www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Podstawy techniki radarowej

Wskazówki i ostrzeżenia dotyczące samodzielnej budowy radaru

Na forach i blogach pojawia się czasem pytanie, na co należy zwrócić uwagę przy samodzielnej budowie radaru. Często wspomina się przy tym o dość fantastycznych konstrukcjach z anteną satelitarną i magnetronem z kuchenki mikrofalowej, które jednak nie mają najmniejszych szans na prawidłowe działanie.

Zbudowanie własnego radaru, który można nawet legalnie eksploatować, jest jednak łatwiejsze, niż mogłoby się wydawać.
Zasadniczo obowiązuje jednak jedna reguła: Nie używać magnetronów z kuchenek mikrofalowych! Ze względów bezpieczeństwa należy w ogóle ograniczyć się do podzespołów półprzewodnikowych, ponieważ ich umiarkowane napięcia robocze stwarzają znacznie mniejsze zagrożenie.

Często zadawane pytania

Jaką moc powinien mieć nadajnik, aby osiągnąć zasięg około 2 do 3 kilometrów?

Zasięg radaru zależy od dwóch warunków. Pierwszy jest warunkiem czasowym i musi zapewniać dostatecznie długi czas odbioru, aby fala elektromagnetyczna mogła przebyć wymaganą drogę. Drugi jest warunkiem energetycznym i oznacza, że budżet mocy nadajnika musi wystarczyć na pokrycie strat podczas drogi do celu, odbicia od celu oraz drogi powrotnej, tak aby do odbiornika dotarł jeszcze sygnał echa możliwy do dalszego przetwarzania.

Jeżeli zostanie wybrany radar impulsowy, to zgodnie z równaniem radarowym moc impulsowa dla takiej odległości powinna wynosić w przybliżeniu około 5 do maksymalnie 10 W. Częstotliwość powtarzania impulsów powinna natomiast mieścić się w zakresie od 1 do maksymalnie 10 kHz, co z dużym zapasem wystarcza do jednoznacznych pomiarów odległości w tym zakresie.

Jeżeli zostanie wybrany radar FMCW, to moc nadawcza od 10 do 30 mW jest całkowicie wystarczająca. Funkcję podobną do częstotliwości powtarzania impulsów pełni tutaj czas trwania przebiegu pomiarowego, czyli czas jednego cyklu pomiarowego i zarazem czas liniowego narastania częstotliwości. Ponieważ wynosi on zwykle kilka milisekund, nie należy spodziewać się niejednoznaczności pomiaru odległości.

To, że radar FMCW osiąga tutaj większy zasięg przy mniejszej mocy niż radar impulsowy, wynika z faktu, że dla zasięgu istotna jest właściwie nie moc szczytowa impulsu, lecz energia zawarta w impulsach nadawczych. Dlatego z mocą radaru FMCW można co najwyżej porównywać moc średnią radaru impulsowego.

Jakich częstotliwości można użyć w radarze własnej konstrukcji?

Istnieje kilka pasm częstotliwości dopuszczonych specjalnie do zastosowań pomiarowych, a radar jest przecież urządzeniem pomiarowym. Szczególnie znana jest częstotliwość 24,125 GHz w paśmie K, dla której dostępnych jest już wiele modułów radarowych przeznaczonych do zastosowań amatorskich. Dopuszczenia tych częstotliwości przez niemiecką Federalną Agencję ds. Sieci są zasadniczo również ograniczone pod względem maksymalnej mocy nadawczej.

Otwarte pozostają także projekty takie jak radar UWB, który emituje jedynie niewielką liczbę niezwykle krótkich impulsów, praktycznie niemożliwych do odróżnienia w większej odległości od naturalnego szumu otoczenia. Ponieważ niemiecka Federalna Agencja ds. Sieci nie jest nawet w stanie zmierzyć takich dodatkowych emisji impulsów szumowych, nie może również stwierdzić, że powodują one gdziekolwiek zakłócenia. Dlatego radary UWB o ograniczonej mocy impulsowej zostały zasadniczo dopuszczone odpowiednimi przepisami.

Radar UWB nie jest jednak zalecany amatorowi mającemu niewielkie doświadczenie w technice wielkich częstotliwości. Znacznie szybciej można osiągnąć sukces za pomocą dostępnych w handlu modułów radarowych FMCW. Zawierają one już nadajnik, odbiornik oraz elementy promieniujące anteny i wymagają jedynie dołączenia układów małej częstotliwości. Trzeba jednak uważać! Wiele bardzo tanich modułów nadaje się wyłącznie do pracy jako radar CW, ponieważ nie można ich modulować. W rezultacie z reguły nie umożliwiają również pomiaru odległości. Jako prostą regułę można przyjąć, że jeżeli moduł radarowy ma tylko trzy wyprowadzenia, to z pewnością nie nadaje się do pracy jako radar FMCW.

Czy jako antenę modułu radarowego można wykorzystać starą antenę satelitarną?

Zasadniczo tak. Ponieważ anteny satelitarne są projektowane dla częstotliwości do około 13 GHz, to w zakresie 24 GHz są teoretycznie znacznie bardziej efektywne niż podczas pracy w instalacji satelitarnej. Należy jedynie zwrócić uwagę, aby reflektor nie był odkształcony, ponieważ w przeciwnym razie uzyskany zysk zostanie ponownie utracony. Próba nadania czaszy „typowo radarowego” wyglądu za pomocą szlifierki kątowej nie będzie więc działać.

Podczas ustawiania anteny należy również uwzględnić, że takie czasze są przeznaczone do odbioru sygnałów nadchodzących z kierunku około 27°…30° powyżej horyzontu. Aby uzyskać poziome promieniowanie radaru, czaszę należy zatem przechylić do przodu o taki sam kąt.

Ze starego konwertera LNB o średnicy szyjki 40 mm można usunąć jego wewnętrzne elementy, a następnie umieścić prosty moduł radarowy z tylko dwiema antenami płatowymi w obudowie za anteną tubową tak, aby anteny te znajdowały się możliwie blisko środka okrągłego odcinka falowodu. Rozwiązanie to nie jest szczególnie efektywne, ponieważ dwie anteny płatowe muszą dzielić między sobą środek, a więc żadna z nich nie znajduje się dokładnie w jego centrum. Konstrukcja ma jednak tę zaletę, że oryginalna obudowa LNB zapewnia dobre mocowanie dokładnie w odpowiednim miejscu i jednocześnie chroni układ przed wodą rozbryzgową.

Problemem może być natomiast formalnoprawna strona takiej konstrukcji. Nawet stosunkowo mała antena satelitarna o średnicy zaledwie 60 cm osiąga zysk antenowy dochodzący do 36 dB, czyli około 4000 razy. Po uwzględnieniu wszystkich strat może się w pewnych warunkach okazać, że nadal nie wystarczają one do bezpiecznego spełnienia wymogu niemieckiej Federalnej Agencji ds. Sieci dotyczącego maksymalnej dopuszczalnej EIRP (Effective Isotropic Radiated Power, czyli mocy nadajnika pomnożonej przez zysk antenowy). Również w takim przypadku można jednak znaleźć proste rozwiązanie: bezpośrednio przed grupą anten nadawczych w obudowie LNB można umieścić niewielki kawałek spienionego polistyrenu, którego niewielkie tłumienie jest do tego celu całkowicie wystarczające.

Jak wygląda obciążenie promieniowaniem tego radaru i czy należy obawiać się szkód zdrowotnych?

Moce nadawcze dostępnych w handlu modułów radarowych mieszczą się w zakresie zaledwie kilku miliwatów.[1] (Dane techniczne: http://www.viasat.com/files/assets/web/datasheets/24GHz_RADAR_chip_103_web.pdf) Nawet przy zastosowaniu reflektora antenowego o zysku 36 dB jedynie w kierunku głównej wiązki można oczekiwać efektywnej mocy około 1 do maksymalnie 4 W. (W Niemczech dopuszczalna wartość graniczna wynosiłaby 50 W na metr kwadratowy.) Takie oszacowanie jest jednak dalekie od rzeczywistych warunków, ponieważ w odległości jednego do dwóch metrów radar nie oświetla jeszcze całego metra kwadratowego — charakterystyka antenowa jest znacznie węższa. Powyżej dwóch metrów straty spowodowane rozbieżnością wiązki (patrz: tłumienie w wolnej przestrzeni) są ponownie na tyle duże, że obciążenie promieniowaniem zmniejsza się proporcjonalnie do kwadratu odległości. W najbardziej niekorzystnym przypadku, bezpośrednio w kierunku głównej wiązki i w odległości jednego metra (znacznie bliżej praktycznie i tak nie można się znaleźć), obciążenie promieniowaniem jest porównywalne z używaniem telefonu komórkowego bezpośrednio przy uchu. Stojąc obok radaru, czyli poza kierunkiem głównej wiązki, jego obciążenie promieniowaniem można uznać za pomijalne.