www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Wojna elektroniczna

Budowa atomu

Powłoka elektronowa
Jądro atomowe
Protony
Neutrony
Elektrony

Rysunek 1: Budowa atomu helu według modelu atomu Bohra

Powłoka elektronowa
Jądro atomowe
Protony
Neutrony
Elektrony

Rysunek 1: Budowa atomu helu według modelu atomu Bohra

Budowa atomu

Niewiele zagadnień w fizyce zmieniało się tak często jak wyobrażenia dotyczące budowy atomu. Do wyjaśniania różnych zjawisk fizycznych wykorzystuje się modele, które wprawdzie są niedoskonałe, ale wystarczają do danego wyjaśnienia.

Atom składa się głównie z elektronów, protonów i neutronów. Elektrony, protony i neutrony jednego pierwiastka są identyczne z tymi samymi cząstkami innych pierwiastków. Różnica między poszczególnymi pierwiastkami polega jedynie na różnej liczbie i rozmieszczeniu elektronów oraz protonów.

Elektron ma niewielki ujemny ładunek elektryczny. Proton ma dodatni ładunek o takiej samej wartości jak ładunek elektronu, lecz o przeciwnej biegunowości. Mimo że proton ma taki sam ładunek jak elektron, jego masa jest około 1827 razy większa od masy elektronu. W większości atomów występują również elektrycznie obojętne cząstki zwane neutronami, których masa jest w przybliżeniu równa masie protonu. Nie mają one żadnego ładunku elektrycznego.

Zgodnie z modelem atomu Bohra elektrony, protony i neutrony są rozmieszczone w sposób przypominający miniaturowy Układ Słoneczny. Spójrzmy na atom helu na rysunku 1. Dwa protony i dwa neutrony tworzą zwarte jądro atomowe z dodatnim ładunkiem elektrycznym obu protonów, wokół którego poruszają się dwa bardzo lekkie elektrony o ładunku ujemnym. Tor ruchu tych elektronów nie jest jednak określony tak dokładnie, jak mogłoby sugerować przedstawienie graficzne. Znajdują się one jedynie zawsze w określonej odległości, opisywanej za pomocą orbitali, od jądra atomowego i muszą poruszać się z taką prędkością, aby powstawała siła odśrodkowa, która równoważy siłę przyciągania protonów („siłę dośrodkową”). Tak jak statek kosmiczny potrzebuje energii, aby przejść na inną orbitę, tak również elektron potrzebuje dodatkowej energii, aby przejść na orbitę bardziej oddaloną od jądra atomowego. Elektron musi więc mieć określoną energię kinetyczną, aby poruszać się po określonej orbicie wokół jądra atomowego. Energia ta nazywana jest poziomem energetycznym elektronu. Elektron przechodzący z bardziej oddalonej orbity na orbitę położoną bliżej jądra atomowego musi oddać energię. Odwrotnie, aby oddalić się od jądra atomowego, elektron musi pobrać energię.

Powłoka N
Powłoka M
Powłoka L
Powłoka K

Rysunek 2: Budowa atomu miedzi według modelu atomu Bohra

Powłoka N
Powłoka M
Powłoka L
Powłoka K

Rysunek 2: Budowa atomu miedzi według modelu atomu Bohra

Elektrony krążące wokół jądra atomowego nie znajdują się w przypadkowych odległościach od jądra, lecz odległości te są określone przez zdefiniowane poziomy energetyczne. Poszczególne poziomy energetyczne można sobie wyobrazić jako zagnieżdżone w sobie powłoki o różnych rozmiarach otaczające jądro atomowe. Powłoki te oraz możliwa liczba elektronów w każdej z nich są określone przez zakaz Pauliego. Zgodnie z tą zasadą poziomom energetycznym odpowiadają następujące maksymalne liczby elektronów w powłokach:

Powłoka K2 elektrony(n=1)
Powłoka L8 elektronów(n=2)
Powłoka M18 elektronów(n=3)
Powłoka N32 elektrony(n=4)

Tabela 1: Możliwa liczba elektronów w powłokach

Ogólnie powłoka o głównej liczbie kwantowej n może zawierać 2·n2 elektronów. Na przykład druga powłoka, powłoka L, jest całkowicie zapełniona przy 2·22, czyli 8 elektronach. Za pomocą modelu atomu Bohra można również fizycznie wyjaśnić układ okresowy pierwiastków, który wcześniej był traktowany jedynie jako formalny system klasyfikacji.

Model pasm energetycznych

Pasmo przewodnictwa
pasmo zabronione
Pasmo walencyjne
Przerwa
energetyczna

Rysunek 3: Model pasm energetycznych półprzewodnika (przewodnictwo samoistne)

Pasmo przewodnictwa
pasmo zabronione
Pasmo walencyjne
Przerwa
energetyczna

Rysunek 3: Model pasm energetycznych półprzewodnika (przewodnictwo samoistne)

Wszystkie elektrony znajdujące się w powłoce elektronowej atomu mają określony poziom energetyczny. Im dalej elektron znajduje się od jądra atomowego, tym wyższy jest jego poziom energetyczny. Elektron może pobierać energię w postaci oddziaływania pól elektrycznych, ciepła lub światła. Jeżeli poziom energetyczny elektronu jest tak wysoki, że dodatni ładunek jądra atomowego nie może go już utrzymać w orbitalu, elektron opuszcza atom i staje się swobodnym elektronem przewodnictwa. Elektrony przewodnictwa mają zatem znacznie więcej energii niż elektrony związane (tak zwane elektrony walencyjne).

Procesy przewodnictwa elektrycznego można przedstawić w sposób przejrzysty, przedstawiając różne możliwe stany energetyczne elektronów na diagramie energetycznym. Elektrony walencyjne są energetycznie skupione w paśmie walencyjnym, natomiast elektrony przewodnictwa w paśmie przewodnictwa. Różnica energii nazywana jest przerwą energetyczną.

Ze względu na istnienie minimalnej energii niezbędnej do uwolnienia elektronów walencyjnych, zakres energii E dla EV<E<EL nie może być zajmowany przez ruchliwe nośniki ładunku pochodzące z regularnej sieci krystalicznej. Ten zakres energii nazywany jest „pasmem zabronionym”.

Opis procesów przewodnictwa elektrycznego za pomocą schematu energetycznego pasma przewodnictwa i pasma walencyjnego określa się jako model pasm energetycznych.

Pasmo przewodnictwa
pasmo
zabronione
Pasmo walencyjne
Izolator
Półprzewodnik
Przewodnik

Rysunek 4: Model pasm energetycznych różnych materiałów

Pasmo przewodnictwa
pasmo
zabronione
Pasmo walencyjne
Izolator
Półprzewodnik
Przewodnik

Rysunek 4: Model pasm energetycznych różnych materiałów

Różnica energii ΔE, która oddziela pasmo walencyjne od pasma przewodnictwa, jest ważną wielkością umożliwiającą charakteryzowanie izolatorów, półprzewodników i przewodników elektrycznych. Różne szerokości pasma zabronionego dla 1. izolatorów, 2. półprzewodników i 3. przewodników elektrycznych przedstawiono na rysunku 4.

Izolatory mają bardzo dużą przerwę energetyczną. Im większa jest przerwa energetyczna, tym więcej energii potrzeba, aby elektron walencyjny mógł stać się swobodnym elektronem przewodnictwa. Oznacza to, że im więcej energii potrzeba nawet do przepływu bardzo małych prądów, tym lepsze właściwości izolacyjne ma izolator. Pasmo zabronione jest zatem bardzo szerokie.

W półprzewodniku pasmo zabronione jest już nieco węższe. Dostarczenie nieco większej ilości energii cieplnej umożliwia już przepływ prądu. W półprzewodniku germanowym na przykład już około 50° Celsius wystarcza, aby umożliwić zauważalny przepływ prądu.

Ostatni diagram pokazuje, że pasmo walencyjne przewodnika przechodzi w pasmo przewodnictwa. Praktycznie nie występuje tu pasmo zabronione. Niewielka ilość dostarczonej energii może przekształcić elektrony walencyjne w swobodne elektrony przewodnictwa. Dlatego materiały te są dobrymi przewodnikami elektrycznymi.