Tranzystor pnp
Rysunek 1: Tranzystor pnp z napięciami polaryzacji
Rysunek 1: Tranzystor pnp z napięciami polaryzacji
Zasadniczo tranzystor pnp działa tak samo jak tranzystor npn. Ponieważ jednak kolejność obszarów jest inna, tzn. emiter, baza i kolektor są domieszkowane przeciwnie niż w tranzystorze npn, prąd jest przenoszony przez inne nośniki ładunku. Nośnikami większościowymi w tranzystorze pnp są dziury. Aby jednak taka przewodność dziurowa była możliwa, trzeba również odwrócić biegunowość napięć polaryzacji. Sposób podłączenia napięć pokazano na rysunku 1.
Także tutaj można zastosować dokładnie tę samą metodę zapamiętania właściwej polaryzacji wyprowadzeń jak w tranzystorze npn. Wyprowadzenia tranzystora są ponownie rozpatrywane w kolejności „emiter-baza-kolektor”. Jak pokazano na rysunku 1, emiter, oznaczony pierwszą literą sekwencji obszarów pnp, ma względem bazy bardziej pozytywny potencjał. Baza (druga litera) jest więc bardziej negatywna, a kolektor ponownie jest spolaryzowany bardziej pozytywnie. (Ponieważ jednak napięcie kolektora ponownie nakłada się na napięcie bazy, dla wymaganej polaryzacji zaporowej kolektor musi mieć znacznie większe napięcie ujemne względem emitera.) Wewnątrz kryształu tranzystora pnp za przepływ prądu odpowiada przede wszystkim przewodność dziurowa. Poza kryształem tranzystora występuje natomiast czysty prąd elektronowy.
przewodzenia
Rysunek 2: Złącze pn przy polaryzacji w kierunku przewodzenia w tranzystorze pnp.
przewodzenia
Rysunek 2: Złącze pn przy polaryzacji w kierunku przewodzenia w tranzystorze pnp.
Złącze pn przy polaryzacji w kierunku przewodzenia
Dodatnie napięcie emitera przyciąga swobodne elektrony z bazy, natomiast ujemne napięcie bazy odpycha elektrony, tak że poruszają się one w kierunku emitera. Gdy elektron dotrze do p-domieszkowanego materiału półprzewodnikowego emitera, natychmiast wypełnia tam dziurę, czyli rekombinuje. Jednocześnie jeden elektron opuszcza kryształ półprzewodnikowy przez wyprowadzenie emitera, płynie do baterii i w ten sposób wytwarza prąd bazy (IB).
Złącze pn przy polaryzacji zaporowej
W złączu pn pracującym przy polaryzacji zaporowej bardziej ujemne napięcie kolektora względem bazy uniemożliwia przepływ prądu za pośrednictwem nośników większościowych.
To samo ujemne napięcie powoduje jednak niewielki prąd wsteczny za pośrednictwem nośników mniejszościowych, którymi tutaj w bazie są dziury. Te nośniki ładunku przechodzą przez złącze pn od bazy do kolektora. Ponieważ jednak ta przewodność dziurowa jest w rzeczywistości skutkiem ruchu elektronów w przeciwnym kierunku, powstaje mierzalny przepływ prądu, który ze względu na niewielką liczbę nośników mniejszościowych mieści się jedynie w zakresie mikroamperów.
zaporowa
Rysunek 3: Złącze pn przy polaryzacji zaporowej w tranzystorze pnp.
zaporowa
Rysunek 3: Złącze pn przy polaryzacji zaporowej w tranzystorze pnp.
Współdziałanie obu złączy pn
zaporowa
przewodzenia
dziurowa
Rysunek 4: Działanie tranzystora pnp.
zaporowa
przewodzenia
dziurowa
Rysunek 4: Działanie tranzystora pnp.
Współdziałanie obu złączy pn jest podobne jak w tranzystorze npn, z tą różnicą, że tutaj w p-domieszkowanym materiale półprzewodnikowym emitera i kolektora nośnikami większościowymi są dziury. Dlatego dodatnio spolaryzowany emiter wypiera dziury w kierunku bazy. Po dotarciu do bazy dziury rekombinują ze swobodnymi elektronami bazy. Ponieważ jednak, jak już wspomniano, baza jest geometrycznie bardzo cienką warstwą, znacznie ponad 90% nośników ładunku jest przyciąganych przez bardzo wysokie ujemne napięcie (VCC) na wyprowadzeniu kolektora i dlatego nie dociera do wyprowadzenia bazy. Za każdą dziurę, która dociera do wyprowadzenia kolektora, bateria dostarcza jeden elektron, co ostatecznie powoduje stosunkowo duży prąd elektronowy od kolektora do emitera.
Rysunek 5: Prądy w tranzystorze pnp.
Rysunek 5: Prądy w tranzystorze pnp.
Chociaż prąd elektronowy poza kryształem półprzewodnikowym tranzystora pnp płynie w kierunku przeciwnym do prądu elektronowego, również poza kryształem półprzewodnikowym, tranzystora npn, w obu typach tranzystorów nośniki większościowe zawsze poruszają się od emitera do kolektora! Także w tranzystorze pnp prądy obwodu bazy (IB) i obwodu kolektora (IC) sumują się, tworząc wspólny prąd emitera (IE). Również tutaj stosunkowo mały prąd bazy umożliwia znacznie większej liczbie nośników większościowych pokonanie pierwszego złącza pn, a następnie przemieszczenie się do kolektora i wytworzenie w ten sposób znacznie większego prądu kolektora, którego wartość jest regulowana przez mniejszy prąd bazy.