Bragg diffractie
Figuur 1: Onder bepaalde omstandigheden kunnen afzonderlijke zwakke reflecties samen een significant echosignaal vormen (constructieve interferentie). In dit geval wordt de korte aftastpuls aanzienlijk verlengd bij ontvangst.
Figuur 1: Onder bepaalde omstandigheden kunnen afzonderlijke zwakke reflecties samen een significant echosignaal vormen (constructieve interferentie). In dit geval wordt de korte aftastpuls aanzienlijk verlengd bij ontvangst.
Wat is Braggverstrooiing?
Bragg diffractie
Bragg diffractie (of Braggverstrooiing) verklaart de effecten van reflectie van elektromagnetische golven van periodieke structuren waarvan de afstand tussen de elementen evenredig is met de lengte van de golf die erop invalt. Dit fenomeen werd in 1912 onderzocht door William Lawrence Bragg en William Henry Bragg met behulp van röntgenstralen en hun weerkaatsing op kristalroosters. Radarapparaten werken op golflengten die veel langer zijn dan die van röntgenstraling, zodat ze kunnen worden gebruikt om periodieke structuren van reflecterende oppervlakken of volumes met grote geometrische afmetingen te bestuderen.
Bij bepaalde golflengtes veroorzaken regelmatige periodieke structuren met een constante afstand een coherente superpositie van reflecties van vlakken (figuur 1). Interferentie van golven die gereflecteerd worden door de vlakken treedt op in het ontvangstpunt en, afhankelijk van de faseverhoudingen, kan deze interferentie resulteren in zowel versterking (constructief) als verzwakking (destructief) van de resulterende gereflecteerde golf. Destructieve interferentie wordt als effect niet gebruikt in radartaken. Maar constructieve interferentie kan leiden tot een aanzienlijke versterking van echo’s in de richting van de ontvangstantenne van de radar. Structieve interferentie treedt op bij een bepaalde verhouding tussen de golflengte van de uitgezonden trilling en de afstand tussen de elementen van het reflecterende oppervlak:
| d = | λt | waarbij |
d = afstand tussen de elementen van de periodieke structuur (reflecterend oppervlak); λt = golflengte van de uitgezonden oscillatie θ = invalshoek (de zogenaamde “Bragghoek”) |
(1) |
| 2· cos θ |
Met behulp van de variabele frequentie van de straling kan de afstand tussen elementen van periodieke structuren worden gemeten. Dit effect wordt bijvoorbeeld gebruikt om de hoogte van zeegolven (de afstand tussen de golven, de voortplantingsrichting van de golven en dus de windrichting) ver van de kust te meten met behulp van radar met zeer lange golflengte. De voortplanting van de elektromagnetische golf is vrijwel evenwijdig aan het zeeoppervlak, de invalshoek θ is hier dus nul graden. Dit vereenvoudigt vergelijking (1). Bij elke top van de golf wordt een klein deel van de door de radar uitgezonden energie afgebogen en gereflecteerd door de volgende top van de golf. Bij een zenderfrequentie van 5 MHz is de elektromagnetische golf 60 meter lang; constructieve interferentie kan optreden wanneer de afstand tussen golfkammen tot 30 meter bedraagt. Een praktisch voorbeeld is de WERA-radar , een radar die werkt in de HF- en VHF-banden (decameter- en metergolven), ontworpen om de toestand van de zee tot 250 km uit de kust te monitoren. Het beschreven effect wordt ook gebruikt in boordradars op satellieten.
In meteorologische radars wordt Bragg-verstrooiing gebruikt in windprofielradars of zogenaamde windprofielen. In dit geval worden periodieke structuren kunstmatig gecreëerd met behulp van grote luidsprekers. Omhoog gerichte akoestische golven (longitudinale golven) creëren gebieden met verschillende luchtdichtheden. De afstanden tussen deze gebieden hangen af van de lengte van de akoestische golf, in dit geval de (bekende) frequentie en de (nog) onbekende voortplantingssnelheid, die afhangt van de gemiddelde dichtheid van de luchtlagen. Deze inhomogeniteiten reflecteren telkens een klein deel van de uitgestraalde energie. Met behulp van de radarmethode wordt de Bragg-reflectie nu geregistreerd met regelmatige intervallen van modulatie van de luchtdichtheid die door de akoestische oscillaties wordt veroorzaakt. (De snelheid van de elektromagnetische golfpropagatie kan constant worden verondersteld in het beschouwde gebied). Aangezien de luchttemperatuur ook van invloed is op de luchtdichtheid en dus op de akoestische golflengte, kunnen zelfs temperatuurverschillen tussen luchtlagen indirect worden gemeten.
Voor surveillanceradar in de lucht is het hierboven beschreven effect een storend effect. Willekeurige opeenvolgingen van inhomogeniteiten in de luchtdichtheid kunnen zogenaamde “engelecho’s” veroorzaken, die vals alarm kunnen veroorzaken.