www.radartutorial.eu www.radartutorial.eu Radar Grondbeginselen

De pnp-transistor

Collector
Basis
Emitter
Doorlaatpolarisatie
Sperpolarisatie

Afbeelding 1: Een pnp transistor met zijn voorspanningen

Collector
Basis
Emitter
Doorlaatpolarisatie
Sperpolarisatie

Afbeelding 1: Een pnp transistor met zijn voorspanningen

In principe werkt een pnp transistor op dezelfde manier als een npn transistor. Omdat de volgorde van de gebieden echter anders is, dat wil zeggen dat emitter, basis en collector tegengesteld zijn gedoteerd ten opzichte van de npn transistor, wordt de stroom door andere ladingsdragers getransporteerd! De meerderheidsladingsdragers in de pnp transistor zijn de gaten. Om deze gatengeleiding mogelijk te maken, moet ook de polariteit van de voorspanningen worden omgekeerd. De aansluiting van de spanningen is weergegeven in afbeelding 1.

Ook hier kan precies dezelfde methode worden gebruikt om de juiste aansluitpolariteit te onthouden als bij de npn transistor. De aansluitingen van de transistor worden opnieuw in de volgorde „emitter-basis-collector“ beschouwd. Zoals afbeelding 1 laat zien, heeft de emitter, die door de eerste letter van de pnp gebiedsvolgorde wordt aangeduid, ten opzichte van de basis een positiever potentiaal. De basis (tweede letter) is dus negatiever en de collector is weer positiever voorgespannen. (Omdat de collectorspanning zich opnieuw met de basisspanning superponeert, moet de collector voor de vereiste sperpolarisatie een veel grotere negatieve spanning ten opzichte van de emitter hebben.) Binnen het kristal van de pnp transistor is voornamelijk de gatengeleiding verantwoordelijk voor de stroom. Buiten het transistorkristal is daarentegen sprake van een zuivere elektronenstroom.

Collector
Basis
Emitter
Doorlaat-
polarisatie

Afbeelding 2: pn-overgang bij doorlaatpolarisatie in de pnp-transistor.

Collector
Basis
Emitter
Doorlaat-
polarisatie

Afbeelding 2: pn-overgang bij doorlaatpolarisatie in de pnp-transistor.

pn-overgang bij doorlaatpolarisatie

De positieve spanning op de emitter trekt de vrije elektronen uit de basis aan en de negatieve spanning op de basis stoot de elektronen af, zodat deze in de richting van de emitter bewegen. Wanneer een elektron het p-gedoteerde halfgeleidermateriaal van de emitter bereikt, vult het daar onmiddellijk een gat, dat wil zeggen: het recombineert. Tegelijkertijd verlaat een elektron via de emitteraansluiting het halfgeleiderkristal, stroomt naar de batterij en veroorzaakt zo de basisstroom (IB).

pn overgang bij sperpolarisatie

Bij de pn overgang die bij sperpolarisatie werkt, verhindert de negatievere spanning van de collector ten opzichte van de basis een stroom door de meerderheidsladingsdragers.

Dezelfde negatieve spanning veroorzaakt echter een kleine sperstroom door de minderheidsladingsdragers, die hier in de basis de gaten zijn. Deze ladingsdragers passeren de pn overgang van de basis naar de collector. Omdat deze gatengeleiding uiteindelijk toch wordt veroorzaakt door elektronen die zich in tegengestelde richting bewegen, ontstaat een meetbare stroom die vanwege het geringe aantal minderheidsladingsdragers slechts in het microampèrebereik ligt.

Collector
Basis
Emitter
Sper-
polarisatie

Afbeelding 3: pn overgang bij sperpolarisatie in de pnp transistor.

Collector
Basis
Emitter
Sper-
polarisatie

Afbeelding 3: pn overgang bij sperpolarisatie in de pnp transistor.

Samenspel van beide pn-overgangen
Collector
Basis
Emitter
Sper-
polarisatie
Doorlaat
polarisatie
Gaten-
geleiding
Elektronengeleiding
IC
IB

Afbeelding 4: Werking van een pnp-transistor.

Collector
Basis
Emitter
Sper-
polarisatie
Doorlaat
polarisatie
Gaten-
geleiding
Elektronengeleiding
IC
IB

Afbeelding 4: Werking van een pnp-transistor.

Het samenspel van de beide pn-overgangen is vergelijkbaar met dat van de npn-transistor, met als verschil dat hier in het p-gedoteerde halfgeleidermateriaal van de emitter en de collector de meerderheidsladingsdragers de gaten zijn. Daarom drijft de positief voorgespannen emitter de gaten in de richting van de basis. Wanneer ze daar aankomen, recombineren de gaten met de vrije elektronen van de basis. Omdat deze basis, zoals al gezegd, geometrisch een zeer dunne laag is, wordt ruim meer dan 90% van de ladingsdragers aangetrokken door de zeer hoge negatieve spanning (VCC) van de collectoraansluiting en bereikt daardoor de basisaansluiting niet. Voor elk gat dat de collectoraansluiting bereikt, levert de batterij een elektron, waardoor uiteindelijk een relatief grote elektronenstroom van de collector naar de emitter ontstaat.

Afbeelding 5: Stromen in de pnp-transistor.

Afbeelding 5: Stromen in de pnp-transistor.

Hoewel de elektronenstroom buiten het halfgeleiderkristal van een pnp transistor tegengesteld is aan de elektronenstroom, eveneens buiten het halfgeleiderkristal, van een npn transistor, bewegen de meerderheidsladingsdragers bij beide transistortypen altijd van de emitter naar de collector! Ook bij de pnp transistor worden de stromen van de basisstroomkring (IB) en de collectorstroomkring (IC) opgeteld tot de gezamenlijke emitterstroom (IE). Ook hier zorgt een relatief kleine basisstroom ervoor dat veel meer meerderheidsladingsdragers de eerste pn overgang kunnen passeren, vervolgens naar de collector bewegen en daardoor een veel grotere collectorstroom veroorzaken, waarvan de grootte door de kleinere basisstroom wordt geregeld.