www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

Bipolaire transistoren

n p n
Emitter
Basis
Collector
pn-overgangen
p n p
Emitter
Basis
Collector
pn-overgangen

Afbeelding 1: Rangschikking van het halfgeleidermateriaal in een transistor

Een npn-transistor
n p n
Emitter
Basis
Collector
pn-overgangen
Een pnp-transistor
p n p
Emitter
Basis
Collector
pn-overgangen

Afbeelding 1: Rangschikking van het halfgeleidermateriaal in een transistor

Tot nu toe zijn zeer veel verschillende typen bipolaire transistoren ontwikkeld, maar het basisprincipe is bij alle hetzelfde. In principe geldt dezelfde theorie die al bij de halfgeleiderdiode met slechts één pn-overgang werd toegepast. Een transistor heeft echter twee van dergelijke pn-overgangen en gebruikt ten minste drie aansluitingen, die worden genoemd

  1. emitter, de aansluiting die de ladingsdragers uitzendt
  2. basis, de aansluiting die de stroom van de ladingsdragers regelt, en
  3. collector, de aansluiting die de ladingsdragers opvangt
Indeling

Transistoren worden op grond van de volgorde van hun halfgeleidergebieden ingedeeld in npn- of pnp-transistoren. De fundamentele opbouw ligt daarmee al in de naam besloten. Zo bestaat een npn-transistor uit een dunne p-laag tussen twee n-lagen. Analoog hieraan bestaat een pnp-transistor uit een dunne n-laag tussen twee p-lagen. Deze typen transistoren hebben dus twee pn overgangen, zoals in afbeelding 2 wordt weergegeven. De ene pn overgang bevindt zich tussen basis en collector. De tweede pn overgang bevindt zich tussen basis en emitter. Beide pn overgangen verbinden drie halfgeleidergebieden met verschillende dotering. Een bipolaire transistor bestaat dus uit drie halfgeleidergebieden.

n p n
Emitter
Basis
Collector
p n p
Emitter
Basis
Collector

Afbeelding 2: Schakelsymbolen van transistoren

Een npn-transistor
n p n
Emitter
Basis
Collector
p n p
Emitter
Basis
Collector

Afbeelding 2: Schakelsymbolen van transistoren

Omdat de meerderheids- en minderheidsladingsdragers in n- en p-gedoteerd halfgeleidermateriaal verschillend zijn, werken beide typen transistoren ook verschillend. Dit wordt op de volgende pagina's nader beschreven.

Bij het bekijken van schakelschema's moet onderscheid worden gemaakt tussen deze twee typen transistoren. Afbeelding 2 toont de verschillende symbolen. In het Duits bestaat hiervoor een ezelsbruggetje, maar dit berust op een woordspeling en kan daarom niet zinvol in het Nederlands worden weergegeven.

Een tweede manier om de symbolen te onthouden is dat de pijl, net als bij een halfgeleiderdiode, altijd in de bewegingsrichting van de gaten wijst, dus van het p-materiaal naar het n-materiaal.

Opbouw van een transistor

De eerste transistoren waren allemaal voorzien van pn overgangen die, net als bij een puntcontactdiode, met een metalen puntcontact werden opgebouwd. In tegenstelling tot de diode had de transistor echter twee van dergelijke puntcontacten, zoals afbeelding 3, aanzicht A), laat zien. Elk van deze puntcontacten is als een afzonderlijke aansluiting uitgevoerd en wordt emitter of collector genoemd.

Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector

Afbeelding 3: Principiële opbouw van transistoren

Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector

Afbeelding 3: Principiële opbouw van transistoren

Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector
Emitter
Basis
Collector
Puntcontacttransistor Monokristal Aangesmolten halfgeleidermateriaal Ingediffundeerd halfgeleidermateriaal

Afbeelding 3: Principiële opbouw van transistoren

Deze puntcontacttransistoren zijn inmiddels technisch verouderd. Ze zijn vervangen door transistoren die in alle opzichten aanzienlijk gunstiger eigenschappen hebben en bovendien gemakkelijker kunnen worden vervaardigd. Monokristallijne transistoren hebben veel betere ruiseigenschappen, kunnen hogere vermogens verwerken, hebben een hogere stroomversterking en zijn beter bestand tegen hoge spanningen dan puntcontacttransistoren. De transistor uit een gegroeid kristal (aanzicht B) vereist de meest complexe productietechnologie, omdat de dunne basislaag tijdens de groei door tweemaal wisselen van het vloeibare halfgeleidermateriaal moet worden gevormd. Net als bij een diode kan het verschillend gedoteerde halfgeleidermateriaal ook worden aangesmolten op het basismateriaal (aanzicht C) of daarin worden ingebracht door diffusie (aanzicht D).

Het inwendige van een silicium-planartransistor
 (klik om te vergroten: 640·480px = 39 kByte

Afbeelding 4: Het inwendige van een silicium-planartransistor

Ondanks de verschillende productietechnologieën is één factor bij de vervaardiging van wezenlijk belang: de kwaliteitscontrole. Bij de productie van transistoren is het uitvalspercentage nog steeds extreem hoog. Zelfs de kleinste schommelingen, bijvoorbeeld in de omgevingstemperatuur, hebben tijdens de productie een aanzienlijke invloed op de elektrische eigenschappen van het product. Ook na de vervaardiging moet de transistor voorzichtig worden behandeld om een lange levensduur te bereiken. Daarom worden bij transistoren:

  1. de elektroden met dunne, meestal gouden verbindingsdraden („bond wires“) aan de soldeeraansluitingen gebonded,
  2. het kristal met een speciale behuizing tegen mechanische invloeden beschermd en
  3. ter bescherming tegen verontreiniging afgedicht.