Pokładowy radar meteorologiczny
Rysunek 1: Radar meteorologiczny Collins w technologii solid-state
Pokładowy radar meteorologiczny
Obecnie powszechną praktyką jest wyposażanie samolotów komunikacyjnych w system radaru meteorologicznego, który najczęściej jest zainstalowany w nosie samolotu. Radar meteorologiczny dostarcza pilotowi do kokpitu lokalny obraz sytuacji pogodowej, obejmujący wyłącznie przestrzeń przed samolotem, i umożliwia wykrywanie oraz omijanie niebezpiecznych zjawisk atmosferycznych. Maksymalny zasięg 180 Mm jest wartością typową, chociaż zwykle wykorzystywany zakres (wybierany poprzez zmianę skali) wynosi około 30–80 Mm.
Antena z odbiornikiem
Rysunek 2: Radar w nosie samolotu z anteną paraboliczną
W radarach montowanych w nosie samolotu stosowane są dwa podstawowe rozwiązania antenowe. Pierwsze wykorzystuje reflektor paraboloidalny („czaszę”), a drugie płaską antenę grupową, która może być również wykonana jako układ antenowy z szykiem fazowanym. Oba typy anten są szeroko stosowane, jednak obecnie preferowana jest antena z szykiem fazowanym jako rozwiązanie nowocześniejsze.
Antena umieszczona w nosie samolotu zwykle wykonuje ciągły ruch wahadłowy z jednej strony na drugą, przeszukując – zależnie od konstrukcji urządzenia – sektor o szerokości od 120° do 180°.
W zależności od wielkości i kształtu nosa samolotu stosuje się anteny o średnicy od 10" do 30". Przykładowo, mniejszy samolot komunikacyjny może zazwyczaj pomieścić antenę o średnicy około 12"–18".
Przetwarzanie danych
Rysunek 3: Trójwymiarowy obraz pogodowy
W przedziale awioniki samolotu, w którym znajduje się między innymi transponder SSR, musi być zainstalowany moduł przetwarzania danych meteorologicznych, który na podstawie odebranych danych oblicza obraz sytuacji pogodowej. Następnie obraz ten musi zostać przekształcony do postaci odpowiedniej do wyświetlenia na ekranie.
Do tego celu opracowano zaawansowane oprogramowanie umożliwiające między innymi generowanie trójwymiarowego obrazu pogody, takiego jak przedstawiony na ilustracji.
Wyświetlanie w kokpicie
Rysunek 4: Wskaźnik PPI w kokpicie
Radar meteorologiczny stosowany na pokładzie samolotu zazwyczaj wykorzystuje sektorowy sposób prezentacji danych. Jest on podobny do wskaźnika PPI i przedstawia odebrany obraz sytuacji pogodowej w formie przypominającej mapę. Jednak „położenie radaru” nie znajduje się na środku ekranu, lecz przy jego dolnej krawędzi. Wiązka odchylająca porusza się tam i z powrotem synchronicznie z ruchem anteny. Dzięki swobodnie wybieranemu powiększeniu pilot może dobrać skalę wyświetlania najlepiej odpowiadającą bieżącej sytuacji.
Najczęściej wskaźnik jest urządzeniem wielofunkcyjnym i wyświetla również inne dane dotyczące lotu.
Stabilizacja
Rysunek 5: Charakterystyka promieniowania anteny podczas pochylenia i przechylenia
bez stabilizacji oraz ze stabilizacją
Podczas wykonywania manewrów (na przykład podczas startu) radar meteorologiczny samolotu kierowałby swoją charakterystykę promieniowania na obszar przestrzeni powietrznej, przez który pilot z pewnością nie zamierzał przelatywać.
Równie ważne jest zachowanie dokładności wskazań kierunku podczas manewrów oraz innych faz lotu. Utrzymanie wymaganej stabilności (podczas pochylenia i przechylenia) w czasie lotu stanowi jednak istotne wyzwanie techniczne.
Dlatego konieczne jest zastosowanie na pokładzie elektromechanicznego układu serwomechanizmów, który spełni to wymaganie. Kompensowanie łagodnych manewrów, takich jak niewielkie zakręty, jest znacznie łatwiejsze niż kompensowanie dużych zmian kąta wznoszenia lub opadania. Z tego względu można oczekiwać, że stabilizacja anteny zapewni stałe przeszukiwanie względem horyzontu jedynie podczas umiarkowanych manewrów.
Jeżeli stabilizacja nie jest włączona, na wyświetlany obraz nakładane są kierunek i położenie przestrzenne samolotu. Podczas manewrów w płaszczyźnie pionowej zmiana orientacji względem obserwowanego obszaru przestrzeni powietrznej jest często znacznie większa, niż zamierzano.
W razie potrzeby pilot może włączyć stabilizację w płaszczyźnie pionowej. Najwięcej problemów występuje podczas startu i lądowania. Niektóre systemy aktywują stabilizację dopiero po włączeniu autopilota, natomiast przez pozostały czas wymagają ręcznego sterowania.