Multilateracja
Rysunek 1: Zasada działania multilateracji
(szczególny przypadek trilateracji: trzy odległości od trzech znanych punktów wyznaczają nową pozycję)
Rysunek 1: Zasada działania multilateracji
(szczególny przypadek trilateracji: trzy odległości od trzech znanych punktów wyznaczają nową pozycję)
Multilateracja
Multilateracja jest metodą wyznaczania położenia obiektu na podstawie pomiaru odległości od znanych punktów odniesienia. W służbach kontroli ruchu lotniczego pomiary te realizowane są za pomocą różnych systemów radarowych, wykorzystujących urządzenia zainstalowane w tych punktach. Bezpośredni pomiar azymutu (a więc również stosowanie dużych anten kierunkowych) nie jest konieczny. W tym sensie multilateracja stanowi przeciwieństwo namiaru krzyżowego, w którym dokładnie mierzy się kierunki z różnych punktów, aby określić położenie obiektu.
Zasada działania
Pomiary zsynchronizowane czasowo
Lokalizowany obiekt jest oświetlany sygnałem radarowym (radar pierwotny) lub wysyła odpowiedź na zapytanie (radar wtórny). Echo lub sygnał odpowiedzi jest odbierany przez stacjonarny odbiornik. Czas propagacji sygnału stanowi miarę odległości. Ponieważ nie jest jeszcze znany kierunek, obiekt może znajdować się w dowolnym punkcie okręgu wokół odbiornika o promieniu równym zmierzonej odległości.
Ten sam proces przeprowadzony przez drugi odbiornik tworzy drugi okrąg wokół jego znanej pozycji. Obiekt musi znajdować się w jednym z dwóch punktów przecięcia tych okręgów. Wynik jest więc nadal niejednoznaczny. Dopiero trzeci odbiornik umieszczony w trzeciej znanej lokalizacji pozwala uzyskać jednoznaczne rozwiązanie, ponieważ trzy okręgi mogą mieć tylko jeden wspólny punkt przecięcia.
Synchronizacja jest zapewniona przez znany moment wysłania zapytania. Jeśli każdy odbiornik sam wysyła zapytanie, pomiar odległości jest równie prosty jak w przypadku radaru monostatycznego. W takim przypadku jedyną niewiadomą jest odległość. Jeżeli natomiast pracuje tylko jeden centralny nadajnik zapytujący, pomiar staje się bardziej złożony i przypomina działanie radaru bistatycznego. Wówczas występują dwie niewiadome: odległość między nadajnikiem a obiektem (jednakowa dla wszystkich odbiorników), i odległość między obiektem a danym odbiornikiem.
Rysunek 2: Multilateracja niesynchronizowana, zwana również lokalizacją hiperboliczną
Pomiary niesynchronizowane czasowo
Możliwa jest również sytuacja, w której lokalizowany obiekt regularnie emituje sygnał bez wcześniejszego zapytania (na przykład ADS-B). W takim przypadku odbiorniki nie znają dokładnego momentu nadania sygnału. Znają jedynie precyzyjny czas jego odebrania. Nie można więc bezpośrednio zmierzyć czasu propagacji pomiędzy obiektem a pojedynczym odbiornikiem, lecz jedynie różnicę czasów nadejścia sygnału do dwóch odbiorników. (Opóźnienia w połączeniach kablowych między odbiornikami a serwerem są kalibrowane i mogą zostać uwzględnione w obliczeniach.)
Dla każdej pary odbiorników różnice czasów nadejścia (TDOA – Time Difference of Arrival) można przedstawić jako rodzinę hiperbol. Każda hiperbola odpowiada jednej konkretnej zmierzonej różnicy czasów. Oznacza to, że przy danej różnicy czasów obiekt może znajdować się w dowolnym punkcie tej hiperboli (patrz rysunek 2).
Kolejne pary odbiorników również mierzą różnice czasów nadejścia i wyznaczają własne hiperbole. Punkt przecięcia wszystkich wybranych hiperbol stanowi poszukiwaną pozycję obiektu.
Realizacja techniczna
W zastosowaniach multilateracji do wykrywania ruchomych przeszkód na lotniskach można wykorzystywać różne zakresy częstotliwości. Zaleca się stosowanie łącza UAT (Universal Access Transceiver) na częstotliwości 978 MHz zamiast częstotliwości systemu SSR (Secondary Surveillance Radar).
W praktyce jednak często wykorzystuje się funkcję squitter standardu Mode S na częstotliwości 1090 MHz. W tym celu każdy pojazd poruszający się po lotnisku wyposażony jest w transponder podobny do tych, które są obowiązkowe na statkach powietrznych. Każde lotnisko może uzyskać pulę 200 adresów z 24-bitowej przestrzeni adresowej i przypisać je swoim pojazdom.[1]
Pozycja pojazdu jest wówczas określana na podstawie dwóch niezależnych źródeł: odbiornika GPS zintegrowanego z transponderem i systemu multilateracji. Aby nie obciążać dodatkowo intensywnie wykorzystywanej częstotliwości odpowiedzi radaru wtórnego (1090 MHz), system GPS wyłącza transmisję ADS-B, gdy pojazd nie znajduje się na drogach kołowania lub innych operacyjnych częściach lotniska.
Błędy pomiarowe
Dzięki zastosowaniu dużej liczby odbiorników rozmieszczonych na terenie lotniska błędy pomiarowe mogą być ograniczane metodami statystycznymi. Błędy występują przede wszystkim wtedy, gdy:
- silny szum zakłóca określenie czasu odbioru sygnału,
- aktywne zakłócenia wpływają na pomiar,
- wielokrotne odbicia sygnału (propagacja wielodrogowa – multipath) zniekształcają pomiar czasu propagacji.
Prawdopodobieństwo wystąpienia takich błędów maleje wraz ze zmniejszaniem się odległości między obiektem a odbiornikami. Dlatego do wyznaczania pozycji wykorzystuje się przede wszystkim wyniki pomiarów odpowiadające krótkim czasom propagacji sygnału.
Źródła:
- ICAO: Airport Ground Vehicle Automatic Dependent Surveillance – Broadcast (ADS-B) Out Squitter Equipment — 11/14/2011, (online)