Multilateratie
Figuur 1: Werkingsprincipe van multilateratie
(speciaal geval van trilateratie: drie afstanden tot drie bekende punten bepalen een nieuwe positie)
Figuur 1: Werkingsprincipe van multilateratie
(speciaal geval van trilateratie: drie afstanden tot drie bekende punten bepalen een nieuwe positie)
Multilateratie
Multilateratie is een methode waarbij de positie van een object wordt bepaald door afstandsmetingen vanaf bekende referentiepunten. In de luchtverkeersleiding worden deze afstanden gemeten met verschillende radarprocedures, waarbij apparatuur op deze bekende locaties is geïnstalleerd. Directe metingen van de peiling of azimut (en dus grote richtantennes) zijn niet nodig. Daarmee vormt multilateratie het tegenovergestelde van kruispeiling, waarbij vanuit verschillende locaties nauwkeurige richtingen worden gemeten om de positie van een object te bepalen.
Werkingsprincipe
Tijdgesynchroniseerde metingen
Het te lokaliseren object wordt bestraald door een radarsignaal (primair radar) of zendt een antwoordsignaal uit na een ondervraging (secundair radar). Deze echo of het antwoordsignaal wordt ontvangen door een vast opgestelde ontvanger. De looptijd van het signaal is een maat voor de afstand. Omdat er nog geen richtingsinformatie beschikbaar is, kan het object zich overal bevinden op een cirkel rondom de ontvanger met een straal gelijk aan de gemeten afstand.
Wanneer hetzelfde proces wordt uitgevoerd met een tweede ontvanger, ontstaat een tweede cirkel rond diens bekende positie. Het object moet zich bevinden in een van de twee snijpunten van deze cirkels. Het resultaat is dus nog niet eenduidig. Pas een derde ontvanger op een derde bekende locatie levert een unieke oplossing op, omdat drie cirkels slechts één gemeenschappelijk snijpunt kunnen hebben.
De synchronisatie wordt gerealiseerd door het bekende tijdstip waarop de ondervraging wordt uitgezonden. Wanneer elke ontvanger zelf de ondervraging uitzendt, is de afstandsmeting even eenvoudig als bij een monostatische radar. Bij de berekening is de afstand de enige onbekende grootheid. Wanneer slechts één centrale ondervragingszender wordt gebruikt, wordt de afstandsmeting complexer, vergelijkbaar met een bistatische radar. In dat geval zijn er twee onbekenden: de afstand tussen de zender en het object (voor alle ontvangers gelijk), en de afstand tussen het object en de betreffende ontvanger.
Figuur 2: Niet-gesynchroniseerde multilateratie, ook wel hyperbolische plaatsbepaling genoemd
Niet-tijdgesynchroniseerde metingen
Het is ook mogelijk dat het te lokaliseren object periodiek een signaal uitzendt zonder voorafgaande ondervraging (bijvoorbeeld ADS-B). In dat geval kennen de ontvangers het exacte tijdstip van uitzending niet. Zij kennen alleen het nauwkeurige tijdstip waarop het signaal wordt ontvangen. Daardoor kan de looptijd tussen het object en een afzonderlijke ontvanger niet rechtstreeks worden gemeten; alleen het verschil in aankomsttijd tussen twee ontvangers kan worden bepaald. (De vertragingen in de kabelverbindingen tussen de ontvangers en de server zijn gekalibreerd en kunnen uit de berekening worden verwijderd.)
Voor elk ontvangerpaar kunnen de verschillende aankomsttijdverschillen (TDOA – Time Difference of Arrival) worden weergegeven als een familie van hyperbolen. Elke hyperbool komt overeen met één specifieke gemeten tijdsverschil. Dit betekent dat het object zich bij die gemeten tijdsverschil ergens op die hyperbool moet bevinden (zie figuur 2).
Andere ontvangerparen meten eveneens aankomsttijdverschillen en verkrijgen hun eigen hyperbolen. Het snijpunt van alle geselecteerde hyperbolen vormt de gezochte positie.
Technische uitvoering
Voor het toepassen van multilateratie bij de detectie van bewegende obstakels op luchthavens kunnen verschillende frequentiebanden worden gebruikt. Aanbevolen wordt om een UAT-link (Universal Access Transceiver) op 978 MHz te gebruiken in plaats van de frequenties van het SSR-systeem (Secondary Surveillance Radar).
In de praktijk wordt echter vaak gebruikgemaakt van de squitter-functie van de Mode S-standaard op 1090 MHz. Daartoe is elk voertuig op het luchthavengebied uitgerust met een transponder die vergelijkbaar is met de transponders die in vliegtuigen verplicht zijn. Elke luchthaven kan een blok van 200 adressen uit de 24-bits adresruimte aanvragen en deze aan haar voertuigen toewijzen.[1]
De positiebepaling van het voertuig beschikt dan over twee onafhankelijke informatiebronnen: de in de transponder geïntegreerde GPS-ontvanger, en het multilateratiesysteem. Om de reeds zwaar belaste antwoordfrequentie van het secundaire radar (1090 MHz) niet onnodig verder te belasten, schakelt het GPS-systeem de ADS-B-uitzending uit wanneer het voertuig zich niet op taxibanen of andere operationele luchthavengebieden bevindt.
Meetfouten
Door een groot aantal ontvangers over het luchthavengebied te verspreiden, kunnen meetfouten statistisch worden onderdrukt. Meetfouten treden vooral op wanneer:
- sterke ruis de bepaling van het ontvangsttijdstip verstoort;
- actieve storingen de meting beïnvloeden;
- meervoudige reflecties (multipath-propagatie) de looptijdmeting vervalsen.öi>
De kans op dergelijke fouten neemt af naarmate de afstand tussen het object en de ontvangers kleiner wordt. Daarom worden voor de positiebepaling bij voorkeur metingen met korte signaallooptijden gebruikt.
Bronnen:
- ICAO: Airport Ground Vehicle Automatic Dependent Surveillance – Broadcast (ADS-B) Out Squitter Equipment — 11/14/2011, (online)