Биполарни транзистори
Слика 1: Распоред полупроводничког материјала у транзистору
Слика 1: Распоред полупроводничког материјала у транзистору
До сада је развијен веома велики број различитих типова биполарних транзистора, али је основни принцип код свих исти. У основи важи иста теорија која је већ примењена код полупроводничке диоде са само једним pn спојем. Транзистор, међутим, има два таква pn споја и користи најмање три прикључка, који се називају
- емитер, прикључак који емитује носиоце наелектрисања
- база, прикључак који управља струјом носилаца наелектрисања, и
- колектор, прикључак који прихвата носиоце наелектрисања
Подела
Транзистори се према редоследу својих области деле на npn и pnp транзисторе. Основна структура је, дакле, већ садржана у самом називу. Тако је npn транзистор структура у којој се танак p слој налази између два n слоја. Аналогно томе, pnp транзистор је структура у којој се танак n слој налази између два p слоја. Ови типови транзистора, дакле, имају два pn споја, као што је приказано на слици 2. Један pn спој налази се између базе и колектора. Други pn спој налази се између базе и емитера. Оба pn споја повезују три полупроводничке области са различитим степеном допирања. Биполарни транзистор се, дакле, састоји од три полупроводничке области.
Слика 2: Шематски симболи транзистора
Слика 2: Шематски симболи транзистора
Пошто су већински и мањински носиоци у n и p допираном полупроводничком материјалу различити, ова два типа транзистора такође функционишу различито. То је детаљније описано на следећим страницама.
При разматрању електричних шема мора се правити разлика између ова два типа транзистора. Слика 2 приказује различите симболе. На немачком постоји мнемоничко правило за њихово разликовање, али се оно заснива на игри речи и зато се не може смислено пренети на српски.
Други начин да се симболи лакше запамте јесте чињеница да стрелица, као и код полупроводничке диоде, увек показује у смеру кретања шупљина, дакле од p материјала ка n материјалу.
Конструкција транзистора
Први транзистори су имали pn спојеве који су, као код тачкасте диоде, били изведени помоћу металног шиљастог контакта. За разлику од диоде, транзистор је имао два таква шиљаста контакта, као што је приказано на слици 3, приказ A). Сваки од ових шиљастих контаката изведен је као посебан прикључак и означава се као емитер или колектор.
Слика 3: Основна конструкција транзистора
Слика 3: Основна конструкција транзистора
Слика 3: Основна конструкција транзистора
Ови транзистори са шиљастим контактом су у међувремену технички застарели. Замењени су транзисторима који имају знатно повољније карактеристике у сваком погледу и који се лакше производе. Монокристални транзистори имају знатно боље шумне карактеристике, могу да обрађују веће снаге, имају веће струјно појачање и подносе веће напоне од транзистора са шиљастим контактом. Најсложенију технологију има транзистор израђен од растућег кристала (приказ B), јер се танак слој базе мора формирати током раста двоструком променом течног полупроводничког материјала. Као и код диоде, различито допирани полупроводнички материјал може се такође стопити са основним материјалом (приказ C) или унети у њега дифузијом (приказ D).
Упркос различитим технологијама производње, један фактор је од суштинског значаја: контрола квалитета. При производњи транзистора проценат неисправних компоненти и даље је изузетно висок. Чак и најмање промене, на пример температуре околине, током производње транзистора значајно утичу на електричне карактеристике производа. И након производње транзистором се мора пажљиво руковати како би се обезбедио дуг радни век. Због тога се код транзистора:
- електроде повезују са лемним прикључцима танким, најчешће златним спојним жицама („bond жице“),
- кристал штити од механичких утицаја посебним кућиштем и
- заптива ради заштите од нечистоћа.
Аутор: Кристијан Волф,
Превод на српски:
Александар Г. Ристић