeki sıkışma ve oluşan kuvvet de o kadar güçlü olur.
Resim 2: Düşen bir yağmur damlası havayı yerinden iter. Damlanın yan taraflarında akış çizgileri sıkışır ve (bir uçak kanadının kaldırma kuvvetine benzer biçimde) bir çekme kuvveti oluşur. Bu kuvvet damlayı yanlara doğru genişletir. Damla ne kadar büyükse akış çizgilerindeki sıkışma ve oluşan kuvvet de o kadar güçlü olur.
Polarimetrik Radar
Çiftli polarizasyon kullanımı, dolu tanelerini yağmur damlalarından ayırt etmenin yollarından biridir. Radar aygıtı doğrusal polarizeli yüksek frekanslı işaretler gönderir ve alır; yatay ve dikey polarizasyon arasında, tek tek gönderim darbelerinden veya darbe gruplarından sonra hızla geçiş yapar. Modern polarimetrik radarlar çoğunlukla her iki polarizasyon yönünde aynı anda gönderim yapar.
Bir Polarimetrik Radarın Blok Şeması
Bu polarimetrik radar örneğinde gönderim enerjisi bir −3 dB'lik bağlaştırıcı yardımıyla iki eşit güç bölümüne ayrılır. Bunlar farklı polarizasyonlarla çift polarizasyonlu bir besleme boynuzu üzerinden aynı anda gönderilir.
Resim 3: Bir polarimetrik radarın blok şeması
Resim 3: Bir polarimetrik radarın blok şeması
Resim 3: Bir polarimetrik radarın blok şeması
(etkileşimli resim)
Yansıtırlık ölçümleri için bir seçme anahtarı yardımıyla yalnızca bir polarizasyon düzleminde gönderim de yapılabilir (bu durumda güç iki katına çıkar). Bununla birlikte, alım her iki polarizasyon düzleminde de gerçekleştirilir ve her iki işaret işaret işlemcisinde değerlendirilir.
Bu yöntem kullanışlıdır; çünkü elektromanyetik dalgaların polarizasyon yönelimi, yağış bölgesinden geçiş sırasında ve ardından gerçekleşen yansımayla değişebilir. Bu değişim, hidrometeorların büyüklüğü ve şekli hakkında ek bilgi sağlar.
Blok Şemasındaki Modüllerin Açıklaması
Çiftli Polarizasyonun Çalışma Türleri
Farklı polarizasyonlarla gönderim ve alım, aynı anda (eşzamanlı) veya bir darbe periyodundan diğerine dönüşümlü olarak yapılabilir. Bu, gönderim gücünün iki kanala ayrılıp ayrılmayacağına ve iki bağımsız alıcı kanalının bulunup bulunmadığına bağlıdır. Çiftli polarizasyonda genel olarak dört çalışma türü mümkündür:
- eşzamanlı gönderim ve alım (Simultaneous Transmit Simultaneous Receive, STSR);
- eşzamanlı gönderim ve dönüşümlü alım (Simultaneous Transmit Alternating Receive);
- dönüşümlü gönderim ve eşzamanlı alım (Alternating Transmit Simultaneous Receive, ATSR);
- dönüşümlü gönderim ve alım (Alternating Transmit Alternating Receive, ATAR).
Uygulamada eşzamanlı gönderim ve alım yaygınlaşmıştır. Çünkü donanım koşullarını (aynı enerjiye bağlı radar menzilini korumak için iki kat gönderim gücü ve iki bağımsız alıcı) sağlamak nispeten kolaydır; ayrıca eşzamanlı işleme, ölçüm süresinden tasarruf sağlar. Bu eşzamanlı gönderim ve alım türü şu adla da anılır:
- Simultaneous Transmit And Receive (STAR)
Farklı polarizasyonların dönüşümlü kullanılması daha fazla ölçüm süresi gerektirdiğinden günümüzde daha seyrek uygulanır. Bununla birlikte bazı üreticiler özel bir pazarlama terimi kullanır: Quad-Pol, radarın çiftli polarizasyondaki dört çalışma türünün hepsini gerçekleştirebilme yeteneğini belirtir.
Resim 4: Yağmur damlaları büyüdükçe şekilleri daha fazla yassılaşır
Polarimetrik Radar Ürünleri
Ölçüm sonuçlarının görsel gösterimlerine radar ürünleri denir.
Farksal Yansıtırlık (ZDR)
Yatay ve dikey polarizasyonlu yankı işaretlerinden ZH ve ZV yansıtırlıkları belirlenir. Bu iki büyüklüğün oranından farksal yansıtırlık ZDR hesaplanır. Orta veya şiddetli yağmurda damlalar genellikle büyüktür; serbest düşüş sırasında yassılaşarak basık küremsi şekiller alırlar. Bu nedenle yatay polarizasyonda daha güçlü bir yankı oluşur.
Radar yansıması açısından önemli olan katı buzun dielektrik faktörü, suyun ilgili değerinin yalnızca yaklaşık %20'sidir. Bu nedenle kuru doluda parçacık şeklinin yansıtırlık üzerindeki etkisi, sıvı yağmur damlalarına göre daha küçüktür. Dolu taneleri düşerken kendi eksenleri etrafında dönüp yuvarlandıkları için ZDR çoğu zaman sıfıra yakındır. Yüksek yatay yansıtırlık ZH ile düşük bir ZDR değeri birlikte görüldüğünde dolu bulunabileceği düşünülebilir. Negatif ZDR değerleri (desibel cinsinden) de görülebilir; ancak tek başına dolunun kesin kanıtı değildir.
Polarimetrik radar, yağmur damlalarının büyüklüğü hakkında çıkarımlar yapılmasını sağlar. Büyük yağmur damlaları düşerken küçük damlalardan daha fazla yassılaşır; böylece iki polarizasyon yankısı arasındaki oran değişir. Ölçülen yansıtırlıkla birlikte ZDR, damla büyüklüklerinin dağılımına ilişkin ipuçları verir. Bununla birlikte her bir damlanın boyutu doğrudan belirlenemez.
Doğrusal Depolarizasyon Oranı (LDR)
Gönderim enerjisi yatay polarizasyonla yayıldığında dikey polarizasyonlu kanalın alıcısı kapatılmaz. Bu alıcı, yatay polarizasyonlu ışımanın dikey düzleme dönmüş (depolarize olmuş) bölümünü de alır. Yatay polarizasyonla gönderim ve dikey polarizasyonla alımda belirlenen yansıtırlığın, hem gönderim hem alım yatay polarizasyonla yapıldığında belirlenen yansıtırlığa logaritmik oranına Doğrusal Depolarizasyon Oranı (LDR) denir.
Küresel parçacıklarda LDR teorik olarak –∞ değerine yaklaşır; uygulamada ise ancak yaklaşık – 40 dB düzeyine kadar iner.
Bildiğim kadarıyla hiçbir polarimetrik radar dolu tanelerinin büyüklüğünü doğrudan ölçemez. Radar, farksal yansıtırlık ZDR ile yatay ve dikey polarizasyonlu alım işaretleri arasında ölçülebilen faz farklarını kullanarak yağışın dolu olduğunu belirleyebilir. Aynı radarın daha önce ölçtüğü yansıtırlıklar ile o koşullarda gerçekten görülen yağış türleri ve miktarlarına ilişkin deneyimler karşılaştırılarak yağış miktarı nispeten güvenilir biçimde tahmin edilebilir; belirli bir ZDR değerinin doluya işaret edip etmediği de değerlendirilebilir. Ancak çok sayıda küçük dolu tanesi mi, yoksa az sayıda büyük dolu tanesi mi bulunduğu doğrudan ölçülemez.
Farksal Faz (φDP)
Farksal faz kayması, kısaca farksal faz φDP, yatay ve dikey polarizasyonlu radar işaretlerinin gidiş-dönüş yolundaki faz değişimleri arasındaki farkın bir ölçüsüdür. Şöyle tanımlanır:
(2)
Yatay ve dikey polarizasyonlu radar dalgaları bir yağış bölgesinden geçtiğinde, hidrometeorların şekline ve yönelimine bağlı olarak farklı miktarlarda gecikir. Böylece gidiş ve dönüş yollarında iki yankı işareti arasında ek bir faz farkı oluşur. Farksal faz φDP, yağış parçacıklarının özellikleri hakkında bilgi sağlar.
Farksal faz φDP değerindeki dalgalanmalar, meteorolojik yankılar ile parazit yankıların ayırt edilmesine de yardımcı olabilir. Ancak konuma bağlı büyük sapmalar, tek başına noktasal hedeflerin varlığını kesin olarak göstermez.
Özgül Farksal Faz (KDP)
Farksal faz φDP, dalganın tüm yayılma yolu boyunca oluşan farklı faz değişimleri nedeniyle radyal uzaklık doğrultusunda birikir. Bu nedenle özgül farksal faz KDP hesaplanır. Bu büyüklük, φDP değerinin birim uzaklık başına değişimini ifade eder ve farksal fazın gradyanı olarak tanımlanabilir:
(3)
Tıpkı ZDR gibi, KDP de hidrometeor parçacıklarının büyüklüğüne, şekline ve yönelimine bağlıdır. Bu nedenle yağmur damlalarını doludan ve yumuşak doludan (graupel) ayırt etmek için değerli bir ek büyüklüktür.
Geri Saçılımın Eş Kutuplu Çapraz Korelasyonu (ρHV)
Geri saçılımın eş kutuplu çapraz korelasyonu ρHV, yatay ve dikey polarizasyonlu yankı işaretleri arasındaki istatistiksel korelasyondur. İki yankı işaretinin birbirine ne kadar benzediğini gösterir; yağmur ve kar gibi farklı yağış türlerinin bir arada bulunduğu bölgeler için iyi bir gösterge olabilir.
Hesaplama sırasında, darbe hacminde ölçülen saçılım genliklerinin
(SHH, SVV)
iki veya daha fazla darbe periyodundan alınan ortalama değerleri kullanılır.
ρHV aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(4)
(S*HH gösterimi, karmaşık eşlenik işareti ifade eder.)