www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Temelleri

Kör Hız

Kör hıza ve algılanabilir bir hedef hızına karşılık gelen Doppler frekansları
DTZ
fD1
fD2

Resim 1: Doppler frekansı ile kör hız arasındaki ilişki (DTZ = Darbe Tekrarlama Zamanı)

Kör hıza ve algılanabilir bir hedef hızına karşılık gelen Doppler frekansları
DTZ
fD1
fD2

Resim 1: Doppler frekansı ile kör hız arasındaki ilişki (DTZ = Darbe Tekrarlama Zamanı)

Ardışık darbe tekrarlama periyotları arasında farklı faz değişimleri gösteren iki Doppler frekansı
DTZ
fD1
fD2

Resim 1: Doppler frekansı ile kör hız arasındaki ilişki (DTZ = Darbe Tekrarlama Zamanı)

Kör Hız

Ardışık iki darbe tekrarlama periyodundaki eko işaretleri karşılaştırıldığında, hedefin tam 360°'lik bir faz kaymasına neden olacak radyal hızla hareket ettiği bir durum ortaya çıkabilir. Sinüs fonksiyonunun periyodikliği nedeniyle bu olay, 360°'nin bütün tam sayı katlarında da (±n · 360°) meydana gelebilir. Böyle bir faz kayması, sıfır faz farkına eşdeğer olduğundan hedef hareketli bir hedef olarak algılanmaz. Hedef kör hızda hareket etmektedir ve Hareketli Hedef Gösterge sistemi (MTI) tarafından sabit bir hedef gibi bastırılır.

Resim 1'de alttaki kırmızı sinüs dalgası, kör hıza karşılık gelen bir Doppler frekansını göstermektedir. Ardışık darbe tekrarlama zamanlarında (DTZ) bütün eko darbeleri aynı faza ve genliğe sahiptir. Buna karşılık üstteki mavi sinüs dalgası, Darbe Tekrarlama Frekansının tam sayı katı olmayan bir Doppler frekansını göstermektedir. Bu nedenle eko darbelerinin fazı bir darbe periyodundan diğerine değişir. Böylece hareketli hedef, darbeler arası karşılaştırma yöntemiyle sabit bir hedeften ayırt edilebilir.

Kör hızlar, radar aygıtının gönderim frekansına ve Darbe Tekrarlama Frekansına (Pulse Repetition Frequency, PRF) bağlıdır. İlk kör hız aşağıdaki bağıntıyla hesaplanır:

vkör = λ   vkör = İlk kör hız
λ = Gönderim işaretinin dalga boyu
Ts = Darbe Tekrarlama Zamanı
(1)
2·Ts

Resim 1 bu ilişkiyi göstermektedir: Ardışık eko darbeleri arasındaki faz değişimi ancak Doppler frekansı, Darbe Tekrarlama Frekansının tam sayı katı değilse algılanabilir. Doppler frekansı Darbe Tekrarlama Frekansına eşit olduğunda, eko işaretleri Doppler dalgasının her periyodunda aynı fazda örneklenir. Böylece bu hızla hareket eden bir hedef sabit hedef gibi görünür.

Örnek:
Gönderim frekansı 2,8 GHz ve Darbe Tekrarlama Zamanı 1,5 ms olan bir radarda ilk kör hız aşağıdaki gibi hesaplanır:

vkör = λ = c0 = 3·108 = 35,72 m/s c0 = Işık hızı (2)
2·Ts 2·f·Ts 2·2,8·109·1,5·10-3

Bu değer yaklaşık 129 km/saate karşılık gelir. Bu hızda veya bu hızın tam sayı katlarında hareket eden hedefler, MTI sisteminin etkili olduğu bölgede görünmez. Çünkü bu hedeflerin ekoları, sabit hedeflerden gelen ekolar gibi bastırılır.

Kör hız, bir hedefin ardışık iki darbe tekrarlama periyodu arasında 360° veya bunun tam sayı katı kadar faz kaymasına neden olan radyal hızıdır. Kör hızlarda hareket eden hedefler, MTI sistemi tarafından sabit hedefler gibi bastırılır.

Doppler işareti yalnızca Darbe Tekrarlama Zamanının belirlediği aralıklarla örneklendiğinden, farklı Doppler frekansları aynı ölçülen faz değişimini verebilir. I/Q işaret işleme yöntemiyle Doppler frekansının işareti de ölçüldüğünde, belirsizliğin olmadığı ölçüm aralığı, Darbe Tekrarlama Frekansının negatif yarısından pozitif yarısına kadar uzanır. Bu aralığın dışında Doppler frekansının belirlenmesinde belirsizlikler ortaya çıkar. Bu durum Doppler İkilemi olarak adlandırılır.

Kör hızların ortaya çıkmasını önlemek için alınabilecek basit önlemler şunlardır:

Bu önlemlerin tümü uzun zamandır hava gözetleme radarlarında standart olarak kullanılmaktadır.

Bununla birlikte, sayısal radar alıcılarında kör hızların giderilmesi daha karmaşık bir işaret işlemeyi gerektirir: Staggered PRT yönteminin avantajlarından ancak yeterince yüksek hedef başına darbe sayısı olduğunda tam olarak yararlanılabilir. Tam evreuyumlu ve tek darbe (monopuls) işlevli radarlarda bu nedenle çok daha karmaşık işaret işleme yöntemleri kullanılmalıdır. Frekans Çeşitlemeli Çalışma uygulandığında, hedef hızlarının doğru karşılaştırılabilmesi için Doppler frekanslarının normalize edilmiş Doppler frekansı kullanılarak ortak bir referansa dönüştürülmesi gerekir.

Yazar: Christian Wolff, Almanca metinden çeviri: Zafer Yener